Cuốn sách Giúp Con Đương Đầu Với Stress là kết quả của nhiều năm kinh nghiệm và nghiên cứu. Shelley Davidow hi vọng những phát hiện và đề xuất của cô sẽ tạo điều kiện cho nhiều người lớn (các bậc phụ huynh, những người trông nom trẻ và các giáo viên) tích cực đóng góp vào việc tạo nên một thế hệ trẻ khỏe mạnh hơn, thành công hơn và ít bị căng thẳng hơn. Cuốn sách được chia làm 3 phần rõ rệt:

Phần 1: Stress

Có thể bạn đang tự hỏi tại sao một đứa trẻ có vẻ thờ ơ và trải qua những tác nhân gây stress một cách rất nhẹ nhàng trong khi những đứa trẻ khác gần như suy sụp. Câu trả lời có thể nằm ở các thế hệ trước: phản ứng với stress được học tập và truyền thụ từ mmột thế hệ tới thế hệ kế tiếp theo cách thức rất chi tiết và đa dạng. Một người mẹ mang thai bị căng thẳng thường xuyên sẽ có nhiều hóc – môn gây stress trong cơ thể (và cả trong cơ thể của thai nhi). Trẻ bắt đầu “ học hỏi” về môi trường xung quanh ngay từ khi còn trong bụng mẹ. Dạ con trở thành môi trường sống trực tiếp của trẻ và cơ thể trẻ sẽ dần thích nghi với nó; điểu này quyết định trẻ sẽ có điều kiện để phản ứng một cách tích cực với stress hay không. Vì vậy, mỗi tác động hành vi của cha mẹ lên con cái có thể tạo nên ảnh hưởng thực sự. Phản ứng với stress đã được trẻ học từ khi còn trong bào thai. Thậm chí, trước khi sinh, hệ thần kinh của trẻ đã chịu ảnh hưởng từ người mẹ.

Phần 2: Môi trường

Môi trường tác động đến các bé mỗi ngày và đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển sinh lý, nhận thức và cảm xúc ở trẻ. Cha mẹ là một phần của môi trường bao quanh trẻ khi chúng lớn, có thể hỗ trợ sự phát triển của trẻ hay cản trở quá trình đó.

Chương 3: Nuôi dạy con bằng phương pháp phục hồi

Nuôi dạy kiểu phục hồi ưu tiên các mối quan hệ, tìm cách sửa chữa thiệt hại và khôi phục lòng tin. Về lâu dài, việc trừng phạt không có hiệu quả. Những đứa trẻ nhiều lần bị trừng phạt hầu như sẽ học được cách tập trung vào việc tránh bị phạt. Phương pháp trừng phạt sẽ tạo ra tính ích kỷ, thay vì lòng vị tha.

Trích đoạn sách hay

NUÔI DẠY CON BẰNG PHƯƠNG PHÁP PHỤC HỒI

NUÔI DẠY CON Ở GIA ĐÌNH ÍT ÁP LỰC

Là cha mẹ, chúng ta thông thái hơn nhờ Trường Đời và thông qua kinh nghiệm. Chúng ta khôn hơn sau khi mắc những sai lầm và nhận thức được nhiều điều từ rõ những tai họa đó. Chúng ta thu được rất ít hiểu biết thực sự từ những sách vở hoặc các cuộc hội thảo. Nhưng theo kinh nghiệm của tôi khi là một người mẹ, một giáo viên đồng thời một người cố vấn của phương pháp Thực hành phục hồi, tôi sẽ điểm qua những trang bị hết sức hữu dụng mà tôi muốn mỗi bậc cha mẹ đều sở hữu. Những trang bị này đã tồn tại trong hàng ngàn năm từ các nền văn hóa bản địa, nhưng chúng đã khoác lên mình hình thái mới trong nền giáo dục đương đại và trong các mô hình nuôi dạy con cái, như là kết quả của sự đổi mới trong cách thiết lập công lí.

Những công cụ này rất cần thiết nếu chúng ta muốn hỗ trợ cho con cái và gia đìnhmình tránh khỏi vòng vây hãm của những áp lực từ thế giới hiện đạị. Và khi chúng ta nắm được những nguyên tắc cơ bản này, chúng ta làm mọi thứ một cách tỉnh táo hơn, ích lợi hơn và ít áp lực hơn. Tuy nhiên, chúng ta cần hiểu rõ một vài điều trước khi sử dụng những công cụ này: chúng ta phải biết lịch sử của chính mình, nhận ra tại sao chúng ta nuôi dạy theo hướng chúng ta làm, và hiểu được rằng cái nhìn bao quát về việc nuôi dưỡng con cái theo phương diện lịch sử bạo lực và gây sốc trong về nhiều khía cạnh hơn chúng ta tưởng tượng. Là người làm cha mẹ, chúng ta đã phạm phải một loại tội ác chống lại chính con cái chúng ta ngay từ rất sớm.

Bản chất của Thực hành phục hồi chỉ đơn thuần là sửa chữa bất kì thiệt hại đã xảy ra và khôi phục lại các mối quan hệ. Điểm cần tập trung là các mối quan hệ chứ không phải những “tội ác” hay người gây ra tội ác đó. Nó đã được sử dụng thành công lần đầu tiên trong các phiên tòa xét xử hình sự, tạo điều kiện cho nạn nhân gặp mặt thủ phạm, cho phép họ trải nghiệm đầy đủ hậu quả mà tội ác đó gây ra. Nó giúp cho những người phạm tội có được cơ hội cố gắng sửa chữa một số tác hại, và để họ cam kết với những người mà họ đã làm tổn thương.

Ở Nam Phi, sau khi nạn phân biệt chủng tộc kết thúc, Ủy ban Sự thật và Hòa giải đã thúc đẩy sự phục hồi sau nỗi đau này bằng cách cho phép hàng ngàn nạn nhân của chủ nghĩa phân biệt chủng tộc tàn ác gặp gỡ những kẻ tội phạm vi phạm nhân quyền tồi tệ nhất. Sự thanh tẩy nhẹ nhàng chưa từng có tiền lệ diễn ra tại đất nước đó, điều mà tôi chưa thấy ở bất kì nơi nào trên thế giới, đã dẫn đến sự ân xá, tha thứ và kết thúc cho tất cả. Nam Phi, nơi có những người dân sống khổ cực bởi những quan điểm chính trị phân biệt chủng tộc, nay có lẽ là nơi có nền văn hóa đoàn kết nhất mà tôi từng thấy.

Thực hành Phục hồi hiện nay đã có mặt tại các trường học và các gia đình, và nó cũng đang được sử dụng rất hiệu quả trên toàn thế giới. Học viện Quốc tế dành cho Thực hành Phục hồi tại Pennsylvania tổ chức những khóa học cao cấp dành cho những người làm việc ở nhiều ngành nghề khác nhau.

Gần đây tôi vừa tham dự một hội thảo về nuôi dưỡng con cái do chuyên gia cố vấn Margaret Thorsborne tổ chức với tựa đề “Dạy dỗ con cái cho một gia đình hòa thuận”. Tại đây, cô ấy đã khám phá các mô hình nuôi dạy con cái kiểu phục hồi. Tôi tin tưởng rằng đây có lẽ là phương pháp tiếp cận thực tiễn và hợp lí nhất nếu chúng ta muốn loại bỏ các yếu tố gây căng thẳng từ động lực gia đình.

Thorsborne phát biểu “Có một gánh nặng cố hữu gắn liền với việc làm cha mẹ.” Hầu hết chúng ta, những bậc cha mẹ tuyệt vời và đáng mến đều cảm thấy có lỗi về việc thử nghiệm các phương pháp nuôi dạy con và điều này đã trở thành gánh nặng cho chúng ta. Chúng ta thấy có lỗi vì đã chạm đến các giới hạn. Và chúng ta thấy có tội khi đôi lúc chúng ta chỉ ước mình có thể mua một tấm vé hạng nhất đến một hòn đảo nhiệt đới, nơi không cho phép trẻ con.

Trong khi tham khảo công trình của nhà tâm lí-sử học người Úc Robin Grille, Margaret nói với chúng tôi rằng, qua các thời đại, các bậc cha mẹ có nhiều phản ứng khác nhau đối với gánh nặng này. Trong lịch sử, gia đình từng là nơi mà một số tội ác kinh hoàng nhất đã xảy ra với trẻ em. Từ giữa thế kỷ thứ 4 đến thế kỷ 14, 20-25% trẻ em là nạn nhân của tục giết trẻ sơ sinh. Khi mọi người bắt đầu trở nên đắn đo về việc giết hại chính con mình, hành vi bỏ rơi gia tăng. Trẻ em bị bỏ rơi, gửi đi, trao cho vú nuôi, bán làm nô lệ. Những tội ác không thể tưởng tượng được xảy ra trong nỗ lực nguyên thủy để “giảm bớt gánh nặng nuôi dưỡng con cái.”

Những tội ác này vẫn còn tồn tại. Tuy không phải với tỷ lệ tương tự, nhưng nó vẫn còn xảy ra trên toàn thế giới từng ngày. Giết hại trẻ sơ sinh vẫn còn là một vấn đề ở nhiều nước. Hiện tượng bỏ rơi con lan tràn, mặc dù có nhiều mức độ và nhiều cách để thực hiện việc đó; hiện nay, trẻ em được gửi đi học nội trú từ quá sớm, hoặc hầu như phải dành cả ngày ở trường mẫu giáo từ khi còn nhỏ, có thể bị ảnh hưởng bởi sự bỏ rơi của cha mẹ. “Những đứa trẻ này thường không có cơ hội để gắn bó cảm xúc với một người lớn thân thương.”

Những cách nuôi dạy con theo bản năng của chúng ta thường là phản ứng đối với quá trình bản thân chúng ta được nuôi nấng, đối với những kì vọng và hình dung về những gì tạo nên một bậc cha mẹ ‘tốt’ hoặc một đứa con “tốt”, và như vậy, nếu chúng ta nhìn vào những thế hệ khác nhau, chúng ta có thể nói rằng mỗi thế hệ nuôi dưỡng con cái như lại là một phản ứng đối với thế hệ trước đó. Nếu những năm 1950 tạo ra một thế hệ những bậc cha mẹ nghiêm khắc và độc đoán, thì sau đó những năm 60 và 70, chúng ta phản ứng đối với điều này và trẻ em được nuôi dạy theo phong cách dễ dãi.

Ngày nay, hãy hỏi bất cứ người làm cha mẹ nào về gánh nặng mà họ đang có và bạn sẽ nhận được một câu trả lời thực sự rất dễ hiểu. Tại hội thảo về cách nuôi dạy phục hồi, những câu trả lời như sau. Gánh nặng là khi:

Con tôi không chịu nghe lời

Con tôi vô lễ

Con tôi xấc xược

Những đứa con của tôi ẩu đả với nhau

Khi Margaret hỏi các bậc cha mẹ về phản ứng của họ đối với những gánh nặng này, một bà mẹ của cặp song sinh cho biết rằng, nếu các con cô đánh nhau, cô sẽ đưa chúng đến phòng giặt để suy nghĩ về những gì chúng đã làm. Ý tưởng về phòng giặt thực sự đã trở thành điều khó chịu và các con cô ấy sẽ gào lên, “Không! Không phải là phòng giặt ủi nữa chứ!” Vì vậy, bây giờ cô ấy tách các con ra và cho mỗi đứa vào một căn phòng khác nhau. Một phụ huynh khác lại dùng biện pháp khá lạc hậu. Một bà mẹ có con ở tuổi vị thành niên cho biết cô đã tước đi mọi quyền lợi như việc sử dụng máy tính hoặc điện thoại di động của con mình, nếu con cư xử không đúng hoặc phá vỡ các quy tắc gia đình. Dĩ nhiên, tất cả những điều này đều là các dạng hình phạt.

Phản ứng nguyên thủy và cơ bản nhất của chúng ta đối với hành vi “xấu” của trẻ là trừng phạt. Không ai muốn mình bị xúc phạm, bị phớt lờ, đối xử thô lỗ và tồi tệ bởi những người chúng ta sinh thành và yêu thương nhất. Là những bậc làm cha mẹ, chúng ta cũng không muốn sống trong những nơi mà chúng ta không thể kiểm soát hành vi của các con. Nỗi sợ hãi lớn nhất của chúng ta là mất kiểm soát, không có thẩm quyền để nuôi dạy con cái đúng cách hoặc đem đến cho chúng những giá trị chúng cần để bước vào thế giới. Nếu con cái không nghe lời, chúng ta không thể nào giữ chúng an toàn hoặc sống một cuộc sống chúng ta khao khát. Vì vậy, chúng ta hầu như chấp nhận mà không hề nghi ngờ rằng một số hình thức kỷ luật trừng phạt sẽ làm cho con cái chúng ta thay đổi hành vi của mình. Ở mô hình này, chúng ta tập trung vào a) những quy tắc nào đã bị phá vỡ, b) ai là người chịu trách nhiệm và c) đâu là hình phạt xứng đáng.

Các cha mẹ tại hội thảo đều đồng ý rằng họ trừng phạt con cái của mình để “phá vỡ vòng luẩn quẩn”, ‘làm cho trẻ thấy được những gì mình đã làm”, và “ngăn chặn trẻ tái phạm”. Chúng ta sử dụng hình phạt bởi vì nó nhanh chóng; đó là những gì chúng ta biết; nó khiến chúng ta cảm thấy quyền lực; nó thỏa mãn nhu cầu công lí nguyên thủy; và chúng ta tin rằng sự hỗn loạn sẽ ngự trị nếu chúng ta không trừng phạt. Ở nơi nào đó trong chúng ta, niềm tin cố hữu rằng việc dành thời gian để nắm bắt ngọn nguồn của vấn đề “chỉ là một cách thú vị thay cho việc không làm gì” vẫn còn tồn tại.

Bản chất của sự trừng phạt là khiến ai đó phải chịu đựng thông qua nỗi khó chịu hoặc đau đớn – mà hình phạt cao nhất là tử hình. Nhưng trong khi một biện pháp trừng phạt nào đó với những tội nhẹ của trẻ có thể có hiệu quả trong thời gian ngắn và phục vụ cho việc sửa đổi hành vi, thì theo thời gian, biện pháp này sẽ mất đi tính hiệu quả. Những đứa trẻ khi bị trừng phạt nhiều lần sẽ nhanh chóng học cách tập trung vào việc tránh bị trừng phạt. Sau đó, chúng lớn lên và thường thiếu khả năng tự điều tiết. Điều đó giống như thể chúng được trao cho một bộ xương ngoài bằng sắt giúp chúng trong tầm kiểm soát, miễn là nó giữ nguyên vị trí, nhưng vào giây phút nó được tháo ra, trẻ sẽ suy sụp, trở nên điên rồ, và phản ứng mạnh mẽ với xiềng xích đã giam giữ chúng. Chúng ta đều biết trước mặt cha mẹ, những thiếu niên như vậy dường như đứa con ngoan, cư xử tốt nhưng cũng chính các em lẻn ra ngoài qua cửa sổ phòng ngủ vào ban đêm với dưới bộ đồ ngủ “trá hình” cái danh quần áo.

Vì vậy, cái giá của việc bắt buộc tuân thủ là nó không thực sự hiệu quả theo thời gian. Nó không giải quyết vấn đề; thực tế đôi khi nó lại làm cho vấn đề tồi tệ hơn. Nó dạy cho con cái chúng ta cách sử dụng năng lực và nó làm lệch lạc các mối quan hệ giữa người trừng phạt và người bị trừng phạt, cản trở quá trình phát triển theo đúng luân thường đạo lí.

Nếu chúng ta luôn khắc nghiệt với trẻ, ở nhà và ở trường, chúng ta đang nuôi nấng những con người chỉ biết thương hại bản thân, chứ không phải là những con người có lòng từ bi và sự đồng cảm với những người khác. Chúng ta đang tạo ra sự ích kỷ thay vì lòng vị tha. Nhưng nếu hình phạt không hiệu quả và làm tích tụ nỗi căng thẳng và phá vỡ các mối quan hệ, và nếu việc nuông chiều không ổn thỏa, vậy thì chúng ta nên làm gì?

Tập trung vào ý nghĩ về việc làm sai sẽ gây tác hại xấu. Đó cũng là yếu tố quan trọng nhất. Hành vi sai trái sau đó được xác định như một sự xâm phạm đối với những con người và các mối quan hệ, tạo ra những nghĩa vụ và trách nhiệm.

Trừng phạt không có tác dụng chữa lành. Nó không sửa chữa mọi thứ và chắc chắnkhông dạy cho con cái chúng ta cách làm thế nào để chúng có thể thực hiện mọi việc một cách khác biệt.

Mặc khác, hãy tìm cách chữa lành và đặt mọi thứ đúng chỗ.

Là những người làm cha mẹ, nếu chúng ta bắt đầu bằng việc thừa nhận khi con cái chúng ta làm những điều đúng đắn, thay vì cách tiếp cận tập trung vào sai lầm, chúng ta sẽ định hình hành vi của trẻ. Câu nói “Cảm ơn con nhiều vì đã dọn phòng sạch sẽ” sẽ có tác dụng tốt hơn là “Đã đến lúc con phải dọn dẹp đống bừa bãi này rồi đấy.” Tỷ lệ bốn câu khẳng định ứng với một lời nhận xét tiêu cực đủ để định hình hành vi của trẻ một cách tích cực và tránh tạo ra áp lực.

Nếu chúng ta rõ ràng về những kì vọng mà chúng ta có đối với con cái, vậy thì sẽ rất dễ dàng đưa trẻ vào thỏa thuận. Trẻ em không chỉ biết mọi thứ. Chúng cần được dạy bảo. Khi nói “Chúng ta sẽ đi thăm Gran ở bệnh viện, ở đó có những người sức khỏe không tốt lắm, vì vậy mình cần phải ngồi lặng lẽ bên Gran một lúc và không làm phiền người khác nhé,” chúng ta có thể nhẹ nhàng nhắc nhở trẻ nếu chúng bắt đầu bồn chồn và “cư xử không đúng mực” trước khi ra về. Chúng ta không thể giả định rằng trẻ em biết phải làm gì trong mỗi tình huống, vì vậy nếu chúng ta nói cho trẻ những mong muốn và lí do của mình, việc quản lí trẻ sẽ trở nên dễ dàng hơn. Nếu mọi thứ đi sai hướng, chúng ta có thể nói cho con về những thứ đã bị phá vỡ (tình cảm, các mối quan hệ hay sự vật) và làm thế nào để sửa chữa chúng.

Chúng ta phải luôn luôn duy trì trạng thái cân bằng của bản thân, kiên định và công bằng.

“Đâu là một số gánh nặng bạn phải đối mặt khi làm cha mẹ?” đây là câu hỏi Margaret đặt ra cho một nhóm gồm 25 bậc cha mẹ tại cuộc hội thảo nuôi dưỡng phục hồi của mình. Một bà mẹ có con trai ở tuổi thanh thiếu niên đã nói, “Con trai của tôi muốn làm bất cứ điều gì nó thích. Khi tôi nói với nó rằng nó phải có mặt ở nhà lúc 10 giờ tối, nó gọi tôi là bà mẹ thích kiểm soát. Tôi chẳng biết phải đáp lại nó thế nào.”“Hãy để cho cậu bé biết rằng bạn có thể là người thích kiểm soát, nhưng giờ giới nghiêm vào lúc 10 giờ là bởi bạn muốn con được an toàn. Đó là mong muốn của bạn và miễn là cậu bé đang sống trong ngôi nhà của bạn, bạn phải trả tiền thuê nhà và mua thực phẩm, thì cậu bé phải tuân theo. Khi cậu bé bắt đầu đóng góp một khoản tài chính tương đương, khi đó cậu bé có thể có được sự tự do đi kèm với điều đó.” (Khi các thanh thiếu niên hiểu rằng sự tự do của tuổi trưởng thành đến cùng với những trách nhiệm thì điều này sẽ rất tốt.)

“Con gái bốn tuổi rưỡi của tôi không chịu dọn phòng khi tôi yêu cầu. Tôi nói con có 15 phút để dọn dẹp, sau đó cho con thêm 10 phút, rồi 5 phút, thế mà con bé vẫn không làm”, một người cha nói.

“Bạn có tức giận không?” Margaret hỏi.

“Có chứ, tôi đã nổi cáu.Tôi ghét nổi cáu”, người cha trả lời. “Vậy thì bạn không thể nói chuyện với cô bé khi bạn đang tức giận và cô bé sẽ thấy buồn bực.”

“Không”, người cha nói. “Tôi không thể nói chuyện với con bé. Nó câm như hến.”

“Sau đó bạn la mắng con.”

“Đúng vậy.”

Mong muốn của người cha đã làm hết sức mình để trở thành được một người cha tốt nhất trong khả năng này, đã không thể hài hòa với thế giới của cô con gái bốn tuổi của anh. Những cá nhân nhỏ bé không hiểu rõ về thời gian. Và chúng cũng không thể dễ dàng đáp ứng các mốc thời gian hay tranh luận dựa trên lí trí. Tuy nhiên, chúng có thể rất giàu năng lực và tình yêu thương. Nếu người cha đi vào phòng con gái và nói, “Sắp đến giờ ăn tối rồi. Cha con mình hãy dọn dẹp cùng nhau nào,”và nếu anh trở thành một ví dụ tuyệt vời thì đây sẽ là cơ hội thực sự tốt để cho cô bé bắt chước, vì a) trẻ em trong độ tuổi này sống trong thế giới bắt chước và b) cô bé yêu cha mình và muốn làm mọi thứ với anh ấy. Nếu người cha thể hiện lòng biết ơn và đánh giá cao những nỗ lực của con, anh ấy sẽ trở thành tấm gương cho các hành động mà mình mong muốn từ cô bé.

“Tôi ước gì mình có thể kiên định hơn”, một người mẹ trẻ tuổi nói. “Tôi đang đứng giữa việc trở nên hoàn toàn độc đoán, mất bình tĩnh về lời nói và trở nên kinh khủng, rồi sau đó lại cảm thấy có lỗi, cuối cùng thì hoàn toàn chấp nhận, cho phép đứa con gái bốn tuổi của tôi làm bất cứ điều gì nó muốn.” “Tôi cược là con gái bạn biết hết tất cả”, Margaret nói.

Là cha mẹ, nếu chúng ta tỏ ra điềm đạm, tôn trọng và bình tĩnh, chúng ta đang ở đúng nơi để xử lí được những gánh nặng của việc nuôi dạy trẻ khi chúng phát sinh. Nếu chúng ta tức giận, tốt hơn hết chúng ta nên nói với mình, “Mẹ đang rất cáu nên không thể nói chuyện ngay bây giờ. Chúng ta hãy nói về chuyện này vào ngày mai con nhé.”

Trong gia đình của Margaret, khi ai đó mắc lỗi thì mọi người đều mong người gây ra sai lầm sẽ sửa sai. Khi cậu con trai đang ở tuổi vị thành niên của Margaret tối nào cũng gọi điện thoại di động đến hàng tiếng đồng hồ cho bạn gái và hóa đơn điện thoại vào cuối tháng tăng gấp đôi so với bình thường, cô đã trò chuyện với cậu bé, lần đầu tiên cô hỏi cậu bé chuyện gì đã xảy ra. Khi cậu bé giải thích về các cuộc gọi, cô hỏi con xem cha nghĩ thế nào khi nhìn thấy hóa đơn điện thoại. “Cha sẽ rất bực”, cậu bé đáp lại.

“Đúng vậy”, Margaret nói.

“Vậy con nghĩ mẹ cảm thấy thế nào?” “Mẹ cũng rất bực ạ?” cậu bé nói. “Phải”, cô ấy trả lời.

“Con nghĩ con có thể làm gì để khiến mọi thứ trở lại bình thường?”

“Con nghĩ con có thể trả tiền hóa đơn điện thoại.”

“Một ý rất hay”, Margaret nhận xét.

Một vài tháng sau đó, cậu bé đã trả lại tất cả số tiền. Và cậu không bao giờ làm cho hóa đơn điện thoại gia đình tăng gấp đôi một lần nữa.

Cấu trúc của cuộc trò chuyện phục hồi là kiểu có thể được sử dụng trong các gia đình, trong sân chơi, trên đường phố hay mọi nơi vừa xảy ra bất kì tổn hại nào và rất cần được sửa chữa. Tôi đã trò chuyện với các sinh viên cần phải phục hồi vài lần một tuần. Đó là một công cụ mà chúng ta, những bậc cha mẹ và giáo viên đều nên có. Nó mang lại cho mọi người một cơ hội để đặt mọi thứ về đúng vị trí khi họ mắc lỗi.

Cuộc trò chuyện phục hồi

Đối với người chịu trách nhiệm:

• Chuyện gì đã xảy ra?

• Con đã nghĩ gì vào lúc đó?

• Con đã nghĩ như thế từ bao giờ?

• Con nghĩ ai là người sẽ bị ảnh hưởng bởi những gì con đã làm?

• Bằng cách nào?

• Con cần làm gì để sửa chữa mọi việc?

• Làm sao chúng ta có thể chắc chắn chuyện này sẽ không xảy ra một lần nữa?

• Cha/Mẹ có thể làm gì để giúp con?

Đối với người bị ảnh hưởng:

• Con nghĩ gì khi chuyện đó xảy ra?

• Con đã nghĩ như vậy từ bao giờ?

• Chuyện đó đã ảnh hưởng đến con như thế nào?

• Đối với con điều gì tồi tệ nhất trong chuyện đó?

• Cần làm gì để sửa chữa mọi thứ?

• Làm sao chúng ta có thể chắc chắn chuyện này sẽ không xảy ra một lần nữa?

Khi cảm thấy lâm vào thế bí, bất kì hoặc tất cả những câu hỏi này (đối với người chịu trách nhiệm) có thể hữu ích:

• Làm thế là đúng hay sai?

• Điều đó công bằng hay không công bằng?

• Chính xác thì điều gì khiến con cảm thấy hối tiếc?

• Con chưa trả lời câu hỏi của cha/mẹ.

Những gì chúng ta mong muốn đối với con cái mình có và cách chúng ta tiến hành để đạt được điều đó đôi khi mâu thuẫn với nhau. Trong suốt cuộc hội thảo về nuôi dạy kiểu phục hồi, Margaret đã hỏi nhóm cha mẹ về điều mà họ mong muốn đối với con mình. Và dưới đây là những câu trả lời. Các bậc cha mẹ muốn con họ:

• hạnh phúc và hài lòng

• trung thực và lễ phép

• thành thực với chính mình

• sôi nổi và tháo vát

• có lòng trắc ẩn

• mạnh mẽ và suy nghĩ độc lập

• giàu tính hài hước

• giàu lòng tự trọng và biết quý trọng bản thân

• nhiệt tình với cuộc sống, với nơi chúng sống, và với nhiều thứ khác

• cảm thấy có mục đích

• hòa thuận với gia đình

• hiếu kì về thế giới

• yêu thích học hỏi

• có năng lực

• tự tin

• giao tiếp tốt

• thoải mái và khoan dung với bản thân và những người khác

Các bậc cha mẹ này có thể đại diện cho một tỷ lệ lớn trong chúng ta, bất kể chúng ta đang sống ở đâu trên thế giới. Và có bao nhiêu người trong chính chúng ta đã rèn luyện để đạt được những phẩm chất này và làm kiểu mẫu cho các hành vi như vậy.

NHỮNG ĐIỂM MẤU CHỐT

Trong mối quan hệ của chúng ta với con cái? Sau cùng, như Margaret đã chỉ ra, “Nếu chúng ta muốn con cái chúng ta được như vậy, chúng ta phải làm mẫu trước.”

Chúng ta mất quá nhiều thời gian để trừng phạt, gắt gỏng, thiếu hài hước và tức giận. Và điều cuối cùng mà bất kì bậc cha mẹ nào sẽ mong muốn là khiến cho con cái của mình bị áp lực, không khoan dung hoặc trở nên bạo lực. Tuy nhiên, theo nhiều cách, chúng ta đang thường xuyên là ví dụ cho những điều chúng ta không bao giờ mong muốn nhìn thấy ở trẻ.

Dưới đây là những khía cạnh quan trọng của một triết lí nuôi dạy kiểu phục hồi:

4. Chúng ta cần phát triển, duy trì sự gắn bó mạnh mẽ và tình yêu thương – những điều này có thể giúp chúng ta chống chịu được những thăng trầm của đời sống gia đình.

5. Chúng ta làm tất cả những gì có thể để thúc đẩy sự phát triển lành mạnh và tích cực của chính mình và cuộc sống tình cảm của con cái.

6. Chúng ta cần giữ bình tĩnh trong những tình huống khó khăn mà không nên phản ứng đột ngột hoặc theo cảm tính.

7. Chúng ta rèn luyện tính kiên nhẫn.

8. Chúng ta chịu trách nhiệm hoàn toàn về việc là những người lớn trong mối quan hệ với trẻ.

9. Chúng ta có thể kiểm soát các tình huống theo kiểu phục hồi; tất cả mọi người có liên quan tới vấn đề đều là trở thành một phần của giải pháp.

10. Chúng ta coi trọng những mối quan hệ hơn tất cả các thứ khác.

Nuôi dạy kiểu phục hồi ưu tiên các mối quan hệ, tìm cách sửa chữa thiệt hại và khôi phục lòng tin. Về lâu dài, việc trừng phạt không có hiệu quả. Những đứa trẻ nhiều lần bị trừng phạt hầu như sẽ học được cách tập trung vào việc tránh bị phạt.

Phương pháp trừng phạt sẽ tạo ra sự tính ích kỷ thay vì lòng vị tha.

Phương pháp phục hồi dựa trên nguyên tắc điều sai trái sẽ gây ra hậu quả. Hành vi sai trái là một sự xâm phạm đối với con người và các mối quan hệ, tạo ra các nghĩa vụ và trách nhiệm. Cuộc trò chuyện phục hồi thúc đẩy trách nhiệm ở những người đã gây ra tổn hại và cho phép họ sửa sai.

HỘP ĐỒ NGHỀ CHO CHA MẸ

Bây giờ chúng ta đã biết điều gì tạo ra sự căng thẳng. Và chúng ta cũng biết một số điều có thể làm giảm bớt và ngăn không cho nó trở thành một mô hình, một trạng thái tồn tại khi con chúng ta lớn lên. Tuy nhiên, là cha mẹ, chúng ta thường xuyên cảm thấy mệt mỏi và phải làm việc rất vất vả. Đôi khi chúng ta chỉ cần một số gợi ý hữu hiệu về cách xử lí vào tại một thời điểm nào đó, khi sự căng thẳng là một yếu tố không thể tránh khỏi và đã xuất diện. Để đáp ứng yêu cầu này, trong các chương tiếp theo, tôi sẽ giới thiệu phương pháp phục hồi theo hướng chi tiết hơn và chỉ ra một số “khoảnh khắc căng thẳng” kinh điển từ lứa tuổi nhi đồng cho đến thanh thiếu niên cùng với một số lời khuyên và ví dụ về cách phản ứng có thể giảm thiểu các tác động của sự căng thẳng đó.

Tuy nhiên, trước khi chuyển sang những ví dụ, có một điều đáng ghi nhớ rằng không phải ai sinh ra đã là cha mẹ. Chúng ta đang rèn luyện. Chúng ta được hình thành trong quát trình học hỏi và phấn đấu của chính bản thân, bất cứ sự khôn ngoan thực sự nào mà chúng ta có được đều là kết quả của những thất bại và nỗi đau đan xen với thành công và niềm vui.

Dựa vào trực giác, hầu hết chúng ta, những bậc cha mẹ rất mực yêu thương và quan tâm tới con cái đều biết điều gì tạo ra sự căng thẳng ở con và điều gì khiến căng thăng được giảm bớt. Mặc dù thực hành những gì chúng ta biết không phải lúc nào cũng dễ dàng, đặc biệt khi chúng ta cần đến hầu hết các kỹ năng trong lúc nóng giận. Và, việc làm thế nào để mối quan hệ của chúng ta với con mình phát triển phụ thuộc hoàn toàn vào cách chúng ta phản ứng với những tình huống căng thẳng chúng ta và các con cùng gặp phải.

Biểu đồ dưới đây, do Ted Wachtel và Paul McCold tại Học viện Quốc tế về Thực hành Phục hồi ở Pennsylvania thực hiện và được tôi điều chỉnh lại. Phong cách làm cha mẹ của chúng ta được đặt ra trong các ô nhỏ. Ở góc trên cùng bên trái và góc dưới cùng bên phải, chúng ta thấy Wachtel đưa ra kiểu cha mẹ “nghiêm khắc/dễ dãi.” Trong mô hình này, nếu chúng ta lựa chọn trừng phạt, chúng ta đi đến một mức độ kiểm soát cao và một mức độ hỗ trợ thấp; nếu chúng ta không làm vậy, chúng ta đang dễ dãi và đem đến mức độ hỗ trợ cao và kiểm soát thấp. Đây là một phạm vi khá hẹp và khiến cho các cha mẹ có rất ít cơ hội để xê dịch.

Những cha mẹ hà khắc và độc đoán kiểm soát qua nỗi sợ hãi. Vào đỉnh điểm của chủ nghĩa độc đoán, chúng ta sẽ trở thành những nhà độc tài, và chúng ta biết điều đó sẽ ươm mầm những gì . Cha mẹ hà khắc sẽ bắt đứa con không hoàn thành việc dọn phòng đứng ở góc tường hoặc phòng tắm, vì trẻ “không làm như yêu cầu.” Cha mẹ dễ dãi sẽ tha lỗi cho đứa con không dọn phòng và làm việc đó thay con. Kết quả là đứa con của họ sẽ bắt đầu giống như một nhà độc tài, người “có quyền hành quyết định mọi việc” và làm bất cứ điều cậu bé thích vì cha mẹ sẽ luôn tha thứ và giúp đỡ cậu bé.

Trên thực tế, vẫn còn những sự lựa chọn khác. Ở góc dưới cùng bên trái là những bậc cha mẹ lơ là, những người có thể đang bị lừa dối, dửng dưng hay thụ động trong phản ứng với trẻ. Sự bỏ bê có thể từ mức độ nhẹ đến tội hình sự. Cha mẹ lơ là sẽ không quan tâm liệu đứa con có dọn sạch phòng mình không hay trẻ đang sống trên một đống rác. Nếu chúng ta muốn tạo ra một mái ấm ít áp lực, chúng ta cần phải nhìn vào góc trên cùng bên phải của biểu đồ. Đây là các bậc cha mẹ phục hồi. Người cha hoặc mẹ này thông cảm và thấu hiểu, nhưng cũng kiên định. Họ không chỉ để trẻ chịu trách nhiệm cho hành động của mình mà còn có trách nhiệm. Trọng tâm của phương pháp nuôi dạy phục hồi là ý tưởng cho rằng thứ đáng quý hơn mọi điều khác chính là mối liên kết với nhau. Và như vậy, dù cho bất kì việc gì xảy ra, nỗ lực lớn nhất của các bậc cha mẹ phục hồi là dạy trẻ hiểu rằng các mối quan hệ là những điều chúng ta nắm giữ với sự quan tâm cao nhất. Cha mẹ phục hồi sẽ làm cùng với đứa trẻ và nói, “Trong khi con dọn phòng của mình, mẹ sẽ dọn phòng của mẹ.” Sau đó, trong mười phút, chúng ta sẽ gọi mỗi người vào phòng nhau để xem căn phòng trông sạch đẹp ra sao. Hoặc, “Con xếp những cuốn sách trở lại kệ ở đây nhé và cha sẽ gấp quần áo của con.” Theo thời gian, kiểu cha mẹ phục hồi làm cho con họ ngày càng ngày có trách nhiệm và biết chịu trách nhiệm hơn, bởi họ làm mẫu những hành vi tương tự.

Bốn từ trong bốn cửa sổ là những mốc chỉ ra cách chúng ta hành động. Nếu chúng ta hà khắc và độc đoán, chúng ta đang bêu xấu con mình và làm mọi việc VỚI trẻ. Nếu chúng ta dễ dãi và không đòi hỏi, chúng ta làm mọi việc CHO con và giải thoát trẻ khỏi những sai lầm của chúng. Nếu chúng ta lơ là, chúng ta KHÔNG làm bất kì điều gì để đáp lại những hành vi xấu và chúng ta không quan tâm đến những gì đang diễn ra. Cuối cùng, nếu chúng ta phục hồi, chúng ta làm mọi việc CÙNG con và gắn trẻ vào quá trình sửa chữa những điều hay các mối quan hệ đã bị trẻ làm hỏng. Mô hình phục hồi đặt các mối quan hệ ở trung tâm của phương trình. Chúng ta cho trẻ cơ hội để kể những câu chuyện của mình và giải thích chuyện gì đã xảy ra. Điều đó có nghĩa chúng ta luôn luôn cung cấp cho trẻ sự hiểu biết rõ ràng về những gì chúng ta cần và mong đợi từ trẻ. Cuộc trò chuyện phục hồi là một hướng dẫn cho cách thức chúng ta có thể tiếp cận việc khôi phục lại hòa bình khi nó bị gián đoạn.

a

NHỮNG ĐIỂM MẤU CHỐT

Cha mẹ hà khắc/độc đoán làm mọi việc VỚI con mình. Cha mẹ dễ dãi/cứu tinh làm mọi việc CHO con mình. Cha mẹ lơ là KHÔNG phản ứng.

Cha mẹ phục hồi làm mọi việc CÙNG với con mình.

Theo phương pháp phục hồi, các mối quan hệ chính là điều quý giá thực sự rẻ khóc vì hàng triệu lí do khác nhau. Trẻ mới chập chững biết đi cũng khóc. Chúng ta biết điều này đồng nghĩa với sự khó chịu.Chúng ta thường xuyên thấy kiệt sức, mất ngủ và thiếu kiên nhẫn. Cho dù là nguyên nhân nào, khi trẻ khóc, cha mẹ luôn bị căng thẳng. Mô hình căng thẳng sau đó được trẻ trải nghiệm, khiến các em khó bình tĩnh trở lại hơn. Khi một em bé bị bệnh hay cảm thấy khó chịu vì một lí do nào đó, trẻ đều cần đến cha mẹ. Nếu chúng ta hét lên với nhau hoặc với những người khác, hay tệ hơn, là với đứa bé vì mình đang bực tức, chúng ta làm cho vấn đề vốn đã tồi tệ sẵn càng trở nên xấu hơn. Điều quan trọng cần nhớ, trong những giây phút chật vật tìm ra nguyên nhân gây khó chịu cho bé, hãy bắt chính chúng ta hít thở đều, sâu, và cố gắng nghĩ về tình yêu thương hay điều tốt đẹp trong đầu. Chúng ta cần phải giữ bình tĩnh và kiên định qua cơn bão tố.

Khi chúng ta duy trì sự bình tĩnh ở mặt này, nói theo cách ẩn dụ, chúng ta đang cất tiền trong ngân hàng mang tên quan hệ tương lai của mình với các con.Một tình huống đôi bên cùng có lợi. Một ngày nào đó, khoảnh khắc căng thẳng sẽ đi vào lãng quên, nhưng kết quả từ những hành vi của chúng ta trong vai trò làm cha mẹ sẽ có tác động lâu dài.

Nếu chúng ta sử dụng mẹo nhỏ này, không chỉ chúng ta hạnh phúc trên con đường rèn luyện lòng kiên nhẫn mà kết quả cũng đáng giá cho tất cả mọi người. Khi cuối cùng trẻ cũng ngừng khóc, mối quan hệ của chúng ta với người bạn đời/ những người khác/ con cái/ bạn bè/ người thân sẽ vẫn nguyên vẹn, bản thân chúng ta không suy sụp, và hệ thần kinh của con chúng ta không bị căng thẳng do phản ứng căng thẳng của chúng ta.

NHỮNG ĐIỂM MẤU CHỐT

“À, thằng bé chỉ muốn được chú ý thôi”, một người mẹ trẻ nói.

Đúng vậy, cậu bé hoàn toàn muốn sự quan tâm! Cậu bé có thể rất cần sự có mặt của cô ấy. Bất kể điều này bất tiện tới mức nào thì một đứa bé đang la hét cần sự vỗ về. Cậu bé đang nói cho chúng ta bằng cách duy nhất có thể rằng cậu bé cần chúng ta! Hãy nhớ nghiên cứu của Harlow và chú khỉ con bị tước mất những cử chỉ yêu thương của khỉ mẹ. Không có gì tốt đẹp đến từ sự tước đoạt đó. Việc đáp lại một đứa bé đang la hét bằng tình yêu thương không giống như phản ứng thái quá với mỗi tiếng khóc lóc hay tiếng kêu ré lên và nó cũng không đặt chúng ta vào thế phải thỏa mãn mọi yêu cầu của một bạo chúa nhỏ. Chúng ta đang nói về sự khủng hoảng ở đây, như là kết quả của nhu cầu nguyên thủy và cơ bản nhất của con người: sự cần thiết được thấu hiểu, được an ủi. Vì vậy, chúng ta cần phải giữ bình tĩnh, suy nghĩ vượt ra ngoài cảm giác khó chịu và tạo ra một trường điện từ từ trái tim tràn đầy tình yêu của chúng ta.

Khi bé khóc, chúng ta cần giữ cho trái tim của mình trong trạng thái yêu thương.

Duy trì sự bình tĩnh trước cơn bão tố rất đáng giá đối với cả cha mẹ và con cái.

Trẻ đang khóc cần tình yêu thương và sự chú ý của chúng ta, thậm chí khi chúng ta cảm thấy mệt mỏi.

Nhu cầu được thấu hiểu và an ủi là nhu cầu cơ bản nhất của con người.

Làm cho trái tim chúng ta tràn đầy tình yêu thương khi chúng ta đối mặt với sự khó chịu của trẻ sẽ mang đến phần thưởng sau này.

CƠN GIẬN DỖI CỦA TRẺ

Thời kì rắc rối” đôi lúc bắt đầu khi trẻ một tuổi và đôi khi vẫn còn kéo dài đến khi trẻ bốn tuổi. Dù với lí do nào, trẻ nhỏ có thể bị choáng ngợp với những nhu cầu, sự bướng bỉnh và những phản ứng của mình khi những nhu cầu không được đáp ứng.

Một lần nữa, tình huống thực tế khá không quan trọng. Chính phản ứng của chúng ta có thể khiến cho tình huống thành công hay thất bại. Hai vợ chồng tôi đã có một quyết định giúp giảm bớt sự căng thẳng cho tất cả chúng tôi sau một vài điều khó chịu. Tôi chắc rằng mọi bậc cha mẹ đều biết rõ tình huống này:

• Trẻ bỗng nhiên giận dỗi.

• Cha/mẹ A phản ứng với cơn giận dỗi.

• Cha/mẹ B phản ứng với người cha/mẹ A vì không làm đúng/làm cho sự việc tồi tệ hơn và kết quả là…

• Căng thẳng tăng cao, hoặc gia đình rối loạn trong vòng năm phút.

Lựa chọn thay thế thực tế cho tình huống này rất đơn giản: chúng ta cần phải hiểu rằng một đứa trẻ có mối quan hệ duy nhất và đặc biệt với cha mẹ, và điều quan trọng là chúng ta tôn trọng mối quan hệ của người bạn đời đối với các con.

Chiều hướng hành động mà tôi thấy rất hữu ích và ít căng thẳng nhất, và cả hai vợ chồng chúng tôi đều nắm chắc điều này như chiếc phao cứu sinh: khi một trong hai người phải đối phó với một đứa trẻ đang khóc/ buồn bã/ giận dỗi, thì người còn lại sẽ tránh khỏi cuộc xung đột. (Điều này có thể hiệu quả đối với bất kì ai, ở mọi thời điểm mà sự lạm dụng không phải là một phần của sự việc). Hành động này có vẻ rất khó khăn nhưng sẽ ít căng thẳng hơn Nếu như hai người cùng đang căng thẳng, cố gắng để giải quyết việc nào đó thì việc người thứ ba nhảy vào càng khiến chuyện bé xé ra to. Khi chỉ có cha hoặc mẹ ở cùng với đứa trẻ nhỏ đang gào khóc, (hoặc sau này, với thiếu niên hờn dỗi) thì vấn đề theo mới được giải quyết, theo cách phục hồi với sự bình tĩnh và thậm chí pha thêm một chút hài hước.

Bất kì kiểu khủng khoảng nào đều gây căng thẳng cho mọi người. Khi đối mặt với một đứa trẻ mới biết đi đang ở trạng thái giận dỗi/ khủng hoảng, chúng ta sẽ làm vấn đề trầm trọng thêm nếu chúng ta la mắng hoặc phản ứng dữ dội. Lời khuyên tốt nhất của chúng ta là không bao giờ hạ mình với con. Chúng ta nên làm mẫu hành động mà chúng ta muốn thấy ở trẻ. Mối quan hệ của chúng ta với con mới là điều quan trọng nhất.

Bạn đã từng chứng kiến bao nhiêu người la lối con “Đừng la hét nữa!”? Tôi đã thấy rất nhiều người và tôi tự hỏi liệu họ có bao giờ dừng lại để xem xét kết quả. Chúng ta có thể la mắng con mình và sau đó mong chúng trở nên đột ngột im lặng, hối hận và nói năng một cách lịch sự, “Vâng, con xin lỗi cha/mẹ. Bây giờ con giữ im lặng có được không ạ…?”

Nếu tình huống thực sự quá ồn ào, mẹo khóa mình trong phòng có thể khá hiệu quả. Hãy nói nhẹ nhàng rằng tiếng ồn này đang làm đau tai bạn và bạn cần phải đi vào phòng ngủ một lúc. Hãy thử lời giải thích “Mẹ sẽ trở lại khi nào con yên tĩnh. Mẹ yêu con, và mẹ muốn ở đây cùng với con, nhưng tiếng ồn này khiến mẹ đau tai” và ghi nhớ cảm nhận của bạn khi nói vậy.

Ngay khi bạn đã vào trong căn phòng khá yên tĩnh của mình, hãy hít thở sâu. Bạn đã cho con mình một giới hạn mà không làm cho cô bé cảm thấy tồi tệ. Bạn vẫn yêu cô bé, nhưng bạn cũng có những mong muốn riêng. Hãy chờ 5 phút – hoặc 6, 7 phút. Sau đó bước ra ngoài và làm tiếp một việc khác. Những phút ở trong phòng mình sẽ đưa đến cho bạn một ranh giới. Sự cố giờ đã qua đi. Hãy quên đi cơn giận dỗi, ngay cả khi những đám mây đen của nó vẫn còn đang lơ lửng. Hãy thay đổi trọng tâm và tâm trạng của mình theo cách tự tin và hạnh phúc, như thể bạn vừa trải qua một hố đen kì lạ bằng tốc độ của ý nghĩ và xuất hiện trong một vũ trụ song song nơi mà tất cả mọi điều đều tốt đẹp. Hãy gọi con đến và trồng cây cùng với mình ở ngoài sân. Những đứa trẻ ở độ tuổi này hoàn toàn sống trong thời điểm hiện tại. Khi bạn đã bỏ lại một tâm trạng ở đằng sau, trẻ cũng sẽ làm điều đó một cách dễ dàng cùng với bạn.

Sự tạm dừng từ mỗi bên, sự thay đổi hướng hành động và tập trung có hiệu quả xoa dịu và luôn khiến sự căng thẳng giảm xuống đối với mọi người ngay.

Đi mua sắm với trẻ nhỏ luôn luôn là một thử nghiệm mang tính thời điểm. Có lúc, trẻ sẽ cư xử không đúng và việc của bạn là vượt qua càng nhiều càng tốt, một cách uyển chuyển hết mức có thể, trước khi trẻ bắt đầu cảm thấy thế giới của mình đang sụp đổ. Tuy nhiên, nếu cảnh tượng kinh điển xảy ra, trẻ bỗng nổi giận khi đi dọc gian hàng bán dầu gội đầu trong cửa hàng tạp hóa, khi mọi lời nói và thỏa thuận đều vô ích, cách làm tốt nhất cho chúng ta là bỏ qua việc mua sắm. Tôi nghĩ như vậy. Tôi sẽ ôm cô bé bằng vòng tay ấm áp, yêu thương, vững chắc và bình tĩnh rời khỏi nơi đó. Bỏ qua một ngày không có dầu gội và sữa uống cũng rất đáng. Giây phút chúng ta hét lên với bé khiến bé cảm thấy tồi tệ vì đã mất kiểm soát, chúng ta đang tự hạ thấp mình.

Tất cả chúng ta đều từng làm việc đó. Bên tai tôi vẫn còn vang vọng những lời nói om sòm và những câu chế giếu vào cái ngày tôi mất kiểm soát và hét to lên át tiếng con tôi rằng “Con không thể chỉ biết la hét và khóc lóc mỗi khi có điều gì đó không như ý chứ!” Ừm, vâng, chính xác là vậy.

Một đứa trẻ hai tuổi sẽ càng giận dỗi khi cha mẹ mà chúng tin tưởng đang nổi nóng. Tất nhiên, chúng ta chỉ là con người, nhưng suy nghĩ đó khó có thể an ủi được khi chúng ta biết rằng chất lượng mối quan hệ của chúng ta với các con mình phụ thuộc vào cách chúng ta duy trì trạng thái cân bằng của bản thân khi con mất kiềm chế.

Là những người lớn, chúng ta cần đặt ra quy tắc cho mọi việc xảy ra với trẻ. Trẻ có những hành vi khác nhau và những trải nghiệm độc đáo với thế giới. Trẻ là những cá nhân đang trưởng thành và thay đổi dần, sự phát triển nhanh chóng là điều duy nhất không hề thay đổi về chúng. Chúng ta biết quá rõ rằng trẻ không phải là những phiên bản người lớn thu nhỏ. Phản ứng của chúng ta với sự căng thẳng của trẻ có thể quyết định tình cảm trọn vẹn trong gia đình.

Sau này, khi những mối quan hệ được thiết lập, sẽ rất, rất khó thay đổi các mô hình chúng ta đã lập ra trong những năm đầu. Nhưng điều đó vẫn có thể được thực hiện. Nếu chúng ta, những người làm cha mẹ, không cho phép bản thân mình bị căng thẳng hay phản ứng một cách căng thẳng, điều đó sẽ có một ảnh hưởng sâu rộng lên trẻ. Nhưng điều đó đòi hỏi chúng ta có một mức độ tỉnh táo, nếu không chúng ta sẽ phải nhờ đến những phản ứng theo bản năng, kết quả của cuộc sống chưa trải qua thử thách – của những thói quen, chúng ta đã học được từ cha mẹ mình hay được hấp thụ từ kì vọng của những người xung quanh chúng ta. Chúng ta cần phải hành động thay vì phản ứng lại.

Bé cần được ngủ nhiều, âu yếm nhiều và cần có sự hiện diện của một người lớn yêu thương. Trẻ cần phải vận động và khám phá. Một đứa trẻ 3 tuổi dành cả buổi chiều để mở và đóng sầm cửa tủ không phải hành động đặc biệt để nổi cáu. Cậu bé đang khám phá sự chuyển động và luồng không khí. Tôi biết điều này, bởi vì tôi là một người mẹ có con trai đã từng làmnhư vậy. Tất cả trẻ em khám phá thế giới của chúng và muốn nhìn thấy mọi thứ diễn ra ra sao và tại sao. Hiểu được điều này về trẻ là điều quan trọng để đáp lại trẻ một cách hợp lí.

Không nên làm cho con chúng ta có cảm giác tồi tệ vì sự khám phá đó, nhưng nếu chúng ta phản ứng với thử nghiệm của trẻ với sự tức giận và không hiểu biết những gì trẻ đang làm, chúng ta đã đặt trọng tâm vào sự tức giận. Chúng ta sẽ tạo ra ý nghĩ rằng có gì đó “sai” với những gì trẻ đang làm nếu chúng ta không hiểu trẻ cần phải khám phá thế giới của mình ra sao. Trẻ em sẽ phản ứng với cảm xúc mạnh mẽ của chúng ta, trẻ sẽ không hành xử đúng và bắt đầu thử nghiệm để xem chúng ta sẽ làm gì thay vì để xem cái bản lề trên cánh cửa hoạt động như thế nào. Khi điều đó xảy ra, thực sự, chúng ta đã đánh mất kiểm soát và câu chuyện về sự phát triển lành mạnh bắt đầu đi lệch chủ đề. Chúng ta vừa tạo ra một vấn đề không đáng có ngay từ đầu.

Có lần khi con bị ốm, tôi và con đã ở trong phòng chờ của một bác sĩ nhi khoa ở Sarasota, Florida, và tôi thấy một người mẹ trẻ mệt mỏi cũng ngồi với đứa con đang ốm của mình trên một chiếc ghế khác. Cả hai chúng tôi đã phải chờ đợi gần một giờ. Tôi đã cố gắng trở thành Trung tâm Giải trí thay cho khung cảnh buồn chán xung quanh. Tôi ngồi trên sàn nhà, đọc sách, lấy đồ chơi ra và cố gắng để làm cho những khoảnh khắc chậm chạp đến không ngờ trội đi nhanh hơn. Tôi rất lo lắng về sức khỏe của con, nhưng vẫn cố gắng duy trì hơi thở sâu và đều đặn, mặc dù tôi có thể nói rằng con trai tôi nhận thấy nỗi lo lắng tiềm ẩn của tôi. Tôi đã mời cô bé kia cùng tham gia với chúng tôi, nhưng mẹ cô bé ôm khư khư em trong lòng. Bé gái nhỏ được đưa cho một cặp chìa khóa xe, mà cô bé bắt đầu rung lắc ầm ỹ. Mẹ cô bé bảo cháu “im lặng đi”. Bé gái đã lờ đi lời yêu cầu và tiếp tục lắc cặp chìa khóa. Người mẹ nói: “Đưa chìa khóa cho mẹ.”

Bé gái trả lời “Không.”

Người mẹ chộp lấy chùm chìa khóa và cất chúng vào trong túi. Cô bé đang buồn chán bắt đầu gào thét. Người mẹ la mắng. Nhân viên lễ tân nhìn căng thẳng nhìn hai mẹ con và nói, “Chị sẽ không phải chờ lâu nữa đâu.” Môi con tôi run lên trước sự khóc lóc của đứa trẻ cùng lứa (hoặc có lẽ vì sự căng thẳng của tôi, ai mà biết được?). Ở đỉnh điểm giới hạn chịu đựng của mình, người mẹ đã kéo con gái ra ngoài, nơi càng có nhiều âm thanh ầm ỹ, nóinhững câu giận dữ hơn và tiếng khóc ngày càng to. Lúc này tất cả chúng tôi đều cảm thấy căng thẳng: con trai tôi, tôi, nhân viên tiếp tân, người mẹ và bé gái. Điều đó tăng lên theo cấp số nhân. Và thật mỉa mai rằng tất cả chúng tôi đều có mặt tại đây để cải thiện sức khỏe của trẻ!

Rõ ràng, tình huống nhận thức sai hướng này thường xuyên xảy ra. Lỗi đầu tiên chúng ta mắc phải là giả định rằng trẻ nhỏ cũng như chúng ta, với tất cả khả năng phán xét và suy nghĩ logic mà chúng ta có. Và với quan điểm này, một đứa trẻ rung lắc chùm chìa khóa và vẫn tiếp tục làm vậy khi chúng ta nói “dừng lại” chắc hẳn đang cố ý và tập trung vào việc làm chúng ta tức giận.

Thực tế của tình huống này cách xa hàng nghìn năm ánh sáng so với hiện tại.

Thực tế, những chiếc chìa khóa là một thứ thú vị, chuyển động, tỏa sáng, đặc sắc, kêu lanh canh và giúp làm sao lãng khoảng thời gian dường như vô tận trong phòng chờ.

Nếu người mẹ bị căng thẳng tội nghiệp đó có thể bày tỏ sự quan tâm và niềm vui với những chiếc chìa khóa kêu leng keng, và tạo thêm một hoặc hai trò chơi – chia sẻ với cô con gái nhỏ của mình thì kết quả sẽ hoàn toàn khác. Và rất thường xuyên, khi chúng ta cần đến khả năng tưởng tượng và sáng tạo của mình nhất, lại là lúc chúng ta đang quá mệt mỏi để tìm ra chúng.

Khi trẻ nói “không” và bắt đầu khẳng định bản thân, không phải trẻ đang từ chối tình yêu thương của chúng ta hoặc thách thức quyền hạn của chúng ta. Đây là biểu hiện đầu tiên của tính cá nhân: con chúng ta thực sự nhận ra rằng chúng là một con người độc lập và có những ý muốn của riêng mình. Nếu chúng ta đáp lại những đứa trẻ nhỏ tinh nghịch của mình bằng sự hài hước, ngộ nghĩnh và kiên quyết, và nếu chúng ta giữ cho mọi thứ nhẹ nhàng, chúng ta sẽ không mắc kẹt trong hình huống đó.

Giữ cho mọi thứ nhẹ nhàng không giống như việc trở nên dễ dãi. Khi chúng ta dễ dãi và để trẻ tự do làm mọi việc hoặc có được mọi thứ chúng muốn, con sẽ trở nên hống hách, thiếu an toàn và thách thức hơn khi bắt chúng ta tìm ra đâu là ranh giới. Trẻ có phản ứng căng thẳng thái quá với thế giới sẽ hư hơn vì cách nuôi dạy con dễ dãi. Chúng cần sự kiên quyết, cần những hành động đáng tin cậy và cần biết rằng những điều này sẽ lặp lại. Chúng cần phải biết rằng chúng ta luôn đứng vững vàng giữa chúng và thế giới rộng lớn, hỗn loạn.

Điều quan trọng nhất cần ghi nhớ là mỗi tình huống căng thẳng thực sự không quá quan trọng. Nhưng chúng ta đối mặt như thế nào với hình huống đó lại quyết định mọi thứ.

Vì vậy, đứa con 5 tuổi của chúng ta chưa sẵn sàng đi ngủ cho dù chúng ta đã nhắc nhở cậu bé hai lần. Chúng ta có thể to tiếng, đe họa, la mắng với con và nói “Tối nay mẹ sẽ không kể chuyện cho con nữa!” Hoặc chúng ta có thể nói, “Thôi nào, hãy mặc bộ đồ ngủ xe tải Thomas của con vào. Con mặc xong, cha sẽ tìm một câu chuyện thật đặc biệt để kể tối nay.” Chúng ta đi cùng cậu bé vào phòng. Chúng ta cho phép bản thân cảm thấy thích thú vì tìm ra bộ đồ ngủ xe tải Thomas và biết rằng chúng ta đã có sẵn câu chuyện về Thomas trong đầu. Nếu không quá mệt mỏi, chúng ta thậm chí có thể tạo nên một câu chuyện về thứ gì đó trên bộ đồ ngủ của con mình. Đứa trẻ 5 tuổi đó đang trong một thế giới nơi mà trí tưởng tượng ngự trị ở vị trí tối cao. Đó là một thế giới tốt đẹp. Chúng ta có thể ở đó cùng với cậu bé. Cậu bé sẽ không quan tâm thời gian đi ngủ là lúc tám giờ cho dù chúng ta có đe dọa hay dụ dỗ cậu bé. “Số tám” không có bất kì ý nghĩa gì. Cậu bé sẽ quan tâm đến một câu chuyện thú vị và cơ hội dành thời gian với người cha mẹ yêu quý.

Tôi cho rằng là cha mẹ, bắt buộc chúng ta không nên tập trung vào những gì trẻ cần làm mà là cách truyền cảm hứng để trẻ thực hiện điều đó.

Tôi đã thấy rất nhiều sự căng thẳng trên bàn ăn trong cuộc đời, liên quan đến những đứa trẻ và việc chúng ăn hay không ăn, hoặc ăn chưa đủ, và tôi thực sự tự hỏi liệu các vấn đề với chứng béo phì của chúng ta có phải bắt đầu với sự căng thẳng trên bàn ăn: Hãy ăn phần rau xanh của con đi! Không, con không thể rời bàn cho đến khi ăn xong bữa tối! Tại sao điều này lại là vấn đề? Vị giác của một đứa trẻ cực kì nhạy cảm. Tôi sẽ phản đối việc để bàn ăn trở thành một bãi chiến trường. Đôi khi trẻ không thể cảm nhận được một số hương vị hoặc những món nhất định. Chúng ta phá hủy sự nhạy cảm này từ rất sớm bằng cách cho trẻ ăn đường, muối và thức ăn nhanh. Rất nhiều trẻ em kén ăn và thường từ chối một số loại thực phẩm. Cách xử lí của tôi về vấn đề đó rất đơn giản: để sự căng thẳng tránh xa khỏi bàn ăn. Sự căng thẳng thực sự không tốt cho tiêu hóa, và không cần phải là một thiên tài để nhận ra rằng việc tạo ra các vấn đề xung quanh chuyện ăn uống không hề tốt cho một mối quan hệ lành mạnh với thức ăn.

Phản ứng không căng thẳng hàng đầu đối với một đứa trẻ không chịu ăn là đặt câu hỏi. Thằng bé không chịu ăn gì? Món ăn kiểu đó có làm bé bị nghẹn không? Có phải hương vị quá nồng? Hãy giữ cho bữa ăn của trẻ đơn giản. Món ăn gần gũi với tự nhiên rất quan trọng đối với sức khỏe của trẻ, vì vậy cậu bé không ăn đậu và bông cải xanh, hoặc không táo và lê, theo kinh nghiệm của tôi, có hai phương pháp tiếp cận có một tỷ lệ thành công cao đối với trẻ kén ăn. Giải pháp tốt nhất là tự trồng những thực phẩm này. Nếu trẻ tham gia thu hoạch đậu và ăn chúng ngay trong vườn, cậu bé sẽ thấy nó vô cùng thú vị. Những thứ này không cần phải ăn trong bữa. Con trai tôi yêu thích cà chua sau khi chúng tôi dành thời gian trên trang trại của một người bạn, tìm những trái cà chua giữa vườn rau rộng lớn. Chúng có mùi thơm tuyệt trần và hương vị lôi cuốn. Ngay cả giờ đây, khi chúng tôi mua cà chua ở Woolworths, cậu bé vẫn dí sát mũi vào hộp và nói, “Con yêu mùi hương này.”

Lựa chọn thứ hai là thu hút trẻ vào câu chuyện về thức ăn. Một trong những thực tế đáng buồn nhất là trẻ em ở thế kỷ 21 thường bị mất kết nối hoàn toàn với nơi bắt nguồn của các loại thực phẩm. Tôi đã kể chuyện về tất cả các loại thực phẩm để thu hút trí tưởng tượng của trẻ trong việc xem xét nguồn gốc tuyệt vời của những gì chúng đang ăn. Nếu chúng ta không thể trồng và thu hoạch một món, thì chúng ta vẫn có thể kể một câu chuyện tuyệt vời về cách nó lớn lên và ai gặt hái nó. Thật đáng sợ khi có không biết bao nhiêu trẻ không biết sữa có từ những con bò và khoai tây mọc dưới đất.

Đôi khi trẻ sẽ ăn thức ăn chỉ vì câu chuyện rất hay. Con trai tôi thực sự không thích diêm mạch cho lắm, nhưng tôi lại rất thích và chuẩn bị nó cho cả gia đình. Tôi đã dựng lên một câu chuyện về một cậu bé nhỏ sống ở Nam Mỹ, về những cuộc phiêu lưu cậu bé đó có và những bữa ăn cậu bé và gia đình của cậu đã ăn, và cậu yêu thích những buổi tối khi gia đình cậu cuối cùng có thể ăn hạt diêm mạch họ đã thu hoạch ra sao. Lúc tôi nấu lại món ngũ cốc này khi con tôi lớn hơn, thằng bé đã từ chối ăn một cách lịch sự. “Cảm ơn mẹ, nhưng con thực sự, thực sự không thích món này.” “Mẹ biết rõ là con chỉ ăn nó vì câu chuyện đó mà.” Khá là thẳng thắn. Vấn đề là tôi muốn kết nối thằng bé với món ăn.

Việc để trẻ tham gia trồng trọt, tự nấu thức ăn, giúp chúng hiểu về thực phẩm như một món quà tuyệt vời từ thiên nhiên có thể đi làm giảm sự kháng cự của trẻ với những thực phẩm nhất định. Chúng ta phải nhạy cảm, nhưng thực tế .Tôi đã kể những câu chuyện dài về cách hạt đậu lớn lên, hướng về phía mặt trời và cách những củ khoai tây ngon ngọt được đào từ mặt đất giống như báu vật. Tôi đã cố gắng “khiến” hàng chục trẻ ăn rau xanh và tôi đã có một khoảng thời gian tuyệt vời khi làm việc đó. Nhưng khi chúng đã no, chúng ta bắt buộc phải để trẻ ngừng lại. Chúng tôi không bao giờ dùng thức ăn, hoặc việc thiếu thức ăn, để đe dọa. Nó không bao giờ nên là một phần thưởng hay một hình phạt. Thực phẩm là nguồn dưỡng chất đem lại sự sống và chúng ta cần một ít món ăn thực sự lành mạnh để tồn tại và mạnh khỏe. Thái độ thưởng thức một cách thoải mái và trân trọng trên bàn ăn là kim chỉ nam cho một bữa tối không có sự căng thẳng.

Một điều cũng rất quan trọng đối với sự khỏe mạnh của gia đình là chúng ta không chạy quanh quẩn một cách căng thẳng cố gắng để làm ba bữa ăn khác nhau cho một người kén ăn. Tôi thực sự đã phải học cách tin rằng nếu một đứa trẻ chỉ ăn một lượng nhỏ thức ăn trên bàn, bởi vì cô bé không ăn hay sẽ không ăn hầu hết những gì được cho thì chúng ta cần trở nên bình thản hết mức có thể. Tôi thề rằng tôi đã phải tự kiềm chế rất nhiều để đạt được sự bình tĩnh này.

Vì vậy, chúng ta nấu một bữa ăn ngon và biết rằng nó tốt cho sức khỏe. Chúng ta cũng biết có một món nào đó mà hầu hết cả gia đình sẽ ăn. Chúng ta cần ngồi xuống, thưởng thức và không làm om sòm nếu đứa con 3 tuổi của chúng ta đã no chỉ sau ba miếng đầy. Cô bé sẽ bị ảnh hưởng nhiều hơn từ sự đe dọa và căng thẳng hơn từ việc không ăn. Hơn nữa, những lời đe dọa và sự căng thẳng chắc chắn sẽ tạo ra vấn đề trên bàn ăn. Việc hiểu rằng có những trẻ em đang chết đói trên thế giới không được tính đến như một lí do chính đáng trong tâm trí của một đứa trẻ (hay của tôi, với vấn đề đó) để cần thiết ăn vội vài bông cải xanh.

Nếu chúng ta muốn trẻ cảm thấy trân trọng thức ăn và thưởng thức, chúng ta cần phải làm cho trẻ có liên quan mật thiết trong quá trình chuẩn bị thức ăn. Chúng ta cần trẻ hiểu thức ăn đến từ đâu, thật tuyệt vời biết bao khi những hạt đậu cần ánh mặt trời và mưa cùng rất nhiều đất đai màu mỡ để phát triển. Sau đó chúng ta sẽ không bao giờ phải nói, “Con rất may mắn khi có một bữa ăn ở trước mặt thế này. Có hàng triệu trẻ em bằng tuổi con không có thức ăn. Con sẽ không được rời khỏi bàn cho đến khi ăn xong.” Đúng như vậy, thưa qúy vị, đây chính là công thức cho một hội chứng rối loạn ăn uống.

Bây giờ quay trở lại tình huống cuộc khủng hoảng ở cửa hàng tạp hóa, có lẽ là một trong những tình huống mà mọi người trải qua nhiều nhất, đơn giản bởi vì các giác quan quá tải. Việc tránh căng thẳng thường có thể được thực hiện thường xuyên bằng nghệ thuật phân tán sự chú ý. Một đứa trẻ bốn tuổi nhấc một chiếc xe cứu hỏa bằng nhựa từ gian hàng đồ chơi, cậu bé cầm nó trong tay và sẽ không buông nó. Việc làm trẻ phân tâm thường là chìa khóa, và tất cả nằm ở giọng nói của chúng ta.

Cách phân tán sự chú ý thứ nhất: “Cha con đang cần một con dao cạo bằng điện mới và chúng ta sẽ đi tìm nó ngay bây giờ. Đi nào! Chúng ta sẽ bọc nó bằng giấy gói thật đẹp khi trở về nhà và giấu dưới gối của cha. Hãy cất chiếc xe tải trở lại và cùng giành tặng sự bất ngờ cho cha con nào.”

Cách phân tán sự chú ý thứ hai: “Tối nay mẹ sẽ làm một món salad hoa quả rất đặc biệt cho tất cả mọi người. Mẹ sẽ rất vui nếu con giúp mẹ chọn trái cây. Đó sẽ là một điều bất ngờ và chúng ta sẽ không nói cho người khác biết những gì chúng ta bỏ vào món salad.”

Tuy nhiên, đôi khi, đơn giản là trẻ mệt mỏi hoặc cơ thể bị quá tải. Không sự phân tâm hay cách chuyển hướng sáng tạo nào làm cho trẻ hứng thú. Trong trường hợp này, nhiệm vụ của chúng ta cũng tương tự như trong tình trạng mà các dây thần kinh bị căng thẳng và sức nóng gia tăng. Chúng ta phải giữ thấp giọng. Chúng ta hít thở sâu. Chúng ta vẫn giữ vững sự kiên định, ân cần và hướng tới mục tiêu của chúng ta mà không biến thành những Nữ thần báo tử la hét inh ỏi. Tôi biết nói dễ hơn làm, nhưng một khi bạn đã làm được, thì thực hiện lần thứ hai còn dễ dàng hơn. Chúng ta chỉ cần bế đứa con đang gào khóc của mình lên và chạy nhanh ra xe.

Tuy nhiên, có một nơi dành cho tiếng la hét: khi một đứa trẻ thực sự, thực sự sắp sửa làm tổn thương mình nếu bạn không tạo ra tiếng thét thực sự gây kinh hoàng. Tôi biết rằng khi tôi to tiếng với con trai, nó vang lên như một cơn chấn động xuyên khắp toàn bộ cơ thể thằng bé, làm cả tôi và con đều khiếp sợ. Khi tôi nhìn thấy phản ứng đó, tôi cảm thấy được sức mạnh từ tiếng quát tháo của một người lớn và tôi biết rằng điều này chỉ nên hiếm khi xảy ra, trừ khi tôi muốn tạo ra một phản ứng căng thẳng quá mức trong cơ thể nhỏ bé của con trai tôi.

Những người cha mẹ la mắng con cái vì trẻ chạy nhảy thay vì cần phải đi bộ, leo trèo lên đồ đạc, nghịch bẩn hay làm những việc linh tinh bình thường mà trẻ cần phải làm, sẽ tạo ra kiểu nghe vô cảm và có chọn lọc, vì trẻ hành động theo bản năng để tự bảo vệ mình. Hoặc là vậy, hoặc sự la mắng sẽ tạo ra tình trạng dễ hoảng sợ vì hệ thống thần kinh giao cảm của trẻ liên tục bị kích thích.

Vấn đề trong hành vi của trẻ phát sinh khi chúng ta sử dụng tiếng hét cho mọi việc. Nó sẽ mất tất cả hiệu lực và cuối cùng con chúng ta sẽ tự tê liệt với những lời nói to tiếng và giận dữ của cha mẹ.

Ở tuổi này, khi trẻ em đang ở khu vực cách bắt chước, cách tốt nhất cho chúng ta khi đối phó với các vấn đề hành vi là để trẻ tham gia vào làm những việc chúng ta muốn trẻ làm cùng với chúng ta. Khi một bé gái 4 tuổi cần phải dọn phòng, chúng ta nên vào phòng con và làm điều đó cùng với cô bé. Dần dần, chúng ta có thể để con làm nhiều hơn và nhiều hơn thế. Nếu chúng ta làm cho việc đó trở nên khủng khiếp, bằng âm thanh giọng nói mệt mỏi dai dẳng hoặc một yêu cầu tức tối, thì cô bé nghĩ rằng đấy đúng là một công việc khủng khiếp. Nếu chúng ta làm cho việc đó trở thành một hoạt động vui vẻ nhưng cần thiết, khi lớn hơn, cô bé có thể tự làm một mình.

Cơn khủng hoảng ở trẻ nhỏ đòi hỏi sự ấm áp, vững vàng và nhất quán từ những người lớn xung quanh. Nếu chúng ta chỉ cho con mình thấy rằng những lần bùng nổ của trẻ là những cơn bão, chúng ta có thể vượt qua với sự uyển chuyển, mà không khiến bản thân suy sụp và phải cam chịu những nhu cầu quá mức của trẻ, trẻ sẽ cảm thấy được yêu thương và an toàn.

NHỮNG ĐIỂM MẤU CHỐT

Đừng hạ thấp mình trước cuộc xung đột.

Hãy duy trì sự điềm tĩnh trong khi thế giới trở nên méo mó. Hãy để sự căng thẳng tránh xa khỏi bàn ăn.

Hãy kể cho trẻ những câu chuyện tuyệt vời về nguồn gốc thức ăn.

Trẻ em đọc được cảm xúc của chúng ta rõ ràng hơn cả những lời nói mà trẻ hiểu được.

Hãy giữ tiếng hét “Không” cho một thời điểm thật sự nguy hiểm hoặc nếu không nó sẽ không có hiệu lực khi chúng ta thực sự cần đến.

SỰ GANH ĐUA CỦA ANH CHỊ EM

Một nhóm bất kì nào có từ hai người trở lên, sẽ có vấn đề nảy sinh. Mỗi người trong chúng ta đều “độc nhất vô nhị”. Những nhu cầu của chúng ta là duy nhất. Phản ứng của chúng ta đối với môi trường và con người trong đó là duy nhất. Gia đình là một mô hình thu nhỏ tuyệt vời của thế giới cộng đồng: một số người hòa hợp tốt, trong khi những người khác lại làm cho mọi người khó chịu. Tương tự, các mối quan hệ anh chị em có thể hòa thuận hoặc trái tính nhau. Người gây phiền nhiễu nhất trong thế giới của một đứa trẻ có thể là em trai yêu quý của cô bé. Với trẻ em, các vấn đề này phát sinh một cách dễ dàng. Và khi chúng ta mất đi tính hài hước và phản ứng với các vấn đề kiểu này, như thể chúng ta đang bị buộc phải ngăn chặn Chiến tranh thế giới lần hai, chúng ta sẽ gây căng thẳng với những điều đâu có đi vào sử sách mà thay vào đó là có thể bị lãng quên trong vòng vài giờ.

Đầu tiên hãy nói đến những trẻ chưa đi học. Là cha mẹ, chúng ta thường xuyên phải giữ vai trò của thẩm phán tối cao trong các vấn đề ai đã làm gì với ai, nhưng vô tình chúng ta có thể dễ dàng thiết lập một sự cạnh tranh trong cuộc sống thông qua những phản ứng của mình với những vụ cãi cọ nhỏ mà các cặp anh chị em vướng vào. Giây phút chúng ta đưa ra “hình phạt” với một đứa trẻ, chúng ta đang ở trên một quỹ đạo đầy căng thẳng. Hình phạt sẽ làm cho “tội phạm” nhỏ của chúng ta cảm thấy xấu hổ và không giúp trẻ sửa chữa bất kì thiệt hại nào hoặc khôi phục lại quan hệ tốt đẹp.

Hãy nghĩ theo cách phục hồi thay vì hà khắc. Chúng ta không cần phải trở thành một người độc đoán để nắm quyền lực và cũng không bao giờ phải tiến đến việc nhượng bộ, nếu chúng ta muốn trở thành kiểu cha mẹ phục hồi. Những phản ứng có chừng mực đối với xung đột của các cặp anh chị em rất cần thiết nếu chúng ta muốn giữ cho sự căng thẳng tránh xa và mang đến cơ hội tốt nhất cho các mối quan hệ của tất cả.

Đó là một buổi chiều muộn ở Sarasota. Chúng tôi đang ở trên bãi biển với hàng ngàn gia đình khác. Gần chúng tôi, cậu bé 6 tuổi Jack ném cát vào mặt của bé Sam 4 tuổi vì Sam vừa vui vẻ dẫm chân lên lâu đài cát của anh trai. Bản năng cơ bản của chúng ta trong vai trò cha mẹ là bảo vệ đứa con nhỏ nhất và yếu đuối nhất của mình bằng mọi giá. Vì vậy, đầu tiên Jack bị mẹ đánh vì bắt nạt em trai mình. Khi cậu bé khóc vì lâu đài cát của mình bị đổ vỡ, cậu bé được bảo, “Em con nhỏ hơn con rất nhiều. Em chưa hiểu gì. Chúng ta không ném cát, Jack.” Jack rất đau khổ: lâu đài cát của cậu bị đổ, tay cậu đau vì bị đánh, mẹ cậu có vẻ ghét cậu và em trai của cậu thì nhận được tất cả tình yêu thương và sự quan tâm.

Vậy người mẹ có thể làm gì để khôi phục và sửa chữa tất cả mọi thứ đã bị phá vỡ khi một đứa con “phá hủy công sức sáng tạo” của đứa còn lại và sau đó bị ném cát vào mắt? Người mẹ có thể tranh thủ nhờ Jack giúp lấy nước để cô rửa sạch cát ra khỏi mắt của em trai. Và sau đó, khi Sam đã ổn hơn, cô có thể tranh thủ nhờ Sam đắp lại lâu đài mới cho Jack và hỏi Jack thích lâu đài trông như thế nào. Dưới đây là một phản ứng thay thế cho một tình huống tương tự, nhưng tình huống này đã xảy ra nhiều năm trước đây, ở Nam Phi.

Matt 4 tuổi rưỡi, và Paulie mới chỉ 2 tuổi. Khi hai em chơi trên thảm, Paulie đã làm gãy bánh xe chiếc xe tải bằng gỗ của Matt và Matt đã đánh vào đầu em trai. Căn phòng toàn tiếng khóc lóc, sau đó và mẹ của hai em bước vào. Cô ôm cả hai cậu bé trong vòng tay mình và an ủi đứa trẻ đang khóc. Cô để Matt hôn và ôm Paulie để khiến cho cậu bé cảm thấy tốt hơn. “Hãy giúp em cảm thấy khá hơn, Matt. Em con đang rất đau đấy.” Cô cử Matt chạy đi lấy một cái chai cho Paulie, Matt làm với sự nhẹ nhõm và cậu bé đã quay lại giúp em trai. Sau đó, cô cầm món đồ chơi bị hỏng và nói với Matt, ”Chúng ta có thể sửa lại cái xe này được không con? Lắp bánh xe trở lại không quá khó đâu.” Một lát sau, khi Paulie vừa mới quên đi cơn đau, cô nói, “Paulie, con giữ bánh xe này cho anh Matt nhé. Chúng ta hãy sửa chữa các trục bánh.” Rõ ràng đối với những bé trai này, cả hai đứa trẻ đều được yêu thương như nhau, trước khi chúng biết cư xử đúng mực. Vấn đề của chúng được giải quyết một cách nghiêm túc và những mối quan hệ đó được coi trọng. Sự căng thẳng đã được giảm thiểu. Nếu không, đối với cả Sam và Jack, vấn đề sẽ leo thang, tạo ra sự căng thẳng trong mối quan hệ của trẻ và trong mối quan hệ với mẹ các em.

Bây giờ chúng ta hãy nói về các cặp anh chị em lớn hơn một chút. Jane và Mikel có bốn đứa con trong độ tuổi từ 7 đến 12. Là một giáo viên tiểu học làm việc toàn thời gian, Jane gần giống như một nữ siêu nhân như bất cứ người phụ nữ nào mà tôi từng gặp. Cô đã dạy học nhiều năm trước khi cô và Mikel có con, cô ấy nói, “Mình đã là giáo viên rất lâu rồi, và bạn biết đấy, chưa bao giờ có đứa trẻ nào có thể quấy rầy mình cho đến khi mình có con. Các con kích động cảm xúc của mình và đó là điều làm mình thấy rất khó khăn.”

Vào một ngày, Jane và Mikel đã gặp một sự cố với hai cậu con trai út nhưng phương pháp phục hồi khi đó đã thực sự giúp ngăn chặn một tấn bi kịch cảm xúc. Jane kể:

“Jesiah (9 tuổi) chạy ra cửa sau. Roan (5 tuổi) muốn đuổi theo. Điều tiếp theo mình biết, có một đứa bật khóc và Mikel đã gọi mình đến giúp đỡ. Bên ngoài, Roan đang khóc và Jesiah rất buồn rầu. Cuộc trò chuyện đã diễn ra như dưới đây:

Jesiah: Em ấy đánh con! Roan: Con không có!

Bọn mình ở vào thế bế tắc. Mình có thể hét lên, ‘Cả hai đứa trở về phòng của các con ngay!’ Nhưng mình không làm như vậy. Mình ngồi xuống và để cả hai cậu bé ngồi trong lòng mình. Sau đónhìn vào hai đứa con lớn hơn.

Jane: Aiden, con ở gần đó phải không?

Aiden: Con thấy Roan đánh vào ngực Jesiah. Jane: Breeagh con có trông thấy gì không? Breeagh: Dạ con không ạ.

Jane: Roan, con đã đánh anh phải không? Roan: Con không!

Theo cách này, quá trình kéo dài đến nửa tiếng. Roan luôn ngắt lời.

Jane: Roany, nếu con muốn mẹ lắng nghe con, hãy chờ đợi đến lượt của con. Nếu con tiếp tục ngắt lời, con sẽ phải ngồi trong phòng của mình.

Jane: Jesiah, chuyện gì đã xảy ra?

Jesiah: Em ấy đánh vào ngực và đầu con.

Jane: Điều gì đã xảy ra trước đó? Có phải con đã làm gì trước khi em làm thế không?

Jesiah: Vâng ạ. Con đã sập cửa vào Roan. Jane: Con nghĩ Roan sẽ cảm thấy thế nào? Jesiah: Thấy buồn ạ.

Jane: Cảm ơn con rất nhiều vì đã nói với mẹ điều đó, Jesiah. Cảm ơn con vì đã chờ đến lượt, Roany. Bây giờ con hãy cho mẹ biết chuyện gì đã xảy ra.

Roan: Con không đấm anh ấy.

Jane: Nhưng cả Aiden và Jesiah đều nói con đã đấm anh. Jesiah, thằng bé thực sự đã đánh con sao?

Jesiah: Dạ không ạ.

Jane: Mẹ biết rồi! Vậy, con có biết vì sao Roany lại buồn không?

Jesiah: Bởi vì con không kể đúng câu chuyện.

Jane: Roan, tại sao con nghĩ Jesiah khó chịu? Có lẽ con đã chạm vào anh ấy chăng?

Roan: Vâng, con đã chạm vào anh ấy. Nhưng con không đánh anh ấy.

Jane: Mẹ rất tự hào vì cả hai con đã trung thực. Đôi khi, nếu chúng ta không nói sự thật, trong thâm tâm chúng ta sẽ cảm thấy kinh khủng. Nhưng các con biết đấy, nếu các con nói ra, cảm xúc đó sẽ biến mất. Mẹ thấy rất tự hào vì các con. Roany, Jesiah cảm thấy thế nào khi con chạm vào anh ấy?

Roan: Anh ấy không thích điều đó.

Jane: Vậy, các cậu bé, làm sao để làm chuyện này trở nên tốt hơn?

Jesiah: Con sẽ xin lỗi em.

Roan: Chúng con sẽ chơi cùng nhau.

Đến lúc này, mình đã ôm lấy cả hai cậu bé. Đây là một bước đột phá thực sự cho Jesiah. Việc thằng bé nói, ‘Con đã làm gì đó. Con đã đóng sập cửa vào em và con đã nói sai sự thật’ là cả một điều to lớn. Đó thực sự là một cuộc đấu tranh. Mình đã phải rất nỗ lực để không mất bình tĩnh, bởi vì các con kích động tất cả cảm xúc của mình và việc bắt chúng quay lại phòng rất dễ dàng. Quá trình này mất gần một giờ. Nhưng lần sau nó sẽ không xảy ra.”

Lúc đầu, vụ việc có vẻ giống như Tòa án Tây Ban Nha, ta có thể nhận thấy rõ điều thực sự bị phá vỡ, đó là mối quan hệ và niềm tin giữa hai cậu bé. Và điều gây tổn thương nhất đối với các em chính là không được thấu hiểu hoặc lắng nghe! Kết quả là một sự phân giải đích thực.

Các con của Jane và Mikel không nói dối về nhau để giành sự chú ý của cha mẹ. Không phải những đứa trẻ sinh ra đã có mối quan hệ đối kháng. Và nếu việc như thế này xảy ra lần nữa, nhiều khả năng các em sẽ sẵn sàng nói ra sự thật thật và muốn hòa giải hơn, vì các em hiểu vấn đề sẽ được giải quyết một cách đích đáng. Các em sẽ có cơ hội kể câu chuyện của mình, cơ hội để sửa chữa những tổn hại.

Mặc dù thực hiện theo cách này tốn nhiều thời gian, nhưng thực tế trong cuộc sống cho thấyviệc xây dựng những mối quan hệ lành mạnh cần thời gian, sự nỗ lực và rất nhiều tình yêu thương cùng lòng kiên nhẫn. Tuy nhiên, phần thưởng sẽ kéo dài trọn đời.

NHỮNG ĐIỂM MẤU CHỐT

Cha mẹ không cần phải đóng vai trò của một Tòa án tối cao. Hãy chắc chắn rằng mỗi đứa trẻ đều cảm thấy được yêu thương trong tình huống xung đột.

Hãy cho mỗi đứa trẻ cơ hội để nói ra những điều cần nói. Hãy khuyến khích sự trung thực.

Xây dựng mối quan hệ tốt đẹp thông qua nuôi dạy kiểu phục hồi mất nhiều thời gian hơn so với việc bắt những đứa trẻ hay cãi vặt về phòng. Nhưng những phần thưởng lại rất đáng giá cho mỗi phút bạn bỏ ra.

BẠN BÈ VÀ KẺ THÙ TRÊN SÂN CHƠI

Đối với trẻ dưới bảy tuổi, những cuộc đối thoại trí tuệ là thứ trẻ không thể hiểu hết. Việc nêu gương, cư xử điềm đạm trong vai trò làm cha mẹ là những gì chúng ta phải thường xuyên ghi nhớ trong đầu. Một khi trẻ lên 7 tuổi, các quy tắc sẽ thay đổi. Giờ đây, bạn có thể thu hút trẻ vào cuộc nói chuyện khi những khoảnh khắc căng thẳng cao độ xảy ra.

Trong khoảng thời gian dạy lớp một ở Sarasota, tôi đã ở ngoài sân chơi cùng với các học sinh 6 và 7 tuổi của mình. Jakob, một cậu bé luôn luôn tràn đầy năng lượng, vừa mới tìm thấy một cái búa nhỏ bằng gỗ trong hố cát. Cậu bé vừa cười vừa vung cái búa quanh đầu giống như cánh quạt máy bay trực thăng nhưng sau đó cái búa bay ra khỏi bàn tay của cậu bé và đập vào đầu của một bé gái tên Summer. Tôi chạy qua để kiểm tra Summer. Khi ôm cô bé, tôi thấy máu chảy đầy tay mình. Tôi nhanh chóng bảo các em đợi mình và vội vã đưa Sunmmer đến văn phòng. Tôi có thể nghe rất rõ tiếng những đứa trẻ ở sân chơi nói với Jakob, “Cậu gặp phải rắc rối lớn rồi đó.”

Ở văn phòng, Summer được kiểm tra kỹ lưỡng. Cái búa đã sượt qua da cô bé và em bị thâm tím, nhưng cô bé chỉ bị chấn thương bên ngoài và trong vòng vài phút, cô bé đã ổn. Tôi để em ở lại văn phòng để các giáo viên có thể trông nom em một lúc và quay ra sân chơi.

Không khí rất căng thẳng.Tôi không tìm thấy Jakob ở đâu nữa.

Sasha nói ”Cô Davidow ơi, cậu ấy đang trốn trong bụi cây đấy.”

Cô bé chỉ và tôi đã tìm thấy Jakob. Tôi có thể cảm nhận được ánh mắt của những đứa trẻ đổ dồn về mình. Cách tôi xử lí chuyện này sẽ quyết định tôi thuộc kiểu người nào và các em có thể mong đợi điều gì từ tôi. Tôi có thể cảm nhận rõ ràng nỗi sợ hãi khi tôi tìm thấy vị trí của Jakob và yêu cầu cậu bé đi ra khỏi bụi cây. Cậu bé đang run rẩy và khóc.

Tôi mở đầu, “Hãy đến ngồi xuống bên cạnh cô và cho cô biết những gì đã xảy ra nào.”

Cậu bé khóc nức nở và cố gắng kể lại sự việc. “Em không cố ý dùng búa đánh Summer, em thực sự không phải cố ý.”

Tôi nói “Cô hiểu mà.”

Cậu bé nói trong tiếng thổn thức “Em hứa sẽ không bao giờ, không bao giờ làm điều đó một lần nữa.”

“Em có thấy đầu bạn ấy bị chảy máu không?” Cậu bé gật đầu.

“Em đã nghĩ gì khi thấy điều đó xảy ra?”

Cậu bé muốn biết liệu cô bé có sống sót không.

“Bạn ấy bị thương, nhưng sẽ ổn ngay thôi. Bạn ấy bị một vết sưng ở nơi chiếc búa đập vào.”

“Em thực sự xin lỗi. Nó trượt khỏi tay em’”

“Vậy giờ đây em đã biết vài điều về cái búa rồi chứ? Thậm chí là một cái búa đồ chơi?”

Cậu bé gật đầu thật mạnh. “Không được quay nó xung quanh.”

“Đúng vậy” tôi nói.

“Em có thể gặp Summer không ạ?”

“Đợi một lát nữa. Bạn ấy sẽ trở lại lớp khi cảm thấy tốt hơn.” Ngày hôm sau, Summer đến trường với một nụ cười trên gương mặt và một vết sưng nhỏ ở cạnh trán. Jakob chạy đến để hỏi xem cô bé có ổn không. Cậu đã xin lỗi. Một ngày trôi qua như thường lệ. Có hôm, những đứa trẻ được phép vẽ một bức tranh về bất cứ điều gì chúng thích. Jakob không biết nên vẽ gì. Cậu bé thở dài và kêu ca ầm ỹ.

“Mình biết rồi, Jakob,” Summer nói, “Tại sao cậu không vẽ cảnh cậu ném cái búa và nó đập vào đầu mình.” Cô bé cười toe toét.

“Đúng rồi!’”, cậu bé reo lên. Các em đã bàn về những gì phải vẽ trong bức tranh. Summer ngồi sau Jakob nên hơi khó trao đổi. “Cô Davidow, em có thể ngồi bên cạnh Jakob không ạ?”Summer hỏi.

“Được chứ,” tôi nói. “Chỉ cần mang theo ghế của em lên bàn bạn là được.”

Tôi quan sát những đứa trẻ khi chúng nói chuyện và cười đùa. Ngay sau đó, những em khác cũng đưa ra ý tưởng cho những gì cần có trong bức tranh của Jakob. Tình huống này đã được giải quyết hoàn toàn, nhưng tôi thấy rằng nó thực sự còn được hóa giải nhiều hơn. Nó hoàn toàn biến đổi. Các mối quan hệ không chỉ vẫn còn nguyên vẹn mà còn sâu sắc hơn. Mọi người đều học được điều gì đó. Có nỗi đau, những giọt nước mắt và cả sự hối hận, và những gì Jakob đã trải qua trong bụi cây khi cậu bé suy nghĩ về tai họa mình vừa gây ra chắc chắn đã là một hình thức “trừng phạt” cho “lỗi lầm” vô ý của mình.

Tình huống đó là khởi đầu của một mối quan hệ giữa lớp học và tôi, dựa trên sự tin tưởng. Từ vụ việc đó, các em hiểu rằng khi sai lầm xảy ra trái ngược với những hình phạt, thứ các em nhận được là những hậu quả và trách nhiệm. Một điều quan trọng và tinh tế nữa này mà trẻ đã hiểu, chínhlà không hề có những lời nói chua cay nặng nề của người lớn gắn liền với những hậu quả mà các em gây ra.

Quan điểm của chúng tôi: nếu bạn làm hỏng thứ gì đó hoặc làm tổn thương ai đó hay gây ra nỗi đau ở bất kì dạng nào, bạn sẽ có cơ hội để sửa chữa. Đó là tất cả.

Phương pháp phục hồi có thể hữu dụng trong hầu hết mọi tình huống, khi ai đó gây ra thiệt hại và cần phải sửa đổi. Khi trẻ làm tổn thương nhau, không làm theo yêu cầu hoặc thô lỗ hoặc cư xử tồi tệ theo bất kì cách nào, phương pháp tiếp cận đầu tiên của chúng ta phải là cách chúng ta vượt lên những cơn bão. Sau đó, khi chúng ta dàn xếp cách hóa giải, sửa chữa thiệt hại, chúng tôi cần tiếp tục duy trì chú ý tới những điều sau cùng chúng ta mong muốn ở trẻ.

NHỮNG ĐIỂM MẤU CHỐT

Trong bất kì sự cố nào, trong tâm nên đặt vào thiệt hại nào được tạo ra và nó có thể được sửa chữa ra sao.

Không có sự đổ lỗi và xấu hổ.

Đôi khi “tội lỗi” đã là một sự trừng phạt.

Xử lí mọi thứ theo hướng phục hồi không phải là một lựa chọn nhân nhượng.

Trách nhiệm giải trình lành mạnh hơn nhiều so với cảm giác tội lỗi.

XỬ LÍ KẺ HAY BẮT NẠT

Không có bất cứ điều gì khiến chúng ta căng thẳng khi làm cha mẹ hơn là nghe hoặc chứng kiến những đứa con của mình bị bắt nạt. Có rất nhiều cuốn sách dành cho chủ đề bắt nạt học đường, và việc tìm hiểu chi tiết vấn đề này vượt ra ngoài phạm vi của cuốn sách, nhưng có thể nói rằng hành vi bắt nạt học đường là một hiện tượng phổ biến trên toàn thế giới. Chúng ảnh hưởng đến hàng triệu người và gây ra trạng thái căng thẳng không thể nói nên lời, những cơn đau tim và cả các vụ tự tử. Nếu con bạn bị bắt nạt, trẻ cần được bảo ban rằng mình phải cứng rắn đối mặt với nó hoặc lờ chuyện này đi. Trẻ cũng không cần một người cha mẹ giận dữ nhào đến và cố gắng để “giải quyết” vấn đề. Những chiến thuật này sẽ phản tác dụng.

Vậy thì câu trả lời là gì khi chúng ta chứng kiến vụ bắt nạt xảy ra ngay trước mắt và tất cả những gì chúng ta thực sự muốn làm là vội vàng đi đến và đánh tới tấp kẻ bắt nạt?

Biện pháp thực sự có hiệu quả duy nhất mà tôi có thể nói rằng tôi đã tự tin sử dụng là trò chuyện theo phương pháp phục hồi. Nó khách quan, không mang tính khiển trách và đảm bảo nhận thức về vấn đề trong tư duy của những người hay bắt nạt. Nó có thể được sử dụng tại thời điểm nhận biết với các con của chính chúng ta hoặc với những người hoàn toàn xa lạ và nó hướng tới việc được sửa đổi.

Dưới đây là ví dụ về một cuộc trò chuyện phục hồi mà tôi đã có với vài học sinh 12 tuổi trên sân chơi, sau khi một cậu bé gọi một bé gái là gái hư khi cô bé đi ngang qua và câu nói đó đã lọt vào tai tôi trong lúc làm việc.

“Tom, em hãy qua đây một lát nào. Jen, cả em nữa.Tom, cô vừa nghe thấy em gọi Jen là gái hư. Em có biết gái hư nghĩa là gì không?”

Tom nhún vai.

“Gái hư là người ngủ bên ngoài. Em đã nghĩ gì khi gọi Jen là gái hư?”

“Em không biết. Em chỉ muốn chọc tức bạn ấy.”

“Tom, em nghĩ câu nói của em sẽ ảnh hưởng thế nào tới Jen?” “Em đoán là rất tệ ạ.”

“Jen, trong việc này em cảm thấy điều gì tồi tệ nhất đối với mình?”

“Nó làm em bị tổn thương rất nhiều. Em thường xuyên bị gọi như vậy. Tom gọi em thế, nhưng không phải chỉ mình cậu ấy gọi như vậy. Em đang có ý định bỏ học. Em chỉ muốn được ở một mình.”

“Tom, em có biết mình cần phải làm gì để khiến cho mọi việc trở lại bình thường với Jen không, để bạn ấy không còn cảm giác tồi tệ này?”

“Dạ, không đặt biệt danh cho bạn ấy nữa ạ.”

“Jen, em cầu Tom để mọi việc trở lại bình thường?”

“Em chỉ muốn cậu ấy và các bạn để tâm đến việc của họ và để em đươc yên. Em không quấy rầy họ và em nghĩ họ nên tìm thứ gì đó tốt hơn để làm.”

“Tom, đây có phải là một đề nghị công bằng không?” “Dạ đúng ạ.”

“Còn điều gì mà em muốn nói với Jen không?”

“Mình xin lỗi vì đã đặt biệt danh cho bạn. Mình sẽ để bạn yên và không làm phiền bạn nữa.”

“Em sẽ làm thế nào để đảm bảo chuyện này sẽ không xảy ra nữa?”

“Em sẽ dừng lại và bảo bạn bè dừng lại.’”

“Tom, cô mong em giữ lời hứa. Cô cho em thời gian 3 tuần, vào cuối thời hạn, cô sẽ kiểm tra với em và Jen để bảo đảm em đã giữ đúng lời thỏa thuận của mình.”

Vấn đề kết thúc. Cuộc nói chuyện mất chưa tới 5 phút. Jen và Tom chắc chắn không thể là những người bạn tốt của nhau sau này, nhưng khi tôi kiểm tra với cả hai (gặp riêng từng em) vào cuối tuần thứ ba, có vẻ như sự việc chưa bao giờ xảy ra. Jen cho biết cô bé vẫn ổn, không bị Tom hoặc bạn bè của cậu làm phiền chút nào nữa và không nhớ rằng cô bé từng nói muốn bỏ học.

Tôi có khoảng ba cuộc đối thoại như vậy mỗi tuần. Đôi khi có những sự cố liên quan đến thể chất (đấm, đá…) nhưng rất hiếm. Một sự việc như thế đòi hỏi phải có một cuộc họp nghiêm túc với các cặp cha mẹ và giáo viên. Chủ yếu, tổn hại mà các em gây ra với bạn khác thuộc về tâm lí. Và khi việc đó trở nên nghiêm trọng, và thậm chí nếu chúng ta nhận thấy vấn đề thì rất cần có một cuộc họp mặt đầy đủ. Cách tốt nhất để kết thúc vòng tròn đã đẩy rất nhiều người trẻ lâm vào trạng thái trầm cảm và đôi khi là bờ vực của sự tuyệt vọng là giải quyết thiệt hại một cách trực tiếp và để những kẻ bắt nạt đứng vào vị trí của người bị bắt nạt, cảm nhận nỗi đau của họ. Giải pháp phục hồi được xây dựng một cách tinh tế và được kiểm soát cẩn thận. Sử dụng phương pháp thực hành phục hồi làm giảm thiểu những vụ bắt nạt trong các trường học và nó đang được áp dụng trên toàn thế giới trong nhiều hoàn cảnh đa dạng. Hiểu biếtnhững điều căn bản về một cuộc trò chuyện phục hồi, như tôi đã đề cập, là một trong những công cụ có giá trị nhất mà chúng ta có trong hộp đồ nghề của mình.

Dưới đây là một số điểm quan trọng mà chúng ta cần nắm bắt, coi đó như nền tảng cần thiết mà chúng ta có thể dựa vào khi đối mặt với những thách thức cam go của việc nuôi dạy con cái theo cách ít căng thẳng:

1. Trau dồi nhận thức: Trẻ em cần biết hành động của chúng sẽ ảnh hưởng ra sao đến những người xung quanh. Nếu trẻ làm điều gì đó sai trái, chúng ta có thể nói cho trẻ biết cha mẹ cảm thấy thế nào hoặc chúng ta có thể để những anh chị em/bạn bè bị ảnh hưởng giải thích cảm xúc của họ cho trẻ.

2. Tránh la mắng hoặc quở trách: Chúng ta muốn con mình cảm thấy đồng cảm, không phải cảm giác tội lỗi. Cảm giác tội lỗi sẽ khiến trẻ cảm thấy như thể chính mình là nạn nhân và bị chệch hướng khỏi vấn đề thực sự đang được đề cập đến. Sự cảm thông sẽ cho phép trẻ tập trung vào những người bị ảnh hưởng.

3. Khuyến khích sự tham gia tích cực của trẻ: Trẻ em cần góp phần trong quá trình sửa chữa những tổn hại đã gây ra. Chúng cần có khả năng đưa ra ý kiến về cách lập kế hoạch đền bù. Việc này sẽ giúp trẻ biết chịu trách nhiệm.

4. Chấp nhận sự mơ hồ: Đôi khi, chỉ rõ ai là người bắt đầu cuộc đánh lộn/làm hỏng đồ chơi dường như không thể. Hãy khu- yến khích trẻ em chịu trách nhiệm càng nhiều càng tốt, và tiếp tục tìm giải pháp mà trong đó, tất cả mọi người cùng đưa ra một kế hoạch để bù đắp lại.

5. Tách biệt hành động với người thực hiện: Rõ ràng Kirsty không phải là vấn đề. Vấn đề là thái độ của cô bé và ảnh hưởng của nó tới những người xung quanh cô bé. Chúng ta có thể nói, “Mẹ biết con không để ý điều này sẽ tác động đến Rachel như thế nào…”, hay “Mẹ biết đôi lúc con rất nhạy cảm với những người khác, Kirsty…” Sẽ thật ổn nếu bạn yêu thương con và thực sự không yêu thích hành vi đó.

6. Nhìn nhận mọi trường hợp làm sai hoặc mâu thuẫn như một cơ hội để phát triển và học hỏi: Từ kinh nghiệm, hãy để tôi nói rằng chúng ta có thể sử dụng mọi mâu thuẫn và vấn đề về hành vi như một cơ hội để xây dựng sự đồng cảm, làm sâu sắc thêm các mối quan hệ và cảm giác của chúng ta về cộng đồng, và giảm thiểu khả năng xảy ra sự cố tương tự một lần nữa.

NHỮNG ĐIỂM MẤU CHỐT

Những đứa trẻ hay bắt nạt cần phải biết hành động của chúng tác động đến người khác như thế nào.

Những đứa trẻ hay bắt nạt cần được trao cơ hội để trải nghiệm sự đồng cảm.

Hành vi cần được nhìn nhận tách biệt với người thực hiện Những đứa trẻ hay bắt nạt bạn cần tích cực tham gia vào việc chữa lành sự tổn thương.

Chúng ta cần phải nhìn nhận mâu thuẫn như một cơ hội để mọi người trưởng thành.

NHỮNG THIẾU NIÊN ĐỘC LẬP

Đứa con dễ thương, thích leo trèo và chăm chỉ như mọt sách của bạn bỗng nhiên biến thành một siêu mẫu và trát lên mặt mình hằng hà sa số các loại mascara và son môi. Đứa con tinh nghịch thích đi bơi bạn bỗng thay đổi tính nết, không còn thơm bạn và biến thành người “Khổng lồ xanh” chỉ sau một đêm. Bạn sẽ mơ hồ thấy thấp thoáng những nét tính cách trên khuôn mặt trẻ, nhắc nhở bạn rằng đây chính là con bạn.

Không phải lúc nào điều đó cũng luôn kịch tính nhưng so với thời điểm trẻ 11 tuổi, các thiếu niên là một “loài khác biệt”. Và việc nuôi dạy hoàn toàn mang một ý nghĩa mới!

Nếu chúng ta không tạo lập một gia đình với những ranh giới chắc chắn và các mối quan hệ ấm áp dựa trên sự tin tưởng và tình yêu, việc giải quyết với các thiếu niên sẽ trở nên rất khó khăn và có nguy cơ cao tạo ra khoảng cách với các con. Bộ não của các thiếu niên đang trải qua quá trình chọn lọc toàn diện nhanh chóng, như chúng ta đã đề cập trong các chương trước. Các kỹ năng cụ thể đang được mài dũa. Những mạng lưới nơ- ron sử dụng nhiều nhất sẽ được duy trì và mạng lưới nơ-ron sử dụng ít sẽ bị lược bỏ. Mô hình thần kinh của chúng ta khi trưởng thành là kết quả của quá trình chọn lọc này, vì vậy sẽ rất tốt khi nhắc nhở bản thân rằng những gì con cái của chúng ta đang làm thực sự quan trọng đối với sự phát triển hệ thần kinh của chúng!

Bộ não con người cần trải qua toàn bộ thời thơ ấu để trưởng thành. Đây là phần cuối cùng trong giải phẫu đạt đến sự trưởng thành. Điều đó sẽ cho chúng ta biết tất cả mọi thứ chúng ta cần về cách giải quyết với các con. Một điều cũng rất đáng chú ý là phần cuối cùng của bộ não đạt đến sự trưởng thành là vùng vỏ não trước trán, đặc biệt phần lưng-bên rất quan trọng trong việc đánh giá chuẩn mực xã hội. Như đã đề cập trước đó, đây là nơi mà chúng ta xử lí ý nghĩ về những hậu quả đối với các hành động của chúng ta. Phần não bộ này sẽ chưa trưởng thành đầy đủ cho đến tuổi 21. Việc đánh giá các chuẩn mực xã hội và những kì vọng là một quá trình rất tinh tế và phức tạp liên quan đến cả trung tâm tình cảm và lí trí của bộ não. Và nếu trung tâm cảm xúc của bộ não phát triển nhanh hơn so với trung tâm lí trí, không khó để chúng ta nhận thấy được trẻ vị thành niên sẽ gặp khó khăn như thế nào, ngay cả khi không bị căng thẳng, để đánh giá những hệ quả và kết quả có thể xảy ra của những hành vi nhất định.

Con chúng ta sẽ đi từ chỗ thích một số loại thực phẩm nhất định và không thích những thứ khác (đơn thuần là đồng cảm hoặc ác cảm) khi chúng còn nhỏ, thích được ủng hộ, và không thích bị bạn bè đồng trang lứa xa lánhkhi các em ở độ tuổi thiếu niên. Đó là sự thay đổi hoàn toàn trong các vấn đề ưu tiên và, như tôi nhớ rất rõ, đó không phải là điều dễ dàng.

Làm cha mẹ của trẻ vị thành niên có những điểm tương tự với làm cha mẹ của một em bé chập chững biết đi. Nhưng sự khác biệt rõ rệt ở chỗ các thiếu niên của chúng ta có khả năng tham gia vào những cuộc trò chuyện có chiều sâu và biết lí luận (ngay cả khi sự lí luận này đôi khi đến sau thực tế!) Chúng có thể liên hệ với chúng ta theo một cách mà một đứa trẻ hai tuổi không thể. Chúng ta có thể có những cuộc thảo luận theo kiểu người lớn.

Đối với những người sống cùng với trẻ nhỏ hoặc thanh thiếu niên, lối ẩn dụ nước lặng đột nhiên trở thành sóng cả rất phù hợp. Con chúng ta vẫn chưa đủ trưởng thành. Bộ não của các em sắp trải qua sự gọt dũa rất nhanh và cơ thể chịu sự hoành hành của các hóc-môn. Tuy nhiên, có những lúc các em rất người lớn, rất logic, sâu sắc và thông minh. Khoảnh khắc này các em giống như những thiên thần, đáng yêu và đáng cảm phục nhưng ở những lúc khác, chúng lại vượt khỏi tầm kiểm soát của chúng ta. giận dữ và bực bội. Và chúng ta cần phải tiếp tục yêu thương trẻ trong tất cả những khoảnh khắc đó, như chúng ta đã làm khi chúng 2 tuổi.

Ở thời điểm này, chúng ta phải bước đi một cách khéo léo từ một nhân vật quyền lực và thân thương trong cuộc sống của các em đến một người cố vấn khôn ngoan với quyền lực bên ẩn giấu, sẵn sàng hướng dẫn và hỗ trợ.

Chúng ta có thể bế một em bé 2 tuổi đang mệt mỏi và khóc nhè lên và đặt bé vào giường.

Chúng ta không thể bế một cô bé 14 tuổi đang mệt mỏi và khóc lóc và đặt em vào giường.

Trên thực tế, chúng ta không thể bắt trẻ vị thành niên làm bất kì điều gì. Đó là lí do tại sao tôi thấy rất nhiều cha mẹ phải dùng đến những hình thức cực đoan để quản lí con mà cuối cùng kết thúc lại vô cùng hà khắc. Các thiếu niên bị đe dọa, mua chuộc, dụ dỗ, bị chôn vùi và tước đi một số đặc quyền nhất định trên phạm vi lớn. Tôi hiểu rõ sự tuyệt vọng của các em. Điều cuối cùng chúng ta muốn cảm nhận được là chúng ta đã đánh mất kiểm soát. Nhưng thực tế lại là chúng ta không kiểm soát được. Đây chính là thời điểm chúng ta sẽ bị cuốn vào sự hà khắc hoặc dễ dãi nhất. Thay vào đó, chúng ta phải dựa trên thực tế: các em là những cá nhân biết suy nghĩ và có cảm xúc, những con người có năng lực đồng cảm và chúng ta không cần phải thường xuyên dùng đến những lời đe dọa, mua chuộc và các biện pháp trừng phạt để giữ cho con mình an toàn, hành xử tôn trọng đối với chúng ta.

Vậy chúng ta có thể làm gì khi cảm xúc tăng cao và các tình huống căng thẳng có cơ hội bị phóng đại theo quy mô khổng lồ trong gia đình mình?

Chúng ta nên dành ra một chút thời gian ngồi lại với con để nói về cách chúng ta tạo ra một môi trường gia đình tối ưu nhất. Nếu chúng ta vạch ra những kì vọng của mình và cùng đi đến một thỏa thuận với con về việc làm thế nào khiến mọi thứ hoạt động thì việc đối phó với các vấn đề nảy sinh sẽ dễ dàng hơn nhiều. Những kì vọng cần phải rõ ràng.

Dưới đây là một ví dụ về một cuộc họp gia đình với cha mẹ và hai thiếu niên để tạo dựng một môi trường gia đình ít căng thẳng, hạnh phúc, dựa trên triết lí phục hồi và một số cuộc trò chuyện thực sự.

Cha mẹ: Được rồi các con, chúng ta đang ở đây để nói về cách làm thế nào để tạo ra một môi trường gia đình tốt đẹp, nơi tất cả chúng ta đều yêu thích việc ở chung trong cùng một nhà, nơi chúng ta hiểu được nhu cầu của nhau và chia sẻ những việc cần phải làm sao cho thật công bằng. Vì vậy, trước hết, cha mẹ sẽ giả định rằng chúng ta muốn sống trong một ngôi nhà hạnh phúc, không có căng thẳng, nơi mọi người đều cảm thấy được tôn trọng, nơi mà mọi người cùng góp sức; một ngôi nhà mà khi có những thứ hay niềm tin bị phá vỡ, chúng ta tập trung vào việc làm thế nào để sửa chữa chúng. Liệu như vậy đã đủ hợp lí chưa?

Những đứa trẻ (hãy gọi chúng là Max và Fiona) sẽ gật đầu, trừ khi các em đang suy nghĩ một điều quỷ quái, trong trường hợp đó, hãy diễn đạt lại câu hỏi cho đến khi các em nắm được đúng ý.

Cha mẹ: Vậy một số việc chúng ta có thể làm để khiến cho môi trường gia đình này làm hoạt động tốt là gì?

(Rất nhiều đề xuất sẽ hiện diện ở đây. Hãy luôn mang trọng tâm trở lại với kế hoạch ban đầu: mục tiêu là nơi có hoạt động tốt, vui vẻ, không căng thẳng, nơi mọi người được tôn trọng được giúp đỡ, nơi mà mọi thứ hoặc các mối quan hệ được làm lành khi bị phá vỡ).

Cha mẹ: Tất cả những ý đó đều thật tuyệt. Cha mẹ rất thích đề xuất mọi người cần thay phiên nhau dọn dẹp sau bữa ăn tối. Và ý tưởng một người nào đó có thể yêu cầu người khác không vào phòng của họ trừ khi được đồng ý cũng là một việc rất hợp lí. Cảm ơn các con vì sự đóng góp đó. Được rồi, cha mẹ sẽ nói cho các con biết những gì cha mẹ cần ở các con để việc nuôi dạy trở nên ít căng thẳng hơn, sau đó sẽ đến phiên các con bày tỏ những gì mình cần. Vậy là, trước hết, cha mẹ cần các con hạn chế việc làm bừa bãi trong phòng các con. Nếu việc đó xảy ra ở khắp nơi trong nhà, hoặc nếu mọi thứ bắt đầu hiện diện, trở thành một mối nguy hại về sức khỏe cho những người còn lại, cha mẹ sẽ yêu cầu dọn dẹp ngay. Như vậy có hợp lí không các con?

Max và Fiona: Chắc chắn là rất hợp lí ạ.

Cha mẹ: Ngoài ra, cha mẹ cần các con hạn chế thời gian giải trí trên màn hình để việc đó nằm trong một phạm vi lành mạnh. Nếu việc này kéo dài hơn 20 giờ một tuần, các con sẽ ở trong khu vực nguy hiểm và mẹ sẽ biến thành sư tử bảo vệ và ngăn chặn các con làm vậy, vì thế các con phải giữ ý thức về việc đó. Cha mẹ cần tất cả mọi người giúp nhau các công việc khác trong gia đình, như gấp quần áo và đổ rác, để mẹ không cảm thấy mình giống như một người giúp việc mỗi khi đi làm về. Như vậy có hợp lí với các con không?

(Hiển nhiên danh sách của các bậc cha mẹ khác sẽ khác biệt đôi chút.)

Max và Fiona: Vâng ạ.

Cha mẹ: Được rồi, thật tuyệt vời. Vậy nếu cha mẹ cần phải nhắc nhở các con về điều đó, cha mẹ sẽ làm như vậy. Giờ hãy cho cha mẹ biết nhu cầu của các con là gì để tất cả chúng ta có một gia đình hoạt động tốt và ít căng thẳng.

(Chúng ta cần phải chuẩn bị để thực sự lắng nghe, và hướng mọi thứ trở lại mục tiêu gia đình.)

Fiona: Con muốn cha mẹ không được liên tục làm phiền con về bài tập về nhà nữa. Con luôn làm bài tập đầy đủ và khi cha mẹ cứ liên tục hỏi con, con thấy căng thẳng.

Cha mẹ: Điều đó có vẻ rất hợp lí.

Max: Khi cha mẹ yêu cầu con làm việc gì đó, có vẻ như con thường không còn sự lựa chọn nào khác, do đó nó giống như con đang bị sai bảo hơn. Con muốn được hỏi ý kiến để có cảm giác mình được tôn trọng và nếu con nói con sẽ không làm bởi vì cha mẹ đang sai con.

Cha mẹ: Chúng ta sẽ nhớ kỹ điều đó.

Fiona: Con rất ghét bị thúc giục vào buổi sáng, và khi mọi người gọi tên con, nó khiến con có tâm trạng rất tồi tệ.

Cha mẹ: Vậy nếu con chưa sẵn sàng và chuẩn bị muộn học, còn cha mẹ lại sắp phải đi làm, con có đề nghị nào khác thay thế ít gây căng thẳng không?

Fiona: Cha mẹ chỉ cần nói cho con biết một cách nhẹ nhàng và không giận dữ khi chúng ta chỉ còn 15 phút trước khi rời đi. Con không muốn bị Max gọi tên vào sáng sớm đâu. Con chỉ muốn được bình tĩnh.

Cha mẹ: Đó dường như là một yêu cầu rất hợp lí. Cha mẹ có thể yêu cầu con chịu trách nhiệm để bản thân lên xe đúng giờ không?

Fiona: Dạ vâng ạ.

Cha mẹ: Được rồi, điều duy nhất cha mẹ sẽ nói là, còn 15 phút nữa là chúng ta phải đi rồi. Hãy xem chuyện đó sẽ tiến triển như thế nào nhé. Max, việc con ngừng gọi tên em nghe có hợp lí không?

Max: Dạ có ạ.

Cha mẹ: Thật tuyệt vời, các con. Vậy chúng ta có thể đồng ý rằng chúng ta sẽ hợp tác với nhau để đảm bảo các yêu cầu này được đáp ứng không? Nếu chúng ta đi sai hướng bất cứ lúc nào, chúng ta sẽ tập trung lại với nhau, và không có việc đổ lỗi, chúng ta sẽ xem xét điều gì cần sửa chữa và làm thế nào để chúng ta thực hiện được việc đó nhé.

Thảo luận này giống như một chương trình khung khi mọi việc không như mong đợi, điều mà các thanh thiếu niên đôi khi sẽ thực hiện.

Trong cuộc sống hiện thực, chúng ta là những người có kinh nghiệm và sự khôn ngoan. Các con chúng ta có thể muốn chia sẻ mọi thứ về thế giới của mình với chúng ta, nhưng chúng ta thường quá bận rộn, bị hút vào cuộc sống riêng của quá nhiều. Chúng ta cần phải để ý.

Nếu các con chúng ta cảm thấy được thấu hiểu, nếu chúng ta ghi nhận sự hiểu biết của các em với niềm quan tâm thật sự, các em sẽ ít có nguy cơ rơi vào quỹ đạo thường thấy ở trẻ vị thành niên khi cảm thấy bị hiểu lầm trầm trọng, trở nên căng thẳng sâu sắc và buồn chán hoặc có ý tự tử.

Lisa là một ủy viên hội đồng và là mẹ của 3 thiếu niên. Cô ấy kể với tôi về một “cuộc hội nghị” gia đình ngẫu hứng gần đây mà cô tổ chức theo phương pháp phục hồi. Cuộc họp này diễn ra ngay giữa khu rừng khi cả gia đình leo núi trong kì nghỉ để ngăn chặn một vấn đề tiềm ẩn trước khi nó có cơ hội làm hỏng mọi thứ.

Đứa con lớn nhất của cô, Jeremy (19 tuổi), đã “giễu cợt em gái của mình.” Rick, chồng của Lisa, dần trở nên ngày càng tức giận và nói Jeremy khá gay gắt. Lisa nói, “Mọi người trở nên trầm lặng và bầu không khí căng thẳng đang đe dọa cướp đi kì nghỉ. Mẹ gọi cả gia đình đến một khu dã ngoại ở gần đấy và giải thích với mọi người rằng tất cả chúng ta sẽ nói mình cảm thấy như thế nào và có suy nghĩ gì về mọi việc… Mình đã yêu cầu mọi người không chen ngang và lắng nghe trải nghiệm của mọi người. Mình đã bắt đầu. Mình nhắc đến hành vi đó, sự giận dữ, sự im lặng và ước nguyện của mình cho kì nghỉ. Cậu con cả của mình đã lắng nghe mọi người trải qua sự giễu cợt của thằng bé ra sao, mặc dù nó không cố ý làm tổn thương ai. Chồng mình thì lắng nghe cơn giận dữ bùng phát của anh ấy đã làm cho mọi việc tồi tệ hơn ra sao. Con út của mình, Ben (15 tuổi), kết thúc bằng cách nói ra cậu bé chỉ muốn cả gia đình có một kì nghỉ vui vẻ. Thế là đủ. Bầu không khí lúc trước đã được xóa bỏ và gia đình đã có một trong những kì nghỉ yêu thích.”

Trong một sự cố khác, Lisa đã có một cuộc trò chuyện theo phương pháp phục hồi với Ben, sau khi cô nghe nói cậu bé có một nhóm bạn hút thuốc trong một buổi tiệc gần đây. “Khi mình hỏi Ben, thằng bé im lặng và không thừa nhận có tham gia. Mình hạ giọng thành lời thì thầm và bắt đầu hỏi thằng bé về những điều con đang suy nghĩ vào thời điểm đó. Thằng bé đã cởi mở hơn và thế là mình hỏi con đã suy nghĩ về sự việc chưa và con nghĩ ai là người có thể bị ảnh hưởng. Con mình không biết. Mình đưa ra gợi ý rằng cha mẹ các bạn của con sẽ cảm thấy buồn phiền và niềm tin của họ đã bị ảnh hưởng, giống như chình mình bây giờ. Mặc dù thằng bé đã cởi mở và trung thực, khi mình ép hỏi những điếu thuốc lá đến từ đâu, thằng bé đã nói rõ ràng với mình rằng nó sẽ không khai ra người bạn. Mình đã chấp nhận điều này. Sau đó, mình hỏi thằng bé sẽ làm gì để sửa chữa sai lầm. Nó xin lỗi mình. Bọn mình đã cùng nhau quyết định rằng nó sẽ phải viết một lá thư xin lỗi và thừa nhận những gì đã xảy ra cho cha mẹ của các bạn. Bọn mình đã gửi lá thư và sau đó, thằng bé nói rằng bản thân cảm thấy dễ chịu ra sao khi làm vậy. Việc đó đã khiến cho thằng bé cảm thấy thoải mái khi ở cùng với những vị phụ huynh đó.”

Lisa đã giải thích tầm quan trọng của việc để cho các thiếu niên học được bài học của mình mà không cần đến sự lên lớp ngay từ đầu. Khi Jeremy lần đầu tiên nhận được bằng lái xe, cậu đã lái xe quá nhanh và, như bất kì bậc cha mẹ nào sẽ làm, Lisa và Rick cảnh báo cậu. “Buổi nói chuyện thật ngu ngốc. Tất cả những gì bọn mình nhận được là sự phủ nhận và cảnh giác của Jeremy. Thậm chí bạn bè của bọn mình đã nhận xét về việc phóng xe quá nhanh của thằng bé! Bọn mình cảm thấy rất lo lắng và luôn cầu nguyện.”

Vài tháng sau, vào một đêm, họ nhận được một cuộc gọi thông báo rằng Jeremy đã gặp tai nạn. Cậu vẫn ổn, nhưng đã đâm vào đuôi một chiếc xe khác. “Khi mình đến hiện trường vụ tai nạn, mình đã gặp mẹ (đang giận dữ) của người lái xe kia. Cô ấy nói với mình rằng cô ấy đã gọi cảnh sát và xe kéo. Con trai mình đang ngồi một mình ở phía sau chiếc xe con mui trần của bọn mình. Tất cả những nỗi sợ hãi của bọn mình đã được xác thực. Mình rất muốn lên lớp cho thằng bé một bài học. Nhưng thay vào đó, mình đã hít một hơi thở sâu và đến ngồi bên cạnh thằng bé. Mình hỏi con có ổn không và bảo con kể cho mình chuyện gì đã xảy ra. Con trai mình thừa nhận nó đã lái xe quá nhanh khi đi trên một con đường đất.”

“Người mẹ kia rất tức giận với Jeremy, đó là lí do tại sao thằng bé phải chuồn ra phía sau xe. Cô ấy muốn nói với thằng bé cô ấy chắc chắn sẽ khiến nó bị phạt. Tuy nhiên, cảnh sát đã không phạt thằng bé. Đó là do một người điểu khiển xe thứ ba gây tai nạn!”

Lisa không cần phải nói gì với Jeremy. “Chiếc xe kéo đến; con trai mình trả phí kéo xe và bọn mình trở về nhà. Tuần tiếp theo là một tuần bận rộn đối với thằng bé, gọi điện, nhận báo giá, giải quyết với công ty bảo hiểm và người mẹ kia! Bọn mình đã hướng dẫn thằng bé qua toàn bộ quá trình, nhưng nhấn mạnh rằng con cần phải tự làm. Việc kéo xe và phí phụ trội đã tiêu tốn hết tất cả số tiền tiết kiệm của thằng bé… mặc dù bọn mình có bảo hiểm.” “Bọn mình nói về điều đó ít thôi. Mối quan hệ của bọn mình vẫn còn vẹn nguyên. Thằng bé đã học được bài học và lái xe chậm lại. Quan trọng nhất, bọn mình biết rằng thằng bé sẽ luôn biết việc gọi về cho bọn mình ở những thời điểm khủng hoảng là an toàn, cho dù có bất kì vấn đề gì.”

Các thiếu niên tranh cãi với cha mẹ mình về nhiều thứ. Đó là việc của các em. Chúng ta biết các con nổi loạn, làm những điều điên rồ và thô lỗ trong khi đang tìm hiểu mình là ai trong thế giới sự duy nhất của bản ngã. Các con cần được tách khỏi chúng ta đến một mức độ nào đó để phân định mình là ai. Điều đó không có nghĩa các con không còn yêu thương chúng ta nữa. Tổ chức những cuộc trò chuyện phục hồi và thậm chí các cuộc họp mặt là một cách rất hiệu quả để tránh căng thẳng và cho phép các con của chúng ta thay đổi trong thời gian diễn ra xung đột, khi bộ não của chúng đang dần dần đạt đến sự trưởng thành đầy đủ.

Một Tình huống với kết quả không mấy vui vẻ dưới đây đã xảy ra tại trường học của chúng tôi, nhưng những tình huống tương tự cũng có thể xảy ra trong bất cứ gia đình nào. Có tin đồn rằng một số nam sinh trung học đang hút thuốc trái phép trong các bụi cây ở trường. Các chàng trai phủ nhận điều này. Sau đó, chúng nói phải, chúng đang hút thuốc, nhưng đó chỉ là loại thuốc lá thông thường. Tuy nhiên, người ta đã thấy một cây cần sa mọc gần nơi các nam sinh hút thuốc. Cái cây đó đã bị nhổ bỏ và tiêu hủy.

Trong những trường hợp “thông thường”, trường học sẽ thông báo cho cảnh sát và kéo theo là việc trừng phạt dưới hình thức nào đó (đình chỉ, đuổi học, bị buộc tội sở hữu các chất bất hợp pháp). Đây là lần đầu tiên sự việc kiểu này xảy ra ở trường trung học của chúng tôi. Chúng tôi tập hợp các phụ huynh, các nam sinh và một giáo viên khác. Trọng tâm của cuộc gặp mặt là để hiểu rõ thiệt hại đã gây ra và sau đó xem những có thể làm những gì để sửa đổi.

Trong trường hợp này, lòng tin tưởng và thậm chí cả luật pháp đã bị phá vỡ.

Tôi là người chủ trì cuộc họp này. Chúng tôi thông báo những gì đã xảy ra và hỏi các nam sinh nghĩ gì khi bỏ ra ngoài hút thuốc trong các bụi cây.

Một em nói, “Em không biết. Việc đó rất thú vị mà”.

“Vâng, việc đó rất kích thích ạ”, một em khác nói.

“Sau đó các em đã nghĩ gì?” tôi hỏi theo phương pháp phục hồi.

“Đó có thể là một việc ngu ngốc”, một em đáp.

Tôi hỏi các bậc phụ huynh việc đó đã ảnh hưởng đến họ như thế nào.

“Cha thấy rất kinh hãi vì con làm một việc như thế này”, một người cha nói với con trai mình. “Trường học là một nơi công cộng. Cha đã rất sốc khi mà sau tất cả những gì chúng ta nói chuyện, con lại có thể đặt chính mình và những người khác vào một tình huống như vậy. Nếu con phá vỡ các quy tắc được đặt ra vì sự an toàn của con và sự an toàn của những người khác ở một nơi công cộng, không ai có thể bảo vệ con cả. Đó thực sự là điều khó khăn với cha”, người cha nói.

Lời nói đó đã chạm đến trái tim con trai ông. Cậu gần như sắp khóc.

“Trong việc đó điều gì khiến chị cảm thấy tồi tệ nhất?” Tôi hỏi một người mẹ.

“Mất lòng tin”, chị trả lời. “Tôi thấy khá đáng sợ khi nghĩ rằng tôi không thể tin tưởng đứa con trai của chính mình.”

Tôi hỏi giáo viên xem việc đó đã ảnh hưởng đến anh ấy như thế nào.

“Chà, giống như cha em đã nói”, anh đáp và quay sang một nam sinh, “nếu em vi phạm luật lệ ở trường, thầy không thể bảo vệ em, cha mẹ em không thể bảo vệ em. Thầy bị mất lòng tin, cả trường đã nghe về chuyện đó và có những tin đồn tạo ra tiếng xấu. Một số phụ huynh có thể sẽ chuyển trường cho con mình… Điều đó giống như đám cháy nổi lên khi gió to. Nó ảnh hưởng đến toàn trường. Cả một cộng đồng.”

Các nam sinh rất buồn bã. Tôi đã hỏi các bậc phụ huynh và giáo viên xem họ cần gì để cảm thấy tin tưởng một lần nữa. Tất nhiên họ cần sự đảm bảo tuyệt đối từ các chàng trai, rằng điều này sẽ không xảy ra lần nữa.

Điều khiến các nam sinh xúc động đến mức rơi nước mắt chính là đánh mất niềm tin của cha mẹ. Đặc biệt, nhìn thấy cha mình đau buồn là điều rất gây bối rối cho các em.

Một người cha nói, “Nếu cảnh sát vào cuộc thì không một cuộc nói chuyện nào có thể làm thay đổi bất cứ điều gì nữa. Nếu con muốn hút thuốc và trải nghiệm, hãy giúp cha một việc. Đừng làm điều đó ở một nơi công cộng và chuốc lấy quá nhiều rủi ro. Hãy nói với cha về điều đó. Con biết đấy, cha cũng từng có một thời trai trẻ.”

Sau hơn một tiếng, cuộc họp đã kết thúc với một lời xin lỗi từ các chàng trai dành cho cha mẹ và các giáo viên. Có rất nhiều những giọt nước mắt và những cái ôm giữa những người cha và các cậu con trai. Tất cả mọi người ký vào một bản thỏa thuận viết tay, cam kết rằng các nam sinh sẽ kiềm chế những hành vi mạo hiểm. Cha mẹ của họ cũng yêu cầu trong một tháng tới, con trai sẽ có mặt ở nhà mỗi tối vào lúc 7 giờ, và các em phải ở nhà vào những ngày cuối tuần. Tái thiết lập sự cân bằng và tính toàn vẹn trong gia đình là điều rất cần thiết đối với các em.

Chúng tôi hy vọng vấn đề này sẽ kết thúc ở đây, nhưng không phải mọi câu chuyện đều có một kết thúc có hậu. Một năm sau, một trong những nam sinh lại bị bắt gặp làm điều tương tự. Cậu đã phá vỡ thỏa thuận của mình, và nền tảng cơ bản của niềm tin giờ đây đã hoàn toàn bị xói mòn, cậu bị đình chỉ học trong học kì tiếp theo. Cậu đã quyết định không trở lại trường học.Cậu đã có cơ hội để sửa chữa, nhưng hiện giờ lại phải đối mặt với những hậu quả của quyết định (và đó là quyết định của cậu) khi tiếp tục phá vỡ các quy định được lập ra vì sự an toàn của tất cả mọi người.

Trong một tình huống khác, một chàng trai 16 tuổi vừa mới bỏ học đã trở lại trường cùng vài người bạn. các em đã đột nhập vào phòng học, xả các bình chữa cháy và gây ra thiệt hại trị giá hàng trăm đô la cùng những bất tiện khó nói cũng như nỗi buồn cho các thành viên trong trường. Thủ phạm bị phát hiện qua các đoạn đối thoại trên Facebook, tình cơ các bậc phụ huynh biết được những cuộc nói chuyện này. Cậu và những người bạn của mình đã có cơ hội để tham gia vào một cuộc trò chuyện theo phương pháp phục hồi.

Cảnh sát vẫn buộc tôi các thiếu niên, nhưng những người tham gia vào cuộc gặp mặt có thể nói lời xin lỗi, trở lại và dọn dẹp, sửa chữa và khôi phục lớp học theo yêu cầu. Quan trọng nhất là các em có cơ hội để lắng nghe hành động của mình đã ảnh hưởng đến những người khác ra sao, để phục hồi nhân phẩm của chúng và đứng trong cộng đồng. Trong xã hội chúng ta, phần lớn mọi người xem nhẹ khía cạnh này khi chúng ta thiên về trừng phạt và buộc tội những kẻ gây rắc rối. Hành động cho phép các thiếu niên “giữ thể diện” là điều cần thiết cho cảm xúc lành mạnh của các em.

Và sau đó chúng phải đối mặt với sự thật rằng mỗi người các em hiện tại có mặt trong hồ sơ của Sở cảnh sát.

Nhưng đó là những vấn đề lớn. Còn tội lỗi nhỏ trong cuộc sống hàng ngày thì sao? Nhiều yếu tố giúp tạo ra một môi trường gia đình ít căng thẳng cho trẻ vị thành niên giống hệt như đối với những em bé mới sinh nhỏ nhất. Là cha mẹ, chúng ta phải giữ bình tĩnh và duy trì hơi thở, ngay cả khi một con rồng bắt đầu hình thành bên dưới lớp da của chúng ta. Hãy nhớ rằng tạo ra một mô hình nhịp tim mạch lạc có thể có tác động thực sự lên nhịp tim của ai đó ở gần chúng ta. Vì vậy, nếu một thiếu niên chỉ đơn giản tỏ ra bất lịch sự, đáng ghét hay không lắng nghe và chúng ta đã quen điều đó thì chúng ta không nên để phản ứng tức thì chiếm chỗ, hãy để sự đúng đắn quay trở lại.

Nếu chúng ta không thể chống đỡ, kết quả sẽ là tình trạng căng thẳng cao độ.Tôi đã từng làm vậy, và thành thực mà nói, tôi không thể nhìn thấy bất kì lợi ích nào.

Thay vào đó, chúng ta cần phải tăng cường sự gắn kết.

“Con ghét mẹ!” cô bé Ella 16 tuổi hét lên. “Mẹ không bao giờ lắng nghe con và không bao giờ để con làm những gì con muốn! Kian luôn có những gì anh ấy muốn.”

Tình huống lúc đó quá gay gắt để có thể xử lí. Tôi sẽ không đụng đến (hiện giờ khi tôi đã lớn tuổi hơn và khôn ngoan hơn). Trước đây tôi đã làm điều đó và bị thất bại. Theo kinh nghiệm của tôi, lời đáp lại tốt nhất sẽ là “Ella, mẹ sẽ lắng nghe con và mẹ thực sự muốn nói về chuyện đó, nhưng bây giờ mẹ quá đau lòng, và con thì đang quá tức giận.”

Sau đó, thậm chí có thể là ngày hôm sau, chúng tôi có thể có một cuộc nói chuyện thực sự. Tôi đã có nhiều cuộc nói chuyện như vậy. Dưới đây là một ví dụ về cách tình huống này có thể diễn ra theo hướng có lợi.

“Ella, mẹ con mình hãy nói về chuyện con nói con ghét mẹ và mẹ không bao giờ lắng nghe con. Nói cho mẹ nghe về chuyện đó đi con”.

Sau đó, chúng ta phải để cho cô bé nói! (Điều này cần sự bình tĩnh và rất nhiều can đảm. Chúng ta phải chuẩn bị để thực sự lắng nghe).

“Vậy là, Ella, mẹ đã nghe con nói và mẹ sẽ trả lời con về tất cả những điều đó. Nhưng trước hết hãy lắng nghe mọi thứ theo quan điểm của mẹ. Mẹ cảm thấy vô cùng đau lòng khi nghe người mà mẹ yêu thương hơn cả mạng sống của mình nói với mẹ rằng con ghét mẹ. Từ tận đáy lòng, mọi việc mẹ làm đều vì lợi ích cao nhất dành cho con, và đôi khi, chắc chắn là mẹ có hơi vụng về và mắc sai lầm. Con nói đúng, đôi khi mẹ bị phân tâm và không lắng nghe. Mẹ sẽ làm hết sức mình để thực sự thay đổi điều đó. Mẹ sẽ cố gắng đối xử công bằng, mang đến cho con và Kian mọi thứ như nhau. Dù vậy, đôi khi bởi vì anh lớn hơn và có cơ hội để cho mẹ thấy anh ấy có trách nhiệm, mẹ đã cho phép anh con có nhiều tự do hơn. Mặc dù vậy, tự do đi kèm với trách nhiệm. Anh con là một người lái xe an toàn, anh ấy luôn ở nhà khi mẹ yêu cầu anh phải có mặt ở nhà và mẹ tin tưởng anh con. Khi mẹ biết rõ bạn bè của con và tin tưởng họ nhiều như vậy, con cũng có thể đi chơi với bạn và về muộn hơn.”

“Mẹ thậm chí còn không cho con cơ hội để thể hiện cho mẹ thấy là con có trách nhiệm.”

“Được rồi, vậy thì chúng ta hãy cùng quyết định con sẽ thực hiện việc đó như thế nào nhé”.

Và khi chúng ta đi đến quyết định đó, chúng ta cần làm theo nó. Ở đây sẽ có ít sự thiếu gắn kết hơn, ít nguy cơ tái diễn một sự bùng nổ những lời nói quá đáng.

Và để duy trì theo phương pháp phục hồi, chúng ta có thể bảo với con mình rằng việc các con hiểu được những lời nói của mình ảnh hưởng đến chúng ta ra sao thực sự quan trọng. Điều chắc chắn nhất là các con sẽ xin lỗi và ôm lấy chúng ta, đặc biệt nếu chúng ta đem đến cho các con một ví dụ thực sự tốt về cách làm thế nào để nói lời xin lỗi một cách khéo léo – đặc biệt nếu chúng ta thừa nhận là chúng ta cũng mắc sai lầm.

Việc trẻ vị thành niên chứng kiến những người lớn xung quanh cư xử nhân đạo và khiêm nhường rất có ích. Điều quan trọng là chúng ta không than vãn, buộc tội và làm cho các em cảm thấy tồi tệ, bởi vì các em cũng sẽ làm như vậy với chúng ta ngay lập tức.Và chúng ta biết cảm giác đó như thế nào.

Gần đây, khi một trong các lớp học của tôi trải qua một ngày rất lộn xộn, tôi trở về nhà, cảm thấy như đang ở trong xe và lái xe về phía bắc một cách vô định.

Vào ngày hôm sau, tôi đã quay trở lại với khả năng phán xét tốt hơn. “Các học sinh lớp bảy”, tôi nói, “các em là một lớp tuyệt vời và cô thực sự thích dạy các em. Mặc dù vậy, ngày hôm qua các em quá lộn xộn và ồn ào, vậy nên cô đã trải qua khoảng thời gian rất khó khăn để dạy cho các em. Cô không thể hoàn thành bất kì việc gì mà cô thực sự muốn làm và, trên hết, đó cũng là sự thiệt thòi của các em. Hãy nhắc nhở lẫn nhau về những phẩm chất chúng ta cần phải thể hiện để môi trường học tập này vui vẻ và có lợi cho tất cả mọi người.”

Chúng tôi điểm qua tất cả những điều chúng tôi đã nhất trí cần phải được áp dụng vào đầu năm để có một môi trường học tập thực sự lành mạnh: tôn trọng người khác, im lặng khi người khác đang nói…

“Chúng ta có thể mang tâm trạng khác ở đây ngày hôm nay không?’”

Các em đã đồng ý, chúng tôi có một ngày tốt hơn nhiều, và tôi không còn phải dự tính mình có thể lái xe về phía bắc nhanh đến đâu.

Trẻ vị thành niên có khả năng làm những điều khiến cha mẹ cảm thấy lo lắng. Các em có thể lái xe quá nhanh. Các em có thể sử dụng máy tính không hợp lí. Các em có thể dùng thử các loại thuốc và gặp những rủi ro về xã hội và tình dục. Các em sẽ giữ bí mật với chúng ta, ngủ muộn và phòng của các em sẽ giống như hậu quả của một vụ nổ xưởng may. Và chúng luôn luôn không thực hiện những gì chúng ta yêu cầu – đặc biệt nếu chúng ta không đối xử với các em với sự tôn trọng mà chúng ta đòi hỏi từ các em. Và chúng ta sẽ nghiêm túc tự hỏi liệu có phải con mình đã bị người ngoài hành tinh bắt cóc và được thay thế bởi một thực thể xa lạ, một đứa trẻ thay thế mang hình hài vô cùng giống người chúng ta yêu quý hơn bất cứ thứ gì.

Ở điểm này, có lẽ một số những lí do tại sao mọi thứ đi theo một chiều hướng bắt buộc đã trở nên rõ ràng hơn. Và với những kiến thức mà chúng ta có, chúng ta có thể phản ứng để kết thúc với sự gắn kết sâu sắc hơn với những đứa con mà chúng ta còn yêu quý hơn cả trước đây. Tất cả những việc chúng ta làm trong những năm đầu của trẻ sẽ mang lại một kết quả ở đâu đó, khi một số trong những thách thức lớn nhất đến với chúng ta.

NHỮNG ĐIỂM MẤU CHỐT

Hãy rõ ràng về những kì vọng và những yêu cầu.

Đừng đề phòng hay buộc tội.

Đừng quên mất những gì thực sự quan trọng.

Hãy đưa gia đình ra khỏi lộ trình căng thẳng.

Hãy tích cực yêu thương hơn nữa.

Giúp Con Đương Đầu Với Stress

Nguồn: Internet

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here