Cuốn sách gồm 10 bí kíp sáng tạo được tác giả đúc kết sau hơn chục năm lăn lộn với công việc sáng tạo của mình, rồi phát hiện ra rằng những bí kíp này không chỉ dành cho những người mang danh “nghệ sĩ” mà dành cho tất cả mọi người, “cho dù bạn là ai, bạn làm ra thứ gì”.

Đó là những chiêu rất đơn giản như:

– Đừng chờ tới lúc biết mình là ai mới bắt đầu;

– Hãy viết ra cuốn sách bạn muốn đọc;

– Làm tốt việc mình và chia sẻ với mọi người;

– …

Cuốn sách sẽ mang đến cho bạn đọc không chỉ những mẹo mực đơn thuần mà còn khiến cho mọi người hứng thú hơn với công việc, kết nối tốt hơn với bạn bè, và giảm bớt căng thẳng trong đời sống.

Cuốn sách đã được dịch ra mười lăm thứ tiếng, thu hút hàng triệu độc giả trên thế giới, được coi là bản tuyên ngôn về sáng tạo trong thời đại số, độc giả Việt Nam sẽ thấy mình trong bức tranh toàn cảnh về việc tìm đường đi trong quá trình sáng tạo. Đó là sự đe dọa xâm lấn về thông tin của Internet, sự tiện dụng của công nghệ giết chết tư duy sáng tạo của người nghệ sĩ… Những bí kíp đối phó với vấn đề mang tính toàn cầu này sẽ giúp bạn đọc tìm ra lối đi cho riêng mình.

Cuốn sách cũng truyền đến bạn đọc thông điệp của tác giả Austin Kleon rằng, “Bạn không cần phải là một thiên tài, chỉ cần bạn muốn được là chính mình”, vì vậy cuốn sách này dành cho tất cả chúng ta.

Trích đoạn sách hay

ĐỪNG CHỜ TỚI LÚC BIẾT MÌNH LÀ AI MỚI BẮT ĐẦU

Làm đi, để tự hiểu mình

Nếu tôi cứ chờ để hiểu xem mình là ai, mình sẽ ra sao trước khi bắt đầu “sáng tạo”, thì, ôi chà, chắc tôi vẫn đang ngồi đần ra đấy mà gắng tự khám phá bản thân thay vì làm mọi thứ. Theo kinh nghiệm của tôi ấy, chính trong quá trình làm lụng và thực hiện công việc, chúng ta sẽ khám phá được bản thân mình.

Bạn đã sẵn sàng. Bắt đầu thôi.

Chắc hẳn bạn rất sợ phải bắt đầu. Chuyện ấy là thường mà. Có một thứ rất thật lan tràn trong những người có học. Nó được gọi tên là “hội chứng giả mạo”.

Theo khái niệm lâm sàng, chứng này là “một hiện tượng tâm lý học, trong đó con người không thể tiếp nhận những thành quả của mình.” Nghĩa là bạn cảm giác mình như kẻ mạo danh, rằng bạn chỉ vẽ rắn thêm chân, rằng bạn chẳng hiểu mình đang làm cái quái gì nữa.

Tin nổi không: Chẳng ai biết cả. Cứ hỏi bất cứ người nào đang làm việc gì đó thực sự sáng tạo, rồi họ sẽ nói sự thật bạn nghe: Họ chẳng biết những thứ hay ho từ đâu mà ra. Họ cứ thế làm việc của mình. Ngày này qua ngày khác.

Cứ giả mạo cho tới khi làm thật

Bạn đã bao giờ nghe về kịch nghệ chưa? Đấy là một thuật ngữ bóng bẩy cho thứ gì đó mà kịch tác gia William Shakespeare đã cắt nghĩa rõ ràng trong vở As You Like It (4) từ bốn trăm năm trước:

Cả thế gian giống một đại hí trường

Đàn ông, đàn bà chỉ là đào, kép: Họ bước vào và cũng sẽ lui ra;

Mỗi kẻ ấy sắm thật nhiều vai khác.

Một cách diễn đạt khác? Cứ giả mạo cho tới khi làm thật.

Tôi mê mẩn câu này. Có hai cách cắt nghĩa:

Hiểu theo cách nào cũng thú cả – bạn phải ăn vận sao cho xứng với công việc bạn muốn, chứ không phải việc bạn đang nắm trong tay, và bạn phải bắt tay vào làm ngay thứ bạn mong thực hiện.

Tôi cũng khoái cuốn Just Kids (tạm dịch: Chỉ là lũ oắt) của nhạc sĩ Patti Smith. Ấy là một câu chuyện kể về hai người bạn muốn trở thành nghệ sĩ, họ chuyển đến New York. Bạn biết họ học làm nghệ sĩ thế nào không?

“Anh khởi đầu như một kẻ giả mạo, rồi mới trở nên chân thực.”

– Glenn O’Brien –

Họ giả vờ là nghệ sĩ. Trong một cảnh yêu thích của tôi (cũng nhờ nó mà cuốn sách có tựa đề như vậy), Patti Smith và bạn cô – nhiếp ảnh gia Robert Mapplehorpe, ăn vận từ đầu đến chân kiểu bô-hê-miêng và đi ra Công viên Quảng trường Washington, chỗ có lắm người qua kẻ lại. Một cặp du khách cao tuổi cứ chằm chằm nhìn họ. Bà vợ bảo với ông chồng, “Ố kìa, chụp đi anh. Em nghĩ là nghệ sĩ đấy.” “Ôi thôi, xin kiếu,” ông chồng phản đối. “Chỉ là lũ oắt chứ gì.”

Vấn đề là: Cả thế gian giống một đại hí trường. Công việc sáng tạo là một kiểu rạp hát. Sân khấu là xưởng sáng tác, là cái bàn, là góc làm việc của bạn. Phục trang chính là thứ bạn mặc – là cái quần lấm sơn, bộ cánh bảnh chọe, hay cái mũ ngộ nghĩnh gợi cho bạn suy nghĩ. Đạo cụ là các loại vật liệu, dụng cụ và phương tiện của bạn. Một tiếng lúc này, một tiếng khi khác – chỉ là thời gian để đo đếm những thứ xảy ra thôi.

Bắt đầu sao chép

Chẳng ai vừa sinh ra đã có ngay phong cách hay tiếng nói độc đáo. Mới chui ra từ bụng mẹ, ta nào biết mình là ai. Thuở ban đầu, ta chỉ học bằng cách giả vờ làm thần tượng của mình. Ta học nhờ sao chép.

Ở đây, chúng ta nói chuyện rèn luyện hẳn hoi, chứ không phải trộm cắp – trộm cắp là cố nhận vơ thành quả của người khác về mình. Còn sao chép chính là đảo ngược của chế tạo. Giống như là thợ cơ khí tháo tung một cái xe để xem nó động ra làm sao.

Cứ giả mạo cho tới khi làm thật.

Chúng ta tập viết bằng cách chép lại bảng chữ cái. Nhạc công tập chơi bằng cách luyện các gam. Họa sĩ luyện vẽ bằng cách chép lại các kiệt tác.

Nhớ lấy: Ngay cả The Beatles bắt đầu cũng chỉ là một nhóm chuyên hát lại nhạc của người khác. Paul McCartney từng bảo, “Tụi tôi trổ tài với nhạc của Buddy Holly, Little Richard, Jerry Lee Lewis, Elvis. Gì cũng chơi.” McCartney và anh bạn John Lennon trở thành cặp đôi sáng tác ca khúc đỉnh nhất lịch sử, nhưng như McCartney hồi tưởng, thì họ chỉ bắt tay vào tự viết ca khúc cho mình “như một cách để tránh các nhóm khác chơi bài tủ hệt như chúng tôi.” Còn như lời Salvador Dalí5 thì, “Những người chẳng muốn sao chép cái gì, thì cũng chẳng tạo ra được thứ gì.”

Đầu tiên, bạn phải tìm ra người để sao chép. Thứ hai, bạn phải tìm ra thứ để sao chép.

Tìm người để sao chép thì dễ. Bạn bắt chước thần tượng của bạn – những người bạn yêu quý, những người truyền cảm hứng cho bạn, những người bạn muốn trở thành. Cây sáng tác ca khúc Nick Lowe nói, “Bạn khởi sự chỉ bằng việc chép lại danh mục sáng tác của thần tượng.” Và bạn đâu chỉ sao chép từ một thần tượng, bạn cuỗm từ tất cả bọn họ. Tác giả Wilson Mizner7 bảo rằng, nếu bạn chỉ chép lại của một tác giả, thì đấy là trộm cắp, nhưng nếu bạn chép từ nhiều người, đấy lại là nghiên cứu. Có lần, tôi nghe họa sĩ hoạt hình Gary Panter nói rằng, “Nếu bạn chỉ chịu ảnh hưởng từ một người, mọi người sẽ bảo ngay, đấy bản sao của anh X chị Y chứ gì. Nhưng nếu bạn vay mượn từ cả trăm người, mọi người sẽ bảo, ôi sao bạn độc đáo thế.”

Nhưng chuyện sao chép cái gì thì lại hơi rắc rối. Đừng chỉ chăm chăm ăn cắp phong cách, phải chôm cả tư tưởng ẩn sau phong cách ấy. Bạn không muốn mình trông giống hệt thần tượng, mà bạn muốn tư duy như thần tượng của mình.

Lý do phải sao chép thần tượng và phong cách của họ là vì nhờ thế, bạn sẽ ít nhiều nắm bắt được trí não họ. Đó là thứ bạn thực sự mong muốn – để tiếp thu cách họ nhìn nhận thế giới. Nếu bạn chỉ bắt chước bề ngoài tác phẩm của người khác mà không hiểu nó từ đâu mà ra, sản phẩm của bạn sẽ chỉ là rác không hơn.

Bắt chước chẳng có gì đáng khen

“Chúng tôi muốn bạn hãy tận dụng chúng tôi. Chúng tôi muốn bạn, trước hết, hãy cướp từ chúng tôi, vì bạn làm sao cướp nổi. Bạn chỉ lấy được những gì chúng tôi cho bạn và bạn sẽ đưa vào đó tiếng nói của bạn, đó là cách bạn tìm ra tiếng nói cho riêng mình. Bạn sẽ bắt đầu như thế. Rồi ngày kia, người nào đó sẽ lại cuỗm từ bạn.”

– Francis Ford Coppola –

Rồi đến lúc, bạn sẽ phải chuyển từ chỗ bắt chước thần tượng sang ganh đua với họ. Bắt chước là sao chép. Còn ganh đua là sao chép đã tiến thêm một bước, đột phá thành sáng tạo của riêng bạn.

“Không có động tác nào là mới cả.” Ngôi sao bóng rổ Kobe Bryant thú thực rằng mọi chuyển động trên sân của anh đều là đánh cắp, nhờ xem băng hình của các thần tượng. Nhưng thoạt đầu, lúc Bryan còn phải chôm chỉa khá nhiều động tác, anh chợt nhận ra mình không thể thực hiện chuẩn xác trăm phần trăm, vì hình thể của anh không giống với những người mà anh học hỏi. Anh buộc phải sửa đổi chúng để biến thành của mình.

Conan O’Brien8 thì lại kể chuyện các cây hài gắng so tài với thần tượng của mình ra sao, thất bại thảm thương thế nào, để cuối cùng phải tự làm theo cách của mình. Johnny Carson 9 cố được như Jack Benny 10, nhưng rốt cục lại trở thành Johnny Carson. David Letterman 11 gắng bắt chước Johnny Carson, rồi sau trở thành David Letterman. Hay Conan O’Brien cố trở thành David Letterman, để rồi kết cuộc là Conan O’Brien. Như lời O’Brien: “Chính thất bại trong việc trở thành hình mẫu lý tưởng cuối cùng lại định hình nên chúng tôi và khiến chúng tôi độc đáo khác người.” Thật ơn giời!

Một thiếu sót tuyệt vời ở con người, ấy là ta không đủ khả năng tạo ra những bản sao hoàn hảo. Chính thất bại trong việc sao chép thần tượng lại là chỗ ta tìm ra những thứ thuộc về mình. Chính nhờ đó mà ta tiến bộ.

“Tôi đã đánh cắp tất cả những chuyển động này từ các danh thủ vĩ đại. Tôi chỉ gắng làm họ tự hào, những con người đi trước, vì tôi học hỏi được từ họ quá nhiều. Căn cốt của cuộc chơi là thế. Nó lớn lao gấp bội phần tôi.”

– Kobe Bryant –

Thế nên: Cứ sao chép lại các thần tượng. Rà soát kỹ xem ta thiếu hụt chỗ nào. Có điểm nào khiến ta trở nên khác biệt? Đó chính là chỗ bạn phải khuếch đại và chuyển đổi vào tác phẩm của mình.

Và cuối cùng, nhong nhóng rập khuôn không phải là tôn vinh các thần tượng. Chuyển đổi thành tựu của họ vào tác phẩm của riêng bạn mới là cách bạn tôn vinh họ. Hãy bổ sung cho thế giới này thứ gì đó chỉ riêng bạn có thể mang lại.

Ai Cũng Là Nghệ Sĩ – 10 Chiêu Sáng Tạo Chưa Ai Từng Hé Lộ Cho Bạn

Nguồn: Internet

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here