Câu chuyện hướng nghiệp cho người trẻ Việt Nam.

Cứ đi – để lối thành đường là những thao thức, những trải nghiệm sống động, những chia sẻ chân tình, tâm huyết của một người chọn nghề tư vấn hướng nghiệp làm tình yêu và lẽ sống của mình. Điều quan trọng nhất không phải là cố gắng không thay đổi mà chính là tìm ra điểm bất biến trong thế giới mau thay đổi này: đó là hiểu rõ bản thân.

Dù ở bất cứ thời điểm nào, chỉ cần một người hiểu rõ điểm mạnh của mình, biết được điều gì quan trọng nhất với bản thân, hiểu rõ những ảnh hưởng tích cực quanh mình, tìm hiểu kỹ đặc điểm của thị trường lao động rồi lên kế hoạch phát triển cho nghề nghiệp phù hợp với mình nhất là được. Và khi đã ra quyết định, thì phải sẵn sàng chịu trách nhiệm với tất cả kết quả, kể cả thất bại. Để rồi nhìn nhận lại bản thân, một lần nữa bắt đầu quy trình hướng nghiệp mới vì quá trình thật sự quan trọng mà bạn cần làm. Kết quả cuối cùng của quyết định nghề nghiệp tốt chính là sự bình an trong tâm hồn.

Việc xã hội ngày càng khắt khe với mọi công việc, ngành nghề đã trở thành vấn đề nan giải mà hầu hết các bạn trẻ đang vô cùng băn khoăn và lo lắng. Chính vì điều đó, các bạn mơ hồ trong định hướng tương lai cũng như chọn cho mình một ngành học phù hợp.

Nhưng các bạn trẻ thân mến, chúng ta không nên quá lo lắng trong định hướng nghề nghiệp, bởi lẽ cuộc sống luôn cho bạn cơ hội để lựa chọn và thể hiện năng lực của mình. Qua cuốn sách Cứ đi – để lối thành đường, bạn sẽ học hỏi được rất nhiều điều về con đường huớng nghiệp, cũng như những câu chuyện rất thực tế và đời thường mà chính Phoenix Ho đã trải qua. Từ đó, chúng ta có thể cảm nhận được những khó khăn, trắc trở hay niềm vui và hạnh phúc mà chị đã trải nghiệm. Đó cũng chính là con đường sẽ dẫn bạn đi đúng hướng đến những chặng tiếp theo mà bạn chuẩn bị bước tới.

Vậy khó khăn nhất là chặng đường từ khi bắt đầu đến lúc chúng ta tìm ra lối rẽ của riêng mình. Trước khi được là chính mình, bạn phải hòa mình vào môi trường, học hỏi từ xung quanh và lớn mạnh từ từ. Khi đã quen, đã hiểu, đã vững vàng, lúc ấy chẳng ai có thể cản trở bạn tỏa sáng, thể hiện sức mạnh trong khả năng của mình. Vậy thì hãy dùng thời gian và sự kiên trì để chứng minh mình là ai, bạn nhé!

Cuốn sách Cứ đi – để lối thành đường gồm bốn phần chính:

(1) Hướng nghiệp là một hành trình;

(2) Nối liền hai thế hệ;

(3) Hướng nghiệp và tâm an;

(4) Những nghĩ suy.

Ngoài ra, còn có phần phụ lục phân tích về tác dụng hai mặt của phương pháp trắc nghiệm, được minh họa bằng những ca tư vấn cụ thể trong thực tiễn; những chỉ dẫn cần thiết về các bước chọn ngành, chọn trường và mục tiêu nghề nghiệp.

Trích đoạn sách hay

HƯỚNG NGHIỆP & TÂM AN

Tôi gọi phần này là “Hướng nghiệp và Tâm an”. Tôi xin giải thích lý do tại đây.

Chúng ta thường tách nghề nghiệp ra khỏi đời sống cá nhân, nhưng sự thực thì không phải vậy. Mỗi người chúng ta đảm nhận rất nhiều vai trò khác nhau trong cuộc đời mình, tùy theo từng loại mối quan hệ, chẳng hạn tôi giữ vai trò nhân viên trong mối quan hệ với cấp trên, nhưng lại là cấp trên đối với các bạn dưới quyền (và trong một chừng mực nào đó, có những hoàn cảnh mà tôi và các bạn cấp dưới, với cả cấp trên sẽ cần có cách cư xử trong tư cách là đồng nghiệp của nhau, vừa thân thiện vừa tôn trọng nhau). Tương tự, trong gia đình, tôi giữ vai trò người mẹ với Gấu, là vợ với người bạn đời của tôi, nhưng tôi cũng là con gái của bố mẹ tôi, là con dâu của bố mẹ chồng, là cháu gái của cô/dì/chú/ bác cả hai họ,… Mỗi chúng ta, cùng lúc sẽ phải đảm nhiệm rất nhiều vai trò trong cuộc sống, đòi hỏi chúng ta, ít nhất, luôn cần đến những thay đổi thích hợp cho từng tình huống, trong từng loại mối quan hệ. Và sự bình an trong vai trò một người đang định vị bản thân, đang định hướng sự phát triển nghề nghiệp sẽ có ảnh hưởng rất nhiều đến những vai trò khác trong cuộc sống của một người, dẫn đến ảnh hưởng chất lượng của đời sống cá nhân của họ.

Ví dụ, một người đàn ông bị mất việc vì công ty giảm nhân lực, trong suốt thời gian tìm vị trí mới thông thường bị áp lực rất nặng về tinh thần vì anh là trụ cột của gia đình. Tương tự như vậy, một bạn trẻ khi chọn ngành học trái với khả năng và sở thích tự nhiên, do đó không đạt kết quả tốt trong quá trình học, sẽ dễ dàng mất tự tin, thu mình lại, ít tiếp xúc và ít kết bạn tại trường. Kết quả này không chỉ ảnh hưởng trong phạm vi việc học tập, mà sẽ ảnh hưởng đến cách em yêu thương, cách em thực hiện vai trò người làm con/cháu trong gia đình, cách tương tác với người thân, cách ra quyết định trong những lĩnh vực khác của cuộc sống.

Những lý thuyết hướng nghiệp và nghiên cứu trong ngành này đều nói đến sự tương quan chặt chẽ giữa phát triển nghề nghiệp và sức khỏe tâm lý của mỗi người. Sau bảy năm làm công việc tư vấn hướng nghiệp, với nhiều kinh nghiệm lâm sàng, tôi nhận thấy điều quan trọng nhất trong tư vấn hướng nghiệp không phải là giúp các bạn trẻ tìm ra câu trả lời đúng. Điều quan trọng nhất là giúp họ tìm ra được chọn lựa có thể cho họ nhiều bình an nhất trong tâm hồn. Vì thật ra, người cuối cùng phải sống với quyết định hướng nghiệp là bản thân họ, do đó khi họ vui vẻ, bình an với quyết định ấy thì cuộc hành trình mới tốt đẹp được. Để rồi sau đó, khi cần thay đổi, những bước chuyển biến, sửa chữa sai lầm sẽ nhẹ nhàng hơn, và họ sẽ có được sự bình tâm, mạnh mẽ khi đứng dậy sau thất bại và tiếp tục hành trình.

Em mệt quá cô ơi . . .

Đã bao lần tôi được gặp các sinh viên vì những vấn đề liên quan đến sức khỏe tâm lý mà không thể phát triển nghề nghiệp như mong muốn. Điều làm tôi đau lòng nhất là bản thân các em cũng như những người thương yêu thường không nghĩ rằng vấn đề là ở chỗ sức khỏe tâm lý, mà do bản thân các em lười biếng, thiếu quyết tâm, không cố gắng đủ. Sự thật hoàn toàn ngược lại. Vấn đề tâm lý nặng nề có thể khiến một người trở nên trì trệ đến độ họ không tài nào làm được việc gì khác ngoài việc chống cự với căn bệnh. Tôi viết những dòng dưới đây thay lời muốn nói của các em, với mong ước rằng gia đình, cộng đồng, và xã hội hiểu và hỗ trợ các em nhiều hơn.

Riêng tặng những dòng này đến LTT, chúc em can đảm và bình an.

Gửi cô,

Cô biết không, có những buổi sáng thức dậy, em thấy cơ thể mệt nhoài, không muốn làm một điều gì hết. Những ý nghĩ tối tăm và tiêu cực liên tục chiếm lĩnh trí óc em, ngăn cản em rời giường. Những lúc ấy, em gần như phải lê mình đến phòng tắm, ra phòng ngủ, ép bản thân làm những công việc hàng ngày. Em biết mình phải học tốt, nhưng mỗi lần mở sách em lại sợ hãi mình sẽ thi rớt. Các bạn em cũng lo, nhưng họ không sợ kiểu như em. Lạ lắm cô ạ, em thường có cảm giác hai chân mình bị quấn trong đầm lầy, rút thế nào cũng không ra, cố thế nào cũng không tiến bước được. Em mệt lắm cô ơi.

Cô biết không, em ráng nhiều lắm, trong mỗi phút mỗi giây của cuộc sống em đều cố gắng thật nhiều. Em biết rằng mình phải làm gì đó; em hiểu rằng mình không thể tiếp tục như hiện tại. Công việc bình thường mọi người làm chỉ mất một, thì em phải gắng đến mười lần mới hoàn thành. Trí óc em hiểu hết, nhưng sao cảm xúc em không đi theo. Và rồi kết quả là em không làm ai hài lòng cả. Em đau lòng khi người thân thất vọng vì em; mỗi khi nhìn vào mắt họ, nghe giọng họ nói, em lại tự trách mình thật nhiều. Em mệt quá cô ơi.

Cô ơi, trò chuyện với cô xong, em từ từ quan sát và hiểu rõ vấn đề của mình hơn. Em thấy mình có những lúc vui thật vui, rồi sau đó buồn thật buồn, gần như không thể điều khiển được cảm xúc bản thân. Em thấy mình hay lo lắng về nhiều vấn đề, và rồi vì quá lo lắng, em không dám bước cả bước đi đầu tiên. Trước khi gặp cô, em cứ tưởng do mình lười, do mình dở, do mình chưa cố gắng hết sức. Nhưng bây giờ em mới hiểu những gì em đang trải qua cũng là một dạng bệnh lý. Em thích câu chuyện về bệnh tiểu đường mà cô chia sẻ với em. Rằng thời gian đầu người ta có thể chữa bệnh bằng ăn kiêng, tập thể dục để điều chỉnh lượng insulin trong máu, nhưng khi bệnh phát triển đến một lúc nào đó thì mình phải dùng thuốc, và phải dùng thuốc cả đời. Thì ra, hay buồn hay lo hay sợ một cách vô lý cũng là một loại bệnh. Thì ra bệnh lý này do những chất trong não tiết ra, chứ không do EM, không phải do EM, đúng không cô? Em sẽ nghe cô khuyên, đi gặp bác sĩ tâm lý và tâm thần, sẽ dùng thuốc nếu cần, sẽ trị liệu. Em sẽ chấp nhận đây là bệnh, chứ không phải do bản chất em, không phải do cá tính em hay do con người em. Em mừng lắm, cô ơi.

Cô ơi, người yêu lại buồn em rồi. Đã bao nhiêu năm bên nhau, em biết anh thương và lo cho em, nhưng sao em có cảm giác không được anh thông cảm vậy cô? Em đâu có muốn bị bệnh này đâu. Em đâu có muốn trở thành một người thất bại. Em muốn vui vẻ, mạnh mẽ, tự lập như bao người khác. Em muốn biết rõ mình thích gì, cần gì, phải làm gì để đạt được điều mình muốn chứ không lửng lơ mất phương hướng như hiện tại. Em biết anh lo cho em, nhưng anh trách em vì sao không nghe anh. Anh nói chỉ cần em làm theo những gì anh khuyên, mọi chuyện sẽ ổn. Anh bảo em không cần trị liệu, không cần bác sĩ, chỉ cần cố gắng là được rồi. Nhưng em đã cố nhiều lắm, em đã ráng nhiều lắm, mà có thành công đâu cô. Em khóc và khóc mãi cô ơi.

Cô nè, em đã thú thật hết với mẹ về tình trạng của em. Em kể mẹ nghe về cuộc gặp giữa cô và em, về trận cãi nhau giữa người yêu và em (thật ra là anh nói còn em khóc mà thôi), và về nhiều thứ nữa. Em mừng lắm vì mẹ hiểu em. Mẹ nói mẹ sẽ ủng hộ em hết mình, em cần gì thì cứ làm. Em đi trị liệu hay dùng thuốc mẹ cũng hỗ trợ. Mẹ nói sẽ mãi thương em dù có sao đi nữa. Mẹ khuyên em hãy chữa bệnh cho tốt trước khi lập gia đình, vì em nên là em, độc lập, mạnh mẽ, thì mới có thể làm một người vợ người mẹ tốt được. Mẹ tuyệt vời quá phải không cô.

Cô nè, em vẫn còn buồn vì người yêu chưa hiểu em, nhưng em vẫn quyết tâm sẽ gặp tư vấn tâm lý như cô gợi ý, sẽ gặp bác sĩ và dùng thuốc nếu cần thiết. Em muốn có thể từ từ vượt qua vấn đề này và tìm ra bản thân em. Em vẫn còn yếu ớt, nhưng em biết mình muốn làm gì. Cám ơn cô đã lắng nghe em. Em sẽ giữ liên lạc với cô. Em hy vọng sẽ sớm có thể gặp cô để bàn về quyết định nghề nghiệp trong tương lai.

Viết về nỗi sợ

Trong số các bạn trẻ tôi gặp hai tuần qua có năm người rất khác nhau từ tuổi đời, giới tính, ngành học cho đến kinh nghiệm làm việc, nhưng họ giống nhau đến lạ lùng ở một điểm: Họ sợ.

“SỢ CHƯA ĐỦ GIỎI!”

Họ sợ mình chưa đủ giỏi, hay sẽ không đủ giỏi trong một lĩnh vực nào đó. Rồi họ sợ bản thân sẽ thất bại nếu dấn thân vào một vị trí mới, một ngã rẽ khác với hiện tại. Sợ đến độ họ bị đông cứng, không cam lòng với hiện tại nhưng không dám bước lên một bước nữa.

“SỢ CHƯA ĐỦ TỐT!”

Họ sợ mình chưa đủ tốt, hay sẽ không đủ tốt với người xung quanh. Họ sẵn lòng tha thứ lầm lỗi của một người thân thương, của cả người xa lạ, nhưng lại khắc nghiệt với bản thân đến từng chi tiết nhỏ nhất. Và vì vậy, dù mệt mỏi, dù bận lòng, họ không nói cho ai biết cảm xúc và nhu cầu riêng tư, mà chỉ ép mình đến mức chịu đựng tận cùng.

“EM PHẢI LÀM GÌ ĐÂY?”

Họ ngồi trước mặt tôi, trẻ trung, xinh đẹp, bất cần, lạnh lùng, thân thiết, và giấu dưới lớp vỏ ấy là nỗi sợ vô bờ. Để rồi khi tôi nhẹ nhàng hỏi những câu chân thành mà chạm đúng vào tâm tư họ, nước mắt họ hoặc rơm rớm, hoặc chảy dài, cũng có người nuốt nước mắt vào trong. Họ nói cho tôi nghe về nỗi-sợ-chưa-từng-kể ấy, và họ hỏi tôi: “Em phải làm gì đây?”.

CÁCH ĐỂ SỐNG-CÙNG-NỖI-SỢ

Làm cách nào để giải quyết nỗi sợ hãi của bản thân ư? Tôi chỉ có thể nhìn vào mắt các bạn và thật lòng nói: “Chị cũng đã từng sợ, vẫn đang sợ, và còn sẽ có những khoảnh khắc sợ như thế”.

Vì thế, các bạn trẻ của tôi ơi, tôi sẽ không khuyên các bạn đừng sợ nữa, vì điều đó gần như là không thể. Tôi cũng sẽ không khuyên các bạn hãy mạnh mẽ hơn, vì các bạn đã mạnh mẽ lắm rồi. Tôi chỉ đơn giản muốn các bạn ngừng lại, hãy vòng tay ôm lấy chính mình, nhìn vào nỗi sợ của mình, vỗ về nó, lắng nghe nó, để yêu thương mình hơn. Tôi mong các bạn hãy ngừng việc bắt mình phải tốt hơn, giỏi hơn, ngừng ép mình phải sống vì người xung quanh – hãy ngừng những việc ấy lại, chỉ chốc lát thôi.

Vì điều đầu tiên và quan trọng nhất là nhận ra nỗi sợ của mình, rồi từ từ hiểu được gốc rễ của cảm xúc ấy, nó đến từ đâu, nó được nuôi dưỡng như thế nào. Và khi đã thấu hiểu trọn vẹn về nó rồi, mình sẽ biết cách chấp nhận nó, biết sống chung với nó để-mình-hạnh- phúc-hơn.

Các bạn trẻ của tôi ơi, cuộc hành trình này sẽ dài đăng đẵng, nhưng tôi vững tin vào các bạn, và tôi tin vào bản thân tôi nữa. Hãy cùng nhau trải nghiệm đoạn đường này, để một ngày nhìn lại, các bạn sẽ vững vàng nắm tay người khác, để dạy cho họ cách-sống-cùng-nỗi- sợ, bạn nhé.

Thói quen tiên quyết cho người bình an(*)

(*) Xin phép mượn chữ “thói quen” của Stephen Covey, tác giả cuốn sách 7 thói quen để thành đạt cho bài viết này.

NHỮNG NIỀM ĐAU

1. Ngồi trò chuyện cùng em, tim tôi đau nhói vì gương mặt phờ phạc, đôi vai trĩu nặng và ánh mắt mệt mỏi của em. Còn đâu người em gái luôn tươi cười, tràn đầy năng lượng, không bao giờ ngừng học hỏi ngày xưa. Em ngồi đó, tâm sự về nỗi sợ đang mỗi ngày hành hạ em, đang dần tấn công sức khỏe em, và có thể gây ảnh hưởng đến khả năng làm việc hàng ngày của em nếu không ngăn chặn kịp thời.

Bức tranh em phác thảo có sự hiện diện của áp lực từ gia đình trong việc luôn đứng đầu lớp những ngày còn nhỏ, luôn phải vượt qua người xung quanh, luôn cố gắng không ngưng nghỉ. Câu chuyện em kể không có lời khiển trách hay đổ lỗi cho ai khác ngoài cho bản thân em. Lắng nghe em, tôi thấy bóng dáng một bé gái cô đơn, hãi sợ, suốt những năm tháng tuổi thơ luôn cố gắng làm người lớn vui lòng bằng kết quả học tập hay sự ngoan ngoãn vâng lời của mình. Hình ảnh ấy mới xót xa làm sao.

2. Em bước vào phòng, với mái tóc cắt ngắn mạnh mẽ, cá tính, nụ cười tươi và tự tin hơn lần gặp trước. Bài trắc nghiệm giúp em chứng thực những khả năng mình có, nhưng vẫn không đem lại niềm tự tin mà một người sau khi làm trắc nghiệm thường có. Tôi biết em-vẫn- chưa-hài-lòng với bản thân.

Tôi hỏi, em trả lời, và từ từ cuộc đối thoại cho thấy thói quen hay so sánh bản thân với bạn cùng lớp, thói quen tập trung vào môn học mình học chưa tốt thay vì tập trung vào môn mình nổi bật,… đã khiến em không nhìn nhận được những khả năng mình có. Chúng khiến em chỉ thấy những gì mình chưa làm được, để rồi mất tự tin và bị đánh lạc hướng trong quá trình đi tìm nghề nghiệp phù hợp.

3. Đọc bài chia sẻ những cảm nhận về vở kịch “Bang Bang, You are Dead” trên Facebook của RMIT Vietnam Drama Club, trong tâm trí tôi hiện ra hình ảnh của người bạn trẻ ấy, về niềm đam mê sáng tạo, và những câu chuyện em kể về hoạt động ngoại khóa của em. Em đang từng bước từng bước tiến gần bản thân hơn, nhưng thỉnh thoảng, trong tiềm thức lại dội ra sự nghi ngờ bản thân, lời chê bai, đoan chắc thất bại, để rồi phải mất bao sức lực và ý chí em mới lại tiếp tục đứng lên và đi tiếp được.

CĂN NGUYÊN

Trong những cuộc chuyện trò, lẩn khuất đâu đó là lời so sánh của cha mẹ với “con người ta”, là những câu hỏi “Có bao nhiêu người khác cũng được điểm 10?” khi các em khoe thành tích của mình với người nhà, là áp lực phải hơn người, phải xuất sắc, phải thế này thế kia, cộng với sự bảo bọc và thiếu cơ hội trải nghiệm, áp lực không bao giờ được mắc lỗi, v.v… và v.v…

Để rồi kết quả là các em khư khư trong lòng nỗi lo sợ thất bại, gián tiếp gây ra sự thiếu tự tin, khiến các em chỉ quen tập trung vào điểm yếu mà hoàn toàn bỏ quên những ưu điểm của mình.

THÓI QUEN TIÊN QUYẾT CHO NGƯỜI BÌNH AN

Trong từng buổi gặp, tôi dùng kỹ năng đặt câu hỏi để đào bới và tìm kiếm lý do cho những vấn đề của các em. “Em có nhớ bắt đầu từ lúc nào mình không muốn thử nghiệm và sợ mắc lỗi không?”, “Vì sao không được nổi giận hả em? Từ đâu em có ý tưởng rằng nổi giận là xấu?”, “Mà sao nãy giờ em toàn nói về những khuyết điểm của mình vậy? Em có thật nhiều ưu điểm trong những lĩnh vực khác mà, phải không? Ví dụ như…”.

Tôi rất vui khi thấy ánh mắt các em sáng lên lúc được hỏi: “Này em, vậy chứ em thích một cuộc sống luôn có mục tiêu để chiến thắng, luôn đạt được một điều gì đó để hãnh diện với người xung quanh, hay chỉ đơn giản là hạnh phúc khi mỗi ngày trôi qua mình biết mình đang làm gì, đang đi về đâu, là bình dị buổi trò chuyện với người bạn thân, hay ngồi quán cà phê mình thích với quyển truyện thú vị?”.

Không có câu trả lời đúng hay sai; không có sự xét đoán tốt hay xấu. Mục tiêu cuối cùng của tôi là giúp các em tạo được thói quen mới, thói quen trò chuyện với bản thân mỗi lúc vui buồn, để hiểu được căn nguyên những ý nghĩ và hành động của bản thân. Để những quyết định của các em không phải là xuất phát từ cảm giác có lỗi, hay vì áp lực từ bên ngoài, mà các em quyết định là do ý muốn của bản thân. Có như vậy, khi ra quyết định, em đã hiểu rõ những kết quả có thể xảy ra, và đã sẵn lòng chịu trách nhiệm cho những kết quả đó. Và tôi tin rằng đây là bước đầu tiên dẫn em đến sự bình an.

NÉT ĐẸP CỦA SỰ SO SÁNH – HOẶC KHÔNG SO SÁNH

Trong lúc tư vấn, nếu tôi cảm thấy khó thở, ngực khó chịu, thì 99% đó là dấu hiệu của một ca khó (1% còn lại là do… đói bụng), vì lúc ấy tôi không chỉ đang trò chuyện và lắng nghe một người trước mặt mình, mà tôi đang phải chiến đấu với hơn chục người khác nữa, những người đang ảnh hưởng đến bạn trẻ trước mặt tôi. Dù đang tâm sự với tôi, ý tưởng của em vẫn bị nhiễu loạn bởi trăm ngàn ý kiến mà nhiều người khác áp đặt lên. Dù đang lắng nghe tôi, em vẫn bị phân tâm vì còn phải lắng nghe cùng lúc nhiều ý kiến khác mà gia đình, bạn bè, người quen, những thông tin trên Facebook, trên các phương tiện truyền thông,… Và dường như tất cả những ý kiến, cộng với điều tôi nói, đang tạo nên một trận chiến khủng khiếp trong tâm trí các em.

Trong một lần đối diện với một ca như vậy, sau 30 phút trò chuyện, tôi quyết định thách thức bạn trẻ này:

– Vì sao em không so sánh với những người dở hơn em, mà chỉ nhìn vào những người giỏi hơn em?

– Vì nếu chỉ nhìn vào những người dở hơn em, em không tiến bộ được.

– Vậy thì khi em so sánh với những người giỏi hơn em, em có thật sự tiến bộ không, hay sẽ lo lắng đến độ chỉ có thể đứng yên một chỗ?

– A… lo lắng ạ… Em không làm gì được ạ.

– Nếu so sánh với người dở hơn thì mình không tiến bộ, nếu so sánh với người giỏi hơn thì mình sẽ nản, vậy phải làm sao hở em?

Rồi tôi kể cho em nghe bài học mà tôi được Jamie Howe, một cô bạn thân, dạy cho vào năm tôi 24 tuổi, đó là “Comparison is never a healthy thing to do, Phoenix”(*). Cô nhìn vào mắt tôi, nghiêm giọng nói câu ấy khi tôi tự so sánh mình với Jamie. Jamie là một trong những bạn trẻ mà ngày ấy, mỗi khi nhìn vào, tôi thường hay tự nhủ sao hồi mình bằng tuổi nó, mình chẳng được như nó nhỉ, từ quan điểm sống, hiểu đời, sự mạnh mẽ và vững tin vào giá trị đạo đức, đến khả năng chuyên môn, v.v… Để rồi sau lần nói chuyện ấy, tôi đã không bao giờ so sánh mình với bất cứ ai nữa. Thay vào đó, tôi nhìn lại những bước đường đã qua, nhìn nhận điểm yếu nhưng không quên thưởng thức những tiến bộ của mình – Để mình không ảo tưởng về bản thân, cũng không đè bẹp mình xuống. Tôi học cách sống thật với mình.

(*) Câu này có nghĩa là: So sánh chưa bao giờ là hành động tốt cho sức khỏe (tinh thần) cả, Phoenix à.

– Trước cô, chưa từng có ai nói với em đừng so sánh mình với người khác cả. Em thích lắm. Em sẽ làm như vậy với em gái em, với con cái của em sau này. – Bạn trẻ ấy đã đáp lời tôi như vậy.

Một ca khó của tôi là vậy đó, đôi khi chỉ cần một nút gỡ đơn giản, ở đúng thời điểm, sẽ cho người đối diện tất cả những gì người ấy cần để giải quyết vấn đề của họ. Ngày hôm ấy, sau cuộc trò chuyện, tôi tin người bạn trẻ ấy sẽ tìm ra con đường cần đi, sẽ vượt lên nỗi sợ hãi, và sẽ hạnh phúc thật nhiều. Cũng như tôi đã thấy từ ánh mắt con trai tôi niềm vui khi tôi không so sánh con với bạn con, mà khuyên con nhìn lại bản thân mình với những gì đã xảy ra trước đây, xem con có được những tiến bộ gì. Cũng như lúc con kể về bạn này bạn kia dở hơn mình, tôi hỏi con rằng các bạn so với đầu năm học có giỏi hơn không. Cũng như khi con có thể tự nhiên nói rằng con không giỏi môn gì đó bằng bạn gái này, nhưng con đã “tried my best, mommy ơi”(*). Như thứ Bảy vừa rồi, con leo được tới đỉnh núi, 16 mét của bức tường ở chỗ leo núi nhân tạo, và lặp đi lặp lại: “I made it. I made it”(**) một cách hưng phấn mà không hề làm hai bạn cùng học thấy ngại ngùng, vì mommy và con nói với hai bạn ấy rằng: “Wow, Tim và Khoai hay quá, leo lần đầu tới mét thứ 5, lần thứ 2 tới mét thứ 7 luôn”.

(*) Câu này có nghĩa là: Con đã cố gắng rất nhiều, mommy ơi.

(**) Câu này có nghĩa là: Con làm được rồi. Con leo được lên đỉnh núi rồi.

So sánh với bản thân mình thay vì với người khác luôn là phương pháp khoa học nhất, tôi tin vậy.

NÉT ĐẸP CỦA SỰ MỎNG MANH

Không ít lần trong lúc tư vấn, sinh viên của tôi bật khóc: “Em thấy mình dễ bị tổn thương lắm, Phoenix à, và em ghét điều ấy”. Các em nói về việc tự trách bản thân vì quá nhạy cảm trước lời nói và hành động của người khác bất kể họ có cố ý hay không. Các em tự giận mình khi dễ dàng bị đau đớn, dù hiểu rằng đó là phần tất yếu của cuộc sống. Những khoảnh khắc ấy, tim tôi nhói đau vì chúng gợi nhớ lại những cảm xúc tương tự khi tôi mới bước vào đời. Tôi gọi cảm xúc ấy là sự mỏng manh của tâm hồn, nó hiện diện trong mỗi người cho đến ngày chúng ta rời bỏ cuộc sống. Sự mỏng manh ấy không bớt đi theo năm tháng, nhưng may mắn là với kinh nghiệm sống và sự trưởng thành, nỗi đau có thể trở nên dễ chịu hơn.

Tôi thường chia sẻ với sinh viên rằng mỗi món quà mà cuộc sống dành cho ta đều đến cùng một gánh nặng nào đó. Và khả năng thấu hiểu, cảm thông cho nỗi lòng, cho suy nghĩ của người khác thường đi chung với việc các em nhạy cảm và dễ dàng bị tổn thương. Điều quan trọng là cùng với việc học cách phát triển khả năng thông cảm, các em cũng cần xây dựng khả năng chịu đựng để bảo vệ sự mỏng manh trong tâm hồn. Rút từ kinh nghiệm cá nhân, tôi học được những cách sau:

1. Hãy lùi lại một bước và cố gắng nhìn sự vật một cách khác đi. Điều này giúp tôi rất nhiều trong việc tạo khoảng cách cá nhân giữa mình và vấn đề ấy.

2. Khi có thể tạo khoảng cách giữa mình và vấn đề, tôi sẽ nhìn vấn đề khách quan hơn thay vì cảm thấy mình đang bị người đối diện tấn công cá nhân.

3. Tôi cũng luyện tập để tránh xa sự nài ép bản thân phải trở thành người được mọi người xung quanh công nhận, quý mến. Nhờ vậy mà nếu như có chuyện gì không tốt xảy ra, tôi ít khi mang cảm giác là có lẽ mình đang bị đồng nghiệp ghét bỏ. Khi tôi không quá cố gắng tìm kiếm, tình bạn sẽ đến tự nhiên. Cho dù không thành bạn, thì sự tôn trọng tối thiểu trong công việc cũng xuất hiện. Tôi học được bài học này sau nhiều năm đi làm, rằng không phải ai cũng có thể trở thành bạn mình.

Nhưng dù vậy, vẫn có những khoảnh khắc mà luồng xúc cảm mạnh mẽ của sự tổn thương do người xung quanh gây ra đột ngột bủa vây tôi. Những lúc ấy tôi nhớ lại nỗi đau thời trẻ dại, lúc kinh nghiệm sống còn non nớt, và chúng nhắc nhở tôi tiếp tục học hỏi vì cuộc sống là một hành trình không bao giờ chấm dứt với trải nghiệm, cố gắng, học hỏi và tích lũy những trái ngọt. Nếu cảm thấy đau lòng quá, thì cứ để cảm xúc trào dâng, hãy trân trọng chúng, và sau đó lùi lại để bình tĩnh tìm cách chuyển đổi nỗi đau ấy thành một trải nghiệm tích cực cho bản thân.

NỤ CƯỜI CỦA EM…

Điều làm tôi hạnh phúc nhất trong vai trò tư vấn là khi thấy được nụ cười như nụ cười của em buổi chiều hôm ấy. Nó rạng rỡ, hạnh phúc, làm sáng bừng cả khuôn mặt, xóa tan hết mọi ngập ngừng, nghi ngờ, lo lắng như lần đầu gặp gỡ. Đó là lúc tôi biết chắc sinh viên của tôi đã qua được ngưỡng cửa quan trọng nhất – em đã biết và đã có thể chấp nhận bản thân.

Tôi cho rằng đó là ngưỡng cửa quan trọng nhất vì nếu không biết và không chấp nhận mình, em khó mà đối diện với những khó khăn của một người trẻ thuộc thế hệ 8X, 9X ở Việt Nam. Mâu thuẫn gia đình xuất phát từ những mong đợi vừa có lý vừa vô lý từ cha mẹ và những người thân khác, sự mệt mỏi và lạc lối do tình hình kinh tế toàn cầu, những thông tin có khi ngược hẳn nhau từ truyền thông, Internet, những người đi trước,… cùng với sự ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác như tình yêu, tình bạn, sự phát triển giới tính, v.v…

Tôi có niềm tin mạnh mẽ rằng tất cả sinh viên của tôi đều biết rõ họ muốn gì, chỉ là câu trả lời ấy vẫn còn ẩn sâu trong trái tim và trí óc họ mà thôi. Cứ từ từ thôi, không cần phải vội vã, rồi dần dà sự trải nghiệm cuộc sống sẽ cho họ câu trả lời họ cần. Công việc chính của tôi là ở bên cạnh họ, hỏi họ những câu hỏi cần thiết, khi cần thì nắm tay họ vì những gì họ đang trải qua đã trở nên nặng lòng và khó khăn quá, hay đưa bờ vai cho họ dựa vào nếu họ muốn, mỉm cười và khóc cùng họ, và luôn luôn cho họ niềm tin rằng họ sẽ ổn thôi. Dĩ nhiên là họ sẽ ổn mà, chắc chắn là như vậy.

Trở lại với nụ cười của em, buổi chiều hôm ấy, trời buồn buồn vì mưa liên tục, nhưng khi em nở nụ cười chào tạm biệt, cả văn phòng sáng bừng, và trái tim tôi cũng vậy. Tôi ước mong rằng tất cả sinh viên tôi, một lúc nào đó trong cuộc đời các em, sẽ có được nụ cười như vậy, rồi tự tin bước vào đời và làm những điều các em muốn làm với tấm lòng tràn đầy nhiệt huyết.

Cám ơn em và nụ cười của em.

Hồi sinh

MỘT

Em nói về sự tuyệt vọng khi kinh doanh thất bại. Em tự trách mình thiếu kiến thức, không đủ trải nghiệm, làm ảnh hưởng đến người yêu thương em nhất. Em lại kể về những bài học từ sự thất bại này, đùa rằng bản thân nó là một bằng MBA (bằng Thạc sĩ lận đó) của trường đời. Em kể về những bước kế tiếp em đã làm, tìm việc, phỏng vấn, được nhận vào đảm đương một vị trí khá phù hợp với khả năng và kế hoạch hướng nghiệp đường dài của em.

Em hồi sinh, như chim lửa tự đốt cháy mình để hồi sinh từ đống tro tàn.

HAI

Em nói về nỗi mệt mỏi khi làm việc ở một vị trí hiện tại hoàn toàn không phù hợp với sở thích dù em làm công việc ấy rất tốt và có lương khá cao. Em ngập ngừng chia sẻ những ý kiến của đồng nghiệp về sự thiếu trách nhiệm, về việc em thường trốn khỏi văn phòng một lúc vì em thấy ngộp thở với công việc hàng ngày. Em tươi cười kể về công việc em yêu thích nhất trước đây, lúc mà em được thỏa sức làm điều mình thích, phát triển bản thân mỗi ngày, và thấy tự tin thoải mái như cá gặp nước.

Em đã nhận ra điều em cần, và em sẵn sàng để bắt đầu một cuộc hành trình mới.

BA

Em chia sẻ nỗi buồn về sự cô đơn trong cuộc sống hàng ngày, khi em một mình bươn chải, tìm hiểu, chống chọi để vượt qua nghịch cảnh mà vươn đến phía trước. Em đau vì vào lúc em chuẩn bị tung cánh bay lên, có người lấy kéo cắt đôi cánh của em, muốn em quanh quẩn trong sân làm gà nhà. Để rồi em quyết định thỏa hiệp để sống sót trong hiện tại, nhưng em vẫn không từ bỏ ước mơ của mình.

Em bắt đầu hiểu cách vượt qua khó khăn một cách khôn ngoan, và từ từ nuôi dưỡng sức mạnh của mình để một ngày đạt được điều em muốn.

KẾT

Cuộc sống không phải lúc nào cũng như ý ta muốn. Sự công bằng không hiện diện ở mọi nơi, mọi lúc. Tình yêu thương ta nhận được không phải lúc nào cũng thật sự là tình yêu thương, hoặc không phải lúc nào cũng lành mạnh cho ta. Điều tốt nhất, đó là cả cuộc đời này sẽ chẳng ai có thể bắt ta không thể là ta, không ai bẻ gãy được đôi cánh ước mơ, nghị lực, giá trị sống và bản thể của ta.

Và nếu có những lúc ta phải rơi xuống vực thẳm, hãy kiên nhẫn liếm láp vết thương để từ từ đứng dậy tìm lối ra. Và nếu có những lúc ta phải mất hết tất cả, thì hãy bình tĩnh vì ta vẫn còn bản thân để tiếp tục cất bước. Như chim phụng hoàng lao vào đống lửa để hồi sinh rực rỡ, ta luôn có thể hồi sinh từ những nghịch cảnh trong cuộc sống. Vì ta mãi mãi còn có chính mình.

“Em đã về đến nhà’’

Được tin em xuống tóc, đi theo tiếng gọi tâm linh của đời sống tu hành, tôi không ngạc nhiên mấy. Em mảnh khảnh mà vững chãi, dịu dàng mà kiên định, luôn cho tôi hình ảnh một cô gái trẻ lững thững giữa phố chợ đông đúc, không thuộc về đời sống ấy nhưng lại chẳng nỡ rời đi.

Sáng nay được thư em kể, khi phủi tóc em không khóc như đã tưởng, mà vỡ òa nụ cười hạnh phúc vì cảm giác đã được về đến nhà. Từng câu chữ ấy thấm vào lòng tôi, mừng vì em đã tìm ra tiếng gọi của riêng mình.

“Em đã về đến nhà”. Có lẽ chỉ những ai đã từng trải nghiệm cảm giác lạc lõng tại nơi mình sống, giữa những người yêu thương, vẫn nói cười tương tác mà trong lòng luôn trống vắng mới hiểu được niềm hạnh phúc “Em đã về đến nhà” là ra sao.

Hình như em đã trăn trở rất lâu. Hình như em đã mệt mỏi rất nhiều. Và hình như em đã thử nghiệm nhiều lối đi khác nhau trước khi quyết định “về nhà”. Nên tôi mừng vì em đã tìm thấy, tôi bình an vì em đã nhận ra, và mong sao những dự định, ước mơ cao đẹp của em sẽ từ từ trở thành hiện thực.

Cám ơn em vì không lánh đời khi bước vào đời sống tu hành, mà lại chia sẻ những trải nghiệm cho bạn bè xung quanh. Mong rằng cuộc hành trình của em sẽ giúp cho thế hệ trẻ hơn nhận ra rằng, tiếng gọi nghề nghiệp không chỉ gói gọn trong lựa chọn đi làm – nhận lương mà thôi, mà còn bao gồm vai trò làm mẹ – làm cha, vai trò làm vợ – làm chồng, vai trò làm con – làm cháu, vai trò làm bạn bè,… và dĩ nhiên cũng không thiếu vai trò của những lãnh đạo trong đời sống tâm linh.

Đoản khúc về niềm đam mê

Một – CÂU CHUYỆN CỦA TÔI

Rất nhiều sinh viên sau khi gặp tôi thì rất ngưỡng mộ niềm đam mê tôi dành cho nghề nghiệp của mình, và các em thường hỏi: “Phoenix ơi, làm sao em tìm được một công việc và yêu nó như cách Phoenix yêu nghề vậy?”, hay “Phoenix ơi, em muốn học để sau này làm việc giống như Phoenix, cô chỉ cho em với!”.

Bản thân tôi thì thích nghe các em hỏi câu này hơn: “Phoenix ơi, kể em nghe về hành trình giúp Phoenix tìm ra công việc hiện tại, được không?”. Lúc ấy, tôi sẽ trả lời như sau:

• Sai lầm:

Hành trình tìm kiếm nghề nghiệp của tôi rất dài và bao gồm sai lầm nối tiếp sai lầm. Thậm chí tôi còn nghĩ rằng tôi là người đã trải qua tất cả những sai lầm mà một người trẻ tuổi có thể mắc phải trong việc chọn ngành học và công việc. Này nhé, tôi chọn ngành cử nhân đầu tiên vì thích giống ba, chọn ngành cử nhân thứ hai vì nghĩ nó giúp mình kiếm việc làm sau này và vì cái tên nó nghe hay hay. Sau đó, tôi chọn chương trình thạc sĩ đầu tiên vì tôi nghĩ mình thích giáo dục, nhưng chưa hề tìm hiểu chút xíu nào. Để đến khi đi làm tôi mới biết rằng mình không hề có những tố chất cần có để thành công trong vị trí quản lý giáo dục, dù tôi đã học rất tốt. Mãi đến năm 30 tuổi, sau rất nhiều trải nghiệm, học hỏi, sai lầm, tôi cuối cùng quyết định học chương trình thạc sĩ tư vấn hướng nghiệp. Lần này, tôi đã nghiên cứu và tìm hiểu kỹ càng, và giây phút đầu tiên tôi bước vào lớp, tôi biết rằng mình sinh ra để học và làm công việc này.

• May mắn:

Tôi nghĩ rằng mình đã gặp rất nhiều may mắn trong suốt cuộc hành trình này. Nhưng tôi cũng nghĩ rằng những may mắn ấy không tự nhiên xảy ra, mà chúng đã được tôi gieo hạt, chăm sóc và mãi những năm gần đây tôi mới thấy những trái ngọt từ chúng. Từ năm 16 tuổi tôi đã đi làm, và cho đến năm 30 tuổi, tôi đã làm qua hơn 10 công việc ở các lĩnh vực khác nhau, từ công nhân hãng điện tử, đến nhân viên xếp quần áo trong cửa hàng Macy’s, từ xướng ngôn viên đài phát thanh đến phụ tá văn phòng, từ nhân viên giao dịch ngân hàng đến nhân viên tiếp điện thoại, v.v… và v.v… Kết quả là những vị trí ở các ngành khác nhau cho tôi kiến thức về nghề nghiệp khá rộng. Bên cạnh đó, tôi tham gia bất cứ hoạt động nào tôi thích nếu thời gian cho phép. Tôi sinh hoạt trong Đoàn Thiếu nhi Thánh thể, tham gia Câu lạc bộ Kịch nghệ, diễn văn nghệ Hội chợ xuân, tham gia thi viết thơ và văn, viết truyện trên mạng,… Nhờ vậy, tôi từ từ hiểu và phát triển điểm mạnh của mình, những đặc điểm giúp tôi thật nhiều trong vị trí hiện tại.

• Giá trị sống:

Tôi luôn chịu trách nhiệm cho những quyết định của mình. Mỗi khi nhận ra mình làm sai – đi lệch hướng, tôi sẵn sàng đối diện với điều ấy, phân tích tình huống, và chuẩn bị cho những bước kế tiếp. Suốt cuộc hành trình, tôi mù mờ về đích đến cuối cùng, nhưng luôn rõ ràng mỗi khắc mỗi giây điều mình muốn làm cho hiện tại: tiền bạc không quan trọng nhất, công việc lương thấp không sao nhưng môi trường làm việc phải lành mạnh, cho tôi cơ hội học hỏi và giúp đỡ người khác. Ở thời điểm mượn tiền chính phủ Mỹ để học bằng thạc sĩ thứ hai, bạn bè tôi đa số đã có xe mới, chuẩn bị mua nhà, nhưng tôi chưa bao giờ vì vậy mà hạ thấp bản thân, hay tránh xa họ. Tôi không so sánh với người xung quanh, thay vào đó tôi so sánh với bản thân mình của một năm trước đó, dựa trên những tiêu chuẩn của riêng mình.

• Gia đình:

Làm con út thật sướng, còn thích hơn nữa khi trên tôi có ba người anh và hai người chị. Áp lực và mong đợi của ba mẹ tôi, tôi nghĩ, có giảm theo từng đứa con. Đến phiên tôi thì tôi được tự do làm tất cả những điều mình thích, đi những nơi mình muốn mà không bị can thiệp nhiều. Các anh chị tôi khá cưng chiều tôi về mặt tinh thần, luôn ủng hộ các quyết định của tôi dù trong lòng có bất đồng ý kiến. Tôi lại hay viết thư, viết email để tâm sự cho ba mẹ và anh chị về cuộc sống của mình, dần dần họ hiểu tôi hơn, thông cảm cho ước mơ của tôi, dù tôi biết nhiều lúc họ lo lắng lắm. Tình yêu gia đình luôn là tổ ấm, là bệ phóng giúp tôi bay cao, xa, và cũng là điểm tựa cho những chuyến “về nhà” của tôi.

Hai – CÂU CHUYỆN CỦA CÁC EM

Tôi thường trả lời câu hỏi của sinh viên bằng một câu hỏi khác, hay bằng những mẩu chuyện tương tự như trên. Từ những câu hỏi suy ngẫm và các mẩu chuyện chia sẻ, tôi muốn các em nhận ra rằng.

• Duy nhất:

Mỗi một em là một người đặc biệt, không trùng lắp với ai. Vì vậy, câu chuyện nghề nghiệp của các em cũng sẽ là độc nhất vô nhị. Do đó, các em đừng so sánh với người xung quanh. Nếu cần thì hãy nhìn và quan sát họ để học hỏi, nhưng đừng so sánh. Thay vào đó, hãy nhìn lại chặng đường mình đã đi, đánh giá xem mình đã tiến bộ hơn so với 1 năm trước, so với 6 tháng trước ở những điểm nào. Từ đó định hướng cho những bước kế tiếp.

• Kiên trì:

Hành trình đi tìm nghề nghiệp kéo dài cả cuộc đời mỗi người chúng ta. Vì vậy, em hãy kiên trì. Sẽ giúp cho tinh thần em nhiều lắm, nếu đừng chăm chăm đến đích cuối cùng, mà hãy tập trung vào hiện tại, sống thật vui, học thật tốt. Hiện tại sẽ là quá khứ của ngày mai, do đó nếu em sống tốt hôm nay, mai em chẳng nhìn lại một cách nuối tiếc nữa, và cứ như vậy em sẽ tự tin thoải mái tiến về tương lai của mình. Trong mỗi khoảnh khắc, hãy tạo ra sự may mắn cho chính mình bằng cách làm cho cuộc sống phong phú hơn trong những hoạt động ngoại khóa. Hãy kết bạn một cách chân thành, hãy tìm đến những người chung sở thích và giá trị sống với mình. Họ sẽ là những người bạn trong cả cuộc đời, hỗ trợ và chia sẻ với em rất nhiều trong tương lai.

• Hiểu:

Hiểu được bản thân mình, hiểu vì sao mình quyết định như vậy, vì đâu mình có chọn lựa ấy là những điều rất quan trọng. Sẽ không có quyết định hoàn toàn đúng, nhưng nếu em biết rõ vì sao, và có thể giải thích với người thân yêu lý do đó, vậy là đủ rồi. Hiểu bản thân để bớt cầu toàn, để giảm áp lực cho bản thân, và giúp người khác hiểu là họ cần giảm áp lực với em. Hiểu bản thân là để sống nhẹ nhàng, tự tin, độc lập và có trách nhiệm với chính mình.

Ba – LỜI CUỐI

Bạn tôi nói: “Không phải ai cũng cần niềm đam mê trong công việc”. Và tôi đồng ý. Mỗi người quan tâm một điều khác nhau. Ví dụ như một sinh viên nữ tôi đã gặp và viết note tặng em, em tâm sự rằng em chỉ muốn có một công việc bình thường để có thì giờ chăm sóc chồng và con sau này. Em muốn khi con em về nhà, chúng có em bên cạnh cùng ăn cơm, kể chuyện, làm bài tập chung. Tôi đã gặp những người ngừng sự phát triển nghề nghiệp để chăm sóc cha, mẹ khi các cụ bước vào những năm cuối đời. Tôi cũng gặp những người chỉ thích công việc của mình vừa đủ mà thôi, và họ không hề buồn bã vì điều đó. Và còn có nhiều chọn lựa khác nữa.

Nếu các em giống tôi và một nhóm thiểu số khác, thích tìm ra niềm đam mê trong công việc, tôi tin các em sẽ tìm thấy vào một ngày nào đó. Nếu các em giống những người bạn khác của tôi, tôi chúc các em bình an, hạnh phúc trong hành trình mà các em đã chọn lựa. Dù quyết định là gì, thì nó chẳng quan trọng với ai bằng với chính bản thân em.

Cứ Đi Để Lối Thành Đường

Nguồn: Internet

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here