Các bà mẹ luôn than thở rằng họ không thể nào hiểu được con trai mình, sao chúng nghịch thế, sao chúng toàn làm những điều kì quái thế? Bằng con mắt của một “chuyên gia về các bé trai”, tác giả Kozaki sẽ giải đáp những thắc mắc này và đưa ra những lời khuyên, phương pháp bổ ích để các bà mẹ – vốn mang giới tính ngược với các cậu con trai – có thể hiểu, thích nghi được với thế giới của những cậu bé này, từ đó tìm ra phương pháp giáo dục phù hợp nhất.

Một số trích dẫn hay trong cuốn “Nuôi dạy bé trai theo cách mẹ Nhật”:

1. “Tại sao con trai tôi lại không chịu ngồi yên một chỗ?”

“Tại sao con trai lại hay thích trèo lên chỗ cao thế?”

“Tại sao con trai lại cố tình giẫm vào chỗ có vũng nước thế. Liệu có luật lệ nào bắt phải như vậy không?”

Chắc hẳn các mẹ có con trai đã không dưới một lần rơi vào tình huống như trên. Có lẽ các mẹ sẽ không lý giải được những việc tại sao con trai lại làm như vậy. Và nếu dù chỉ một lần, trong đầu các mẹ hiện lên các câu hỏi như “Tại sao? Sao lại thế? Không thể hiểu được!”, thì cuốn sách này, chính là viết ra để dành cho các mẹ – những người mẹ rất yêu con trai mình nhưng đang loay hoay không tìm ra cách để có thể bước vào thế giới bí ẩn nhưng rất đáng yêu của các cậu bé.

2. “Việc “trách mắng” con cũng là một việc làm cho mẹ không được thoải mái, bị tổn thương. Việc trách mắng chứa trong đó một phần tiêu cực nên nó cũng làm cho bản thân các mẹ dễ rơi vào tình trạng suy nghĩ tiêu cực…

… Vì vậy tôi rất mong muốn các mẹ có thể trách mắng làm sao để con trai hiểu được một cách thực sự, và điều này cũng sẽ giúp các mẹ giảm bớt gánh nặng về tinh thần luôn tự trách mình đã cư xử chưa tốt với con.”

Trích đoạn sách hay

PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC CON TRAI GIÚP MẸ GIẢM BỚT CĂNG THẲNG

Dạy con trai thường làm các mẹ rất dễ sốt ruột. Nhưng thực ra các mẹ cũng rất muốn dạy con một cách từ từ.

Ở chương trước, tôi đã đề cập tới “con trai thì rất khó hiểu”, thông qua đó có lẽ các mẹ cũng đã hiểu hơn một chút về con mình rồi chứ? Các bé trai thường dễ tập trung quá mức vào một cái gì đó, rất bừa bộn, nói to, hay thích thể hiện, nghịch bẩn, và một đặc điểm quan trọng là rất yêu mẹ!

Cũng có lúc khiến mẹ phát cáu lên nhưng mà con luôn đáng yêu. Tuy nhiên con lại luôn làm cho mẹ cảm thấy:

“Lúc nào cũng muốn nổi cáu!”

“Nhưng trong thâm tâm mẹ, mẹ không muốn lúc nào cũng hét với con “Không được”, mẹ muốn con được thoải mái dần dần lớn khôn.”

Sự mâu thuẫn trong nội tâm của các mẹ không phải là không hiểu được.

Để các con không phá tung lên, đối với mẹ đây đã là cả một công việc vất vả rồi.

“Con trai tôi thực sự là không biết nghe lời.” “Con tôi không lúc nào ngồi yên một chỗ cả, nên suốt ngày tôi phải mắng cháu.”

“Với con trai liệu phương pháp dạy bảo mềm mỏng không có tác dụng sao?”

Đây là những băn khoăn thường hay gặp ở các mẹ có con trai.

Con gái hay xử sự ngoan ngoãn, còn con trai thì cư xử như bản tính vốn có

Thông thường, các bé gái thường rất hay nhạy cảm nhận biết không gian xung quanh, có thể cư xử như những gì người lớn muốn. Ngược lại, với bản tính hay tò mò, hiếu động của các bé trai, bé sẽ làm bất kỳ điều gì nghĩ ra được dù đó là những điều nguy hiểm hay điều “nếu là mẹ, thì tuyệt đối sẽ không làm như thế”.

Vì mẹ là con gái, khi nhớ lại quá khứ ngày trước của mình, có lẽ các mẹ thường vẫn hay nghe lời người lớn. Nếu như thế, việc mẹ băn khoăn “Tại sao con trai lại không nghe lời nhỉ?” khi dạy con là một điều tất nhiên dễ xảy ra và dễ hiểu.

Dù mẹ rất vất vả trong việc kiểm soát con, nhưng cũng không thể để mặc con muốn làm gì cũng được.

Trong chương này, tôi tóm tắt những điểm quan trọng trong việc giáo dục con trai, làm cho con dễ nghe lời mẹ, giúp các mẹ giảm bớt stress và việc cằn nhằn nhiều lời. Tôi sẽ giới thiệu về lý do “Tại sao con trai lại không nghe lời” dựa trên lập trường từ phía con, phía mẹ theo từng tính cách, môi trường, và trong các trò chơi của con.

Điều thứ 1: Khi mẹ cảm thấy mình sắp cáu với con, hãy dừng lại và hít thở thật sâu

Mẹ có vai trò như là một huấn luyện viên về mọi mặt của con. Mẹ cần chỉ ra các điểm con cần cố gắng trong từng trường hợp cụ thể để con có thể tiến bộ hơn.

“Cởi giày ra và xếp ngăn nắp vào!”

“Không cho đá và hạt sồi vào trong túi quần áo!” “Ăn cơm bằng đũa! Không ăn bốc bằng tay.” “Con cứ chằm chằm nhìn vào đồ ăn con ghét thì nó cũng không thể biến mất được đâu.” “Không đội quần đùi lên đầu.”

“Không bước vào chỗ có vũng nước.” “Không cắn cặp sách.”

“Không cần gọi mẹ xem phân sau mỗi lần đi ị.”

Có lẽ có rất nhiều quy tắc mà mẹ đặt ra, nên lúc nào mẹ cũng phải quát mắng con. Mẹ cũng rất vất vả. Nhiều khi mẹ nổi cáu, quát, mắng, phàn nàn con nhưng cuối cùng mẹ lại là người đi thu dọn mọi thứ, và một ngày lại trôi qua.

Trong việc nuôi dạy con, tất nhiên sẽ có những ngày như thế, nhưng ngày nào cũng như vậy thì thật lãng phí. Mẹ chẳng làm được gì cho riêng mình, lúc nào cũng tất bật, không có lúc nào ngồi uống một ngụm trà thong thả cả! Và rồi một ngày lại qua đi.

33

Khi cảm thấy bản thân sắp cằn nhằn nổi cáu thì …..…

Mỗi việc xảy ra dù nhỏ nhặt, nhưng nó cứ chồng chất lên nhau, tích đọng lại thì cuối cùng dễ dẫn đến “việc nuôi dạy con = suốt ngày la mắng”.

Không biết tại sao lại như vậy nhỉ. Có thể là do “xử lý các công việc trước mắt” đã chiếm hết tâm trí của mẹ. Việc dạy con không phải là một sớm, một chiều, nó là “sự tích lũy”.

Những hành động tiếp xúc hàng ngày với con tuy rất nhỏ nhặt, nhưng nó được con tích đọng lại trong bản thân, hấp thụ dần dần và tạo nên cá tính và các thói quen sống.

Việc các mẹ bị chi phối nhiều bởi các sự việc xảy ra ngay trước mắt cũng rất dễ hiểu. Nhưng hãy nghĩ thêm theo cả hướng khác nữa. Khi cảm thấy bản thân sắp nổi cáu hay cằn nhằn thì hãy hít thở một hơi thật sâu, và nghĩ thử như sau.

“Mình cứ cằn nhằn mãi thế này thì mọi chuyện sẽ thế nào nhỉ?”

“Mình bắt con làm việc này, nhưng thực tế mình muốn con làm gì?”

“Tại sao mọi chuyện lại ra nông nỗi này?”

“Mình muốn con trở thành người thế nào?”

Đây có thể là một cách nhìn rất khách quan khó nghĩ ra khi công việc nuôi dạy và tiếp xúc với con hàng ngày rất bộn bề. Nếu ta bình tĩnh lại, nhìn mọi việc một cách tổng quan, có cách nhìn hướng tới tương lai, khi đó có lẽ cách dạy con, những lời nói hàng ngày với con, cách mắng con cũng sẽ thay đổi.

Nuôi dạy con chính là sự tích lũy từ những việc rất nhỏ nhặt hàng ngày, nó như là việc xây dựng nền móng vậy.

Hãy suy nghĩ về việc mẹ muốn truyền cho con lời nhắn nhủ thế nào, khi đó con cảm nhận thế nào, tiếp thu đến đâu. Nếu không có những thời gian như vậy, con sẽ khó có thể trưởng thành và khôn lớn được.

Điều thứ 2: Đặt ra các nguyên tắc

Tiếp theo, ta hãy suy nghĩ trên lập trường không phải của mẹ, mà là của các con.

Có câu hỏi thế này. Điều gì làm con gặp khó khăn nhất trong cuộc sống hàng ngày với mẹ?

Gợi ý: Có lẽ các mẹ sẽ dễ tìm ra câu trả lời khi nghĩ tới cấp trên hay thầy giáo phụ trách thời sinh viên của mình. Lúc đó, người mà các bạn cảm thấy khó tiếp xúc nhất là người như thế nào?

Có lẽ có rất nhiều kiểu, nhưng một trong số đó là “người mà điều hôm qua đã nói và hôm nay đang nói không giống nhau, cứ thay đổi xoành xoạch”? Nói một cách khác, đó là “người làm việc theo cảm xúc”, “người có tinh thần không ổn định”, “người hay thay đổi trong phán đoán và ra lệnh”. Con người ai cũng có những lúc tinh thần không ổn định, cảm xúc hỗn loạn. Tuy nhiên nếu nó trở nên thái quá, hay sự thay đổi với biên độ quá lớn, thì nó sẽ làm cho những người xung quanh phải vất vả xử lý các tình huống. Khi gặp phải cấp trên hay thầy giáo như vậy, ta cảm thấy như gặp nhầm người. Tuy nhiên đã gặp thì phải nhẫn nhịn thôi.

Để tránh bị lẫn lộn phương hướng, hãy đặt ra các nguyên tắc

Khi phải tiếp xúc với những người luôn thay đổi thất thường như vậy, thì điều gì ta cần chú ý. Câu trả lời có lẽ là “luôn để ý tới sắc mặt của đối phương”. Vì sao vậy, vì nhiều khi những điều hôm qua họ nói là “tốt đấy” tới hôm nay lại bị thay đổi là “không được”.

Và con sẽ rất vất vả nếu như mẹ cũng thay đổi liên tục như thế. Lúc nào cũng phải quan sát nét mặt của mẹ. Rồi nảy sinh ra các ý nghĩ như “Mẹ ơi, mẹ đang nổi cáu à?” hay “Mẹ ghét con à?”.

Vì vậy mẹ nên đặt ra các “nguyên tắc” cho mình để không bị lẫn lộn. Nguyên tắc chính là quy định con có thể làm đến chừng mực nào, nhưng khi quá là “sẽ mắng”.

Ví dụ có thể có những nguyên tắc như:

“Không được giơ tay đánh con”

“Hít thở sâu, lấy lại bình tĩnh rồi mới mắng con”

“Con có thể ném đồ ăn (thực ra là mẹ không muốn như thế) nhưng không được ném bát đũa”

“Không mắng con khi con bị tè dầm, vì không phải là con cố tình”

“Nhắc nhở con tới lần thứ hai, nếu con lặp lại tới lần thứ ba thì sẽ mắng”

“Nếu khi mắng mà con khóc, thì sẽ không mắng nữa”

“Cả hai bố mẹ không mắng con cùng một lúc”

“Không mắng con chỉ dựa vào cảm xúc nhất thời của bản thân”

34

Hãy viết ra thành lời những gì mình cho là quan trọng khi nuôi con

Khi ý thức hơn về điều này, các mẹ sẽ tìm được cho mình đâu là điều căn bản khi dạy con, trong cách mắng hay tiếp xúc với con. Trên nền tảng ấy, tìm ra cho mình đâu là những “điều quan trọng”. Khi các tín niệm, suy nghĩ của mẹ được rõ ràng, thì hướng phát triển của con cũng được xác định, con sẽ lớn lên và phát triển theo định hướng mà bố mẹ đặt ra.

Những nguyên tắc ở trên là những nguyên tắc thể hiện được rõ những tín niệm và suy tư của bố mẹ. Việc ý thức về những điều quan trọng trong nuôi dạy con, thể hiện ra bằng từ ngữ là một việc rất quan trọng.

Các mẹ coi trọng điều gì khi nuôi dạy con? Có thể biểu hiện điều đó thành ngôn từ không? Hãy thử suy nghĩ về điều này xem.

Ví dụ:

“Không được bạo lực với con”

“Trân trọng những mong muốn suy nghĩ của con”

“Không hành động một cách cảm tính”

“Truyền đạt cho con biết mẹ đang nghĩ gì”

Đây là những suy nghĩ dựa trên nền tảng là tôn trọng con. Và vì có những nguyên tắc như vậy, giúp cho hành động của con trở nên theo khuôn khổ hơn. Có thể những suy nghĩ có căn bản từ con chính là nền móng của việc nuôi dạy con. Hãy tận dụng cơ hội này để suy nghĩ xem bản thân các mẹ coi trọng điều gì trong việc nuôi dạy con.

Nguyên tắc là điều cần thực hiện, nhưng chỉ là “một cách đại khái”

Tuy nhiên nếu thực hiện các nguyên tắc một cách cứng nhắc quá, thì nhiều khi nó lại trở thành sợi dây quy tắc buộc trói chính bản thân mẹ, làm các mẹ mệt mỏi hơn.

“Tuyệt đối không được để thừa cơm”

“Phải đi ngủ trước 9 giờ”

“Phải đánh răng sau khi ăn”

Những nguyên tắc trên, về cơ bản là tốt, nhưng mà các từ “tuyệt đối” hoặc “phải” sẽ khiến nguyên tắc mang tính cưỡng chế. Những lúc không được khỏe, hoặc đột nhiên có việc gì xảy ra, khi nghĩ phải bắt buộc thực hiện những điều này sẽ khiến mẹ cảm thấy mệt mỏi. Nên việc nghĩ “nguyên tắc chỉ cần thực hiện một cách đại khái” là hợp lý nhất.

35

Điều thứ 3: Cũng có lúc cần biết từ bỏ

Điểm cuối cùng đó là có lúc cũng cần biết “từ bỏ”, một điều tưởng chừng như chẳng quan trọng tí nào, ai chẳng làm được. Mẹ rất yêu con trai. Có những lúc cũng ghét và giận lắm nhưng về cơ bản :

“Lúc nào con cũng không rời xa vòng tay của mẹ”

“Lúc nào con cũng ở nơi mà mẹ có thể thấy được”

Nếu khi được nghe con trai nói “Con yêu mẹ” hay “Con sẽ cưới mẹ!” thì những gì bực bội hàng ngày lập tức tan biến, khiến mẹ cảm thấy xúc động. Con là điều đáng yêu nhất đối với mẹ. Điều này tôi cũng rất hiểu.

Tuy chẳng biết các con có biết hay không, nhưng con cứ sống một cách vô tư, tự do như bản tính vốn có. Con lớn lên từng ngày, làm đủ thứ từ những điều không cần thiết tới những điều nghịch ngợm, rồi nhiều khi bị thương, gây phiền hà cho người khác. Bởi vì đây chính là cách sống của con trai.

Cách rèn luyện giữ khoảng cách với con là có cách nghĩ “Thôi, cứ để vậy đi” và “tùy con”

Là bố mẹ ai cũng muốn luôn đi theo, giúp đỡ con những lúc khó khăn nhưng có một điều cần biết rằng điều này không thế kéo dài mãi được. Và cũng không được làm như vậy.

Mục đích cuối cùng của việc nuôi con chính là “Để con tự lập, rời xa bố mẹ và để bố mẹ rời xa được con”.

Vì vậy cần từ từ mỗi lúc một ít, mẹ hãy ý thức về “khoảng cách” với con trai. Điều đó được bắt đầu với việc làm quen với suy nghĩ “thôi, cứ để vậy đi” và “tùy con”.

• Con có bị thương một tí nhưng chỉ cần không ảnh hưởng đến tính mạng (thôi cứ để vậy đi)

• Con có không ăn cơm nhưng khi nào con đói con sẽ muốn ăn (tùy con)

• Không bỏ được bỉm ra ngay nhưng mà đến 20 tuổi mà con bỏ được bỉm là được rồi (thôi cứ để vậy đi)

• Con có thể không đi tắm, nhưng không mốc là được (tùy con)

• Con có không ngủ đi nữa, nhưng chắc chắn không thể thức đến sáng được đâu (thôi cứ để vậy đi)

Đọc tới đây tưởng là “Ơ, thế không cần dạy dỗ gì à?”. Tất nhiên việc dạy bảo con là cần thiết. Nhưng có những lúc nói gì con cũng không nghe, thì có khi cần biết “từ bỏ” hay chỉ cần “thực hiện các nguyên tắc một cách đại khái” như đã được đề cập ở phần trước.

Ví dụ ở trên có thể là hơi phiến diện nhưng cũng có lúc nên bỏ qua những tiểu tiết, chỉ nhìn vào những vấn đề chính, bỏ đi các kỳ vọng đã đặt vào con, chỉ nên xem xét tới điều quan trọng mà thôi.

Với sự tích lũy các trải nghiệm hàng ngày, cùng với kết quả của việc mẹ biết từ bỏ các điều nhỏ nhặt hàng ngày, con trai sẽ dần tự biết tự lập trên chính đôi chân của mình.

36

Tính cách 1: Không chịu nghe lời

Điều các mẹ gặp trục trặc nhất trong quá trình nuôi con trai là gì?

Đó chính là con “không chịu nghe lời”. Điều này có số phiếu đồng cảm cao hơn hẳn các vấn đề khác.

Các mẹ đã bao giờ gặp cảnh như sau chưa? (nếu chưa gặp thì chắc chắn sẽ gặp đấy)

• Khi mẹ nhắc con “Nước mũi con chảy ra kìa” thì con cố tình phớt lờ đi “Hừ”, cố tình để nước mũi chảy rơi ra và chạy trốn.

• Khi đang nắm tay mẹ đi trên đường, mẹ vừa dặn “Con không được chạy đâu đấy!” thì như phản xạ có điều kiện, con lập tức giật tay ra và chạy đi mất.

• Mẹ nói với con “Con khẽ thôi nhé” và ra hiệu “Suỵt” thì ngay lập tức con hét toáng lên “Không đâu!!”

• Trong miệng con đang có đồ ăn, mẹ nói “Con nuốt ực một cái đi nào” thì lập tức con “Phù!!” nhổ hết đồ ăn trong miệng ra.

37

38

39

Tại sao con chỉ toàn làm những việc khiến mẹ nổi cáu

Mọi chuyện con làm cứ như trong truyện tranh vậy. Như kiểu con cố tình trêu ngươi làm mẹ nổi cáu. Không chỉ không nghe lời, mà con còn toàn làm ngược lại thôi. Đúng là rất phiền toái.

Nhìn một cách tích cực cũng như tiêu cực, bé trai luôn chỉ muốn làm theo ý mình. Có lẽ các bé nghĩ rằng chỉ có việc mình làm là duy nhất, là đúng nhất. Vì thế khi cảm thấy bị cản trở hay phá đám là bé sẽ phản ứng rất quyết liệt. Rồi cũng chẳng hiểu vì sao mà dẫn đến hậu quả là làm ngược lại những gì được bảo.

Đây không phải là hành động mà bé muốn làm mẹ hay những người xung quanh nổi giận, chỉ là biểu hiện của việc bé không biết nên phải làm gì mà thôi.

Trong những trường hợp thế này, ngay từ đầu mẹ hãy chuẩn bị cho mình tâm lý “con là kiểu có nói cũng không nghe”, “là sẽ làm ngược lại lời mẹ nói”. Những điều mẹ nói hầu hết đều là những việc đúng bình thường xảy ra hàng ngày, con mà nghe theo những lời này thì mọi chuyện sẽ trở nên tốt đẹp hơn nhiều. Tuy nhiên đây là một việc có thể nói là không thể xảy ra. Nên các mẹ hãy từ bỏ suy nghĩ này thì hơn.

Tính cách 2: Nhút nhát e thẹn

Bé trai thực ra rất để ý đến việc mọi người xung quanh nhìn nhận mình thế nào. Có thể là do bé được nuôi dưỡng trong môi trường luôn được mọi người xung quanh kỳ vọng. Vì vậy khi bé không phán đoán được mọi người xung quanh nghĩ gì, hoặc đi đến nơi lạ, gặp người mới bé sẽ không được yên tâm.

Với những lần “đầu tiên” như vậy, có hai kiểu phản ứng của các bé trai.

Kiểu thứ nhất, để cố gắng làm quen với môi trường, bé sẽ cố trở nên hiếu động hơn bình thường, nói nhiều, bị trong tình trạng quá khích, muốn được mọi người hưởng ứng nên sẽ làm nhiều trò lạ.

Có lần, tôi có người bạn đến chơi. Anh này có năm đứa con (tất cả đều là con trai). Trong số đó có bé trai 4 tuổi lần đầu tiên đến nhà tôi, không biết do phấn khởi quá hay sao mà đã cởi quần áo ra. Ban đầu mọi người đều cười nhưng ảnh hưởng của nó cứ lớn dần, thêm một bé, rồi lại thêm một bé nữa, dần dần cứ cởi bỏ hết đồ từ quần, áo tới cả quần đùi nữa. Và kết cục là cả năm bé đều trần như nhộng. Rồi các bé cứ nhảy trên ghế salon, như kiểu nhảy trên trampoline vậy (nhà tôi không phải là câu lạc bộ thể dục thể thao đâu…).

40

Kiểu thứ hai, đó là kiểu không biết nên làm thế nào, thu gọn mình vào trong cái vỏ bọc của bản thân và òa khóc, không khéo léo thể hiện được cảm xúc của mình. Cứ luẩn quẩn quanh chân của mẹ, nhiều khi còn bám chặt không rời. Với những bé thế này mẹ cũng rất vất vả.

Cách cư xử với người khác không phải tự nhiên mà làm được

Khi gặp người lạ, các bé trai thường có hai kiểu thái độ như trên, nhìn tưởng là hoàn toàn khác nhau nhưng thực ra nó đều thể hiện sắc thái tình cảm “con bỡ ngỡ và bối rối khi gặp môi trường lạ”. Cái được gọi chung là “biết lạ”.

Con người không tự nhiên một ngày nào đó có thể học được cách cư xử với người khác. Từ nhỏ, con có nhiều cơ hội được tiếp xúc với môi trường mới, gặp nhiều người lạ, tự bản thân con sẽ trải nghiệm và học cách cư xử trong những trường hợp này. Việc gặp nhiều người lạ sẽ giúp bé có nhiều trải nghiệm phong phú trong cuộc sống. Vì vậy việc gặp nhiều người mới, đi đến những nơi bé chưa từng đi tuyệt đối không phải là chuyện gì xấu cả (Điều này dựa trên nền tảng là trong gia đình hòa thuận, bố mẹ yêu thương con cái). Hơn nữa nó còn là một điều rất quan trọng trong sự phát triển của trẻ nhỏ.

41

Tính cách 3: Có tính thô bạo

Có một điều mà mẹ các bé trai thường hay than phiền, đó là “con hơi bị bạo lực”. Có thể có ngoại lệ, nhưng về cơ bản các bé trai thường hay ăn vạ, không tuân theo thứ tự, hay thích phá vỡ các nguyên tắc trật tự. Vì các con có sức khỏe nên nhiều khi cách tiếp xúc với đồ vật hay với người lạ hơi quá tay và trở nên thô bạo.

Mẹ thì đặc biệt chú ý khi xung quanh có các trẻ nhỏ hơn, các bé gái. Ngay cả bé gái lúc đầu rất thân thiết nhưng dần dần cũng tránh xa. Khi để ý thì thấy quanh các bé trai chỉ toàn là các bé trai mà thôi. Rồi có lẽ các mẹ có con trai cũng dần nói chuyện không hợp với mẹ của các bé gái. Các mẹ có trải qua những kinh nghiệm như vậy không? Có lẽ kể không thể hết được ví dụ về các bé trai cư xử hơi bị thô bạo.

• Ném đĩa và cốc xuống sàn nhà

• Làm đổ nước trà ra bàn, rồi dùng tay day vết nước cho lan ra thật rộng

• Ném thìa ngược ra đằng sau lưng

• Muốn bơi trong các vũng nước

• Thích trèo lên những nơi cao

• Thích nhảy xuống

• Thích nhặt các thanh gậy rơi bên đường

• Làm dáng siêu nhân

• Đập, đá, bay

• Đột nhiên cắn

• Hay cáu kỉnh

42

43

Việc con trở nên thô bạo là do con hiếu động và không biết cách sắp xếp mọi việc

Các mẹ có con trai, chắc hẳn có ít nhất hơn một lần bị con phi đâm đầu chạm vào cằm mẹ chứ? Hay là đang ngủ bị con nhảy lên bụng, bị con cầm tấm gỗ ghép hình đập vào chóp mũi… Tôi có lần bị miếng gỗ ghép hình va vào mặt, trong tích tắc mặt mũi tối sầm không biết đã có chuyện gì xảy ra.

Nếu nhìn một cách tích cực, thì điều này có nguyên nhân là vì con trai được trời phú cho sức mạnh và khả năng hành động cao. Nhưng lại không giỏi trong việc suy nghĩ, xem xét sắp xếp mọi việc.

Việc đột nhiên con cắn là một ví dụ dễ hiểu. Khi muốn làm một việc gì, hay con thích một món đồ chơi nào, con cũng có những suy nghĩ “Mượn bạn đồ chơi”, “Muốn được chơi món đồ chơi đó”. Nếu con nói được “Cho tớ mượn đi” thì mọi việc đều êm đẹp cả, nhưng con lại bỏ mất khâu đoạn, mà ngay lập tức “Phập!” cắn ngay lập tức. Khi bạn bị cắn một cách bất ngờ, sẽ khóc òa, và con lợi dụng ngay cơ hội đó để giành lấy đồ chơi, thỏa mãn với chiến lợi phẩm của mình. Con như vậy là không được. Nếu con là người lớn, có lẽ sẽ bị bắt tại hiện trường ngay vì tội làm thương tích người khác.

Hãy kiên nhẫn chỉ cho con cách cư xử đúng không cần dùng bạo lực

Con trai rất khó để thực hiện một chuỗi các hành động như sau.

• Biến suy nghĩ thành lời nói

• Nhận sự đồng ý của đối phương

Đối với con, những việc này rất phức tạp, thường bỏ qua các bước này và thực hiện ngay việc “cắn và lấy đồ”.

Lặp đi lặp lại việc bỏ qua các bước sẽ dần khiến con trở thành “kẻ bạo lực” chọn cho mình phương pháp hành động nhanh và đơn giản. Con tự ngộ nhận rằng cách làm của mình là đúng. Vì đây là cách con có thể lấy được thứ đồ mình mong muốn một cách nhanh nhất.

Tuy nhiên mẹ cần dạy cho con cách cư xử đúng không dùng việc đánh bạn hay cướp giật. Mẹ có thể làm mẫu và nói “Con hãy nói với bạn là “Cho tớ mượn với””, và rồi mẹ đưa cho con đồ chơi vừa mượn được từ bạn, dạy con từng lần từng lần một, một cách nghiêm túc và kiên trì vì đây là phương pháp giúp con biết cách cư xử với người khác một cách hữu hiệu nhất.

• Thỏa hiệp với đối phương

Cuộc sống hàng ngày 1: Rèn luyện mông (Huấn luyện đi toilet)

Tôi gọi việc “rèn luyện mông” của con là “rèn luyện đi toilet” một mình. Bao gồm cả việc bé có thể đi đại tiện một cách tự lập.

Khi nói tự lập, ta có cảm giác nó là một cái gì khó khăn lắm. Đó là việc bé có thể tự thực hiện một mình chuỗi hành động sau (Các bé gái có xu hướng phát triển về ngôn ngữ và tình cảm nhanh hơn nên việc rèn luyện đi toilet cũng dễ dàng hơn).

• Cảm thấy muốn đi tè, đi ị nhưng vẫn có thể chịu đựng được một chút rồi mới đi toilet

• Cởi quần, rồi tè hoặc ị

• Lau đít (cái này mẹ giúp con), giật nước xả, mặc lại quần

Nghĩ lại thấy đây là một chuỗi hành động không phải đơn giản. Vì sao vậy, vì thực ra ở tầm tuổi 2 hay 3, bé hầu như chưa có hứng thú với việc đi tè. Bé cảm thấy bình thường ngay cả với việc nước tiểu chảy tòng tòng dọc theo chân.

Tuy nhiên bé lại có hứng thú với chim cò của mình. Vì chim cũng là một phần của cơ thể, thò ra ngoài nên chắc bé hay để ý. Bé rất hay sờ chim, có khi còn kéo nó ra mà chơi thích thú.

Tôi thỉnh thoảng có nhận được lời tâm sự của mẹ “Cháu rất hay sờ chim, không biết như thế có sao không?” Việc bé sờ chim khi còn nhỏ cũng chỉ giống như việc bé luyện cảm giác các ngón tay mà thôi. Nó không mang tính chất gì về tình dục, đơn thuần chỉ là cảm giác về một bộ phận trên cơ thể. Các mẹ không cần quá bận tâm.

Mẹ cần quan tâm tới việc đi tè của con trai

Điều cần quan tâm hơn đó là có những trẻ mẫu giáo hay đi học lớp Một rồi vẫn tè dầm. Và nó có khuynh hướng nhiều hơn ở các bé trai. Tại sao thế? Nhìn một cách tích cực, đó là vì các bé quá tập trung vào các trò chơi, không để ý tới việc mình đang muốn đi tè.

Nhìn theo cách khác, việc quần bị ướt chẳng gây cho bé cảm giác khó chịu gì. Quan trọng hơn việc này, đó là “bây giờ bé đang chơi vui”. Đến một lúc nào đó bé sẽ tự làm được nên các mẹ cũng không cần bận tâm quá, nhưng để có thể nuôi dưỡng bé trở thành người biết làm chủ bản thân mình, các mẹ hay những người xung quanh thỉnh thoảng cũng nên hỏi bé “Con có muốn đi tè không?” giúp bé nhận ra mình có đang muốn đi tè hay không.

Để làm được điều này, việc quan sát kỹ con rất quan trọng. Và không phải chỉ quan sát việc đi tè của con đâu.

“Một ngày con bạn ngủ mấy tiếng?”

“Một ngày con ăn uống một lượng bao nhiêu?” Các mẹ hầu hết đều trả lời được những câu hỏi trên.

Vậy thì, một ngày con bạn đi tè bao nhiêu lần, lượng tè là bao nhiêu? Câu hỏi này rất lạ, nó còn khó trả lời hơn những câu trên, mà nhiều khi các mẹ không trả lời được. Trong sinh hoạt hàng ngày, có nhiều mẹ rất để ý tới “việc ăn, việc ngủ” của con nhưng lại không chú ý tới việc đi toilet của con như cảm thấy “không biết thế nào nữa”. Tôi nghĩ các mẹ cũng nên biết đại khái về con sẽ muốn đi toilet khi nào, số lần và lượng ra mỗi lần là bao nhiêu. Điều này không ai giống ai hết.

Trên thực tế, việc huấn luyện con đi toilet được bắt đầu từ việc nuôi dưỡng “quan tâm tới việc đi tè và quan tâm tới bản thân con” của mẹ.

44

Cuộc sống hàng ngày 2: Đêm tới cũng không ngủ, ngủ trưa cũng không

Sự khác nhau về việc “ngủ” được thấy rõ với từng cá nhân hơn là vì là con trai hay con gái.

“Tôi rất phiền lòng việc con không chịu đi ngủ buổi tối”, “Con tôi không chịu ngủ trưa” là những băn khoăn của các mẹ mà tôi hay được nghe.

Tôi cảm thấy việc “ngủ” là một cá tính của mỗi bé. Cách các bé bắt đầu ngủ, tư thế ngủ, ngủ sâu hay không, lúc tỉnh ngủ có sảng khoái không, tật ngủ thế nào rất phong phú. Thời tôi làm thầy giáo trông trẻ, tôi đã ngạc nhiên nhất về sự khác nhau của trẻ em trong vấn đề ngủ. Trong nhà trẻ, giờ ngủ trưa, có một bé chuyên có một tư thế ngủ lạ. Ngày nào cũng chỉ một thế ngủ. Bé hơi nằm ng- hiêng bên phải, rúc đầu vào trong đệm và ngủ rất say. Bé không hề thay đổi vị trí của đầu trong suốt cả buổi ngủ trưa nên khi bé dậy, tóc phía bên trái dựng đứng. Nhìn cảnh này tôi không thể nhịn cười được.

Tăng lượng hoạt động ban ngày, đôi khi mượn cả sức mạnh của con ma nữa

Người lớn cũng vậy, nếu không buồn ngủ thì sẽ không ngủ được. Bản chất của việc ngủ là “làm hết mệt, cho cơ thể được nghỉ ngơi”.

Bé trai khó ngủ có lẽ do nguyên nhân là bé không mệt, hoặc ở trong môi trường không được thư giãn. Lý do hay thấy nhiều là do bé chưa mệt. Bé còn dư sức, hoặc bé chưa bị mệt bởi các hoạt động trong ngày. Nên các mẹ hãy chú ý cho bé đi bộ nhiều, chơi nhiều hơn, tăng lượng hoạt động của các bé.

Tuy nhiên cũng có trường hợp bé rất “cứng mắt” (ở nhà trẻ, chúng tôi gọi những bé không ngủ trưa là bé cứng mắt), rất khó đi vào giấc ngủ. Có lẽ mẹ nghĩ trong đầu rằng “Mẹ chưa dọn dẹp nhà cửa được cũng chưa chuẩn bị đồ cho ngày hôm sau được. Con mau ngủ đi!”. Những lúc như vậy, hãy thử các phương pháp sau:

• Mẹ thay đổi mong muốn của mình, từ bỏ việc ép con đi ngủ

• Tắt tất cả đèn đi và cùng ngủ với con

• Giao con cho bố, anh chị em, hay ông bà

• Bế chặt con, dùng tay che mắt và hát ru con ngủ

Những phương pháp này có khi có hiệu quả nhưng cũng có khi không. Nó chỉ có tác dụng đúng lúc các điều kiện chuẩn bị cho việc ngủ của con được sẵn sàng.

Cần chú ý một điều khi dùng các hình ảnh như “Nếu con không đi ngủ thì ma sẽ tới đấy” hay “Con Sói già đang nhìn con kìa” để dọa làm con sợ, làm con phải đi ngủ. Đây không phải là điều tốt. Vì khi ngủ trẻ cần được thư giãn, về cả thân thể lẫn tinh thần.

Tuy nhiên, việc mẹ và con cùng vui đùa với cảm giác sợ sệt như “Con ma đến kìa. Mình phải làm gì đây…” thì cũng không có gì là xấu. Không phải là dọa nạt, mà là cùng đùa với con. Rồi sau đó cùng con đi ngủ bằng cách rủ con “Mẹ con mình đi ngủ đi” không làm cho con sợ sệt trước đi ngủ.

45

Cuộc sống hàng ngày 3: Ăn ít, kén ăn

Với việc ăn, có vấn đề “ăn ít” của con cũng làm mẹ băn khoăn. Đây cũng là vấn đề có sự khác nhau lớn giữa các bé. Có hai kiểu chính.

• Lượng ăn ít

• Kén chọn đồ ăn, đồ nào không thích là không ăn. Đó chính là “kén ăn”

Nếu sức ăn của bé vốn ít thì không thể tự nhiên tăng lên thành nhiều ngay được, nên các mẹ hãy cho con vận động nhiều, chơi nhiều khiến con cảm thấy “thèm ăn”. Trong quá trình đang lớn, việc ăn ít hay nhiều cũng có thay đổi nên hãy quan sát bé trong một thời gian dài.

Vấn đề nghiêm trọng hơn là “kén ăn”. Tôi cảm thấy khuynh hướng này có nhiều hơn ở các bé trai. Có bé “Con chỉ ăn cơm trắng thôi!” hay ngược lại, có bé “Con không ăn cơm trắng đâu, con ăn cơm rắc gia vị đồ khô cơ”.

Việc ăn ít quá, hay ăn nhiều quá cũng là một vấn đề hay gặp ở nhà trẻ. Đây là một vấn đề khá khó. Bé nào mà thực sự kén ăn, thì chỉ nằng nặc “tuyệt đối không ăn đồ mình ghét”. Chúng tôi có cắt nhỏ các nguyên liệu nấu ăn đến đâu chăng nữa, bé cũng phát hiện ra nào là ớt xanh, cà rốt một cách rất tài tình và rồi gạt bỏ các thứ bé không thích sang một bên. Những bé này rất khó đối phó.

Có lẽ chỉ có cách thay đổi phương pháp chế biến, cùng bé nấu ăn để bé tránh ăn lệch trong một thời gian dài mà thôi. Dù chỉ rất nhỏ, nhưng vị giác cũng sẽ được nuôi dưỡng cùng với sự trưởng thành của bé. Vì vậy các mẹ hãy quan sát từng thời kỳ để chọn các loại nguyên liệu cũng như cách chế biến cho phù hợp với sự thay đổi của bé.

Để bé tự chọn bên mình muốn ăn, rồi khen “con giỏi thế” “con khỏe thế”

Chúng tôi dùng rất nhiều phương pháp để giúp các trẻ ăn cơm. Bởi vì chúng tôi là chuyên gia trong việc này mà.

Ví dụ để bé cầm tay phải là thìa, tay trái là dĩa rồi cùng cho một loại thức ăn lên, và hỏi bé “Con muốn ăn bên nào?”. Bên nào cũng là thứ đồ bé ghét nhưng không hiểu sao các bé sẽ vui mừng chọn một bên, và ăn thứ thức ăn được đặt trên đó. Khi bé ăn rồi thì chúng tôi vỗ tay khen ngợi “Con giỏi quá!” thì bé sẽ càng thích hơn. Càng phấn khởi ăn thêm miếng nữa. Các bé không hề có ý định mất cảnh giác chút nào đâu.

46

Hoặc là nói với các bé “Con giỏi lắm, thử há to miệng như chú cá sấu xem nào?” hay “Con khỏe quá, nếu là miệng của sư tử thì có ăn được cái này không?”, các bé rất thích các từ “giỏi quá”, “mạnh mẽ”. Ngoài ra phương pháp này có thể ứng dụng với “các nhân vật bé thích”, như nói “Con giỏi quá, miệng con há to như chú cá mèo Jibanyan vậy!”.

Còn một chiêu nữa, đó là nhờ bé gái cùng lớp mà bé trai đó thích đút cho ăn. Các cô giáo cho ăn thì các bé rất cứng đầu không chịu, nhưng nếu để bé gái cầm thìa đưa ra trước miệng và nói “A a” thì các bé trai sẽ há to miệng và ăn “Oằm oằm”. Trong thâm tâm tôi cũng ghen tị với các bé, nhưng lại cảm thấy “Đàn ông thật đơn giản”.

Có nhiều phương pháp nên các mẹ hãy cứ áp dụng thử xem. Việc thử nhiều phương pháp cũng là một điều thú vị trong việc nuôi dạy con.

Các trò chơi 1: Kỹ tính

Các bé trai thường rất kỹ tính trong cả sinh hoạt hàng ngày lẫn trong các trò chơi. Với đồ mình thích thì sẽ là “rất thích” còn những đồ khác không hề có một chút quan tâm nào. Rất rạch ròi. Các bé thường hay say mê với ô tô, tàu điện, côn trùng. Không thích thử các trò chơi khác ngoài trò mình thích.

Bé nào thích tàu điện, sẽ thường thích đọc các sách vẽ hay truyện tranh về tàu điện. Có khi thích cả những cuốn tạp chí rất chuyên môn, dù còn chưa biết chữ. Và chỉ chơi các trò chơi có tàu điện, hay các mô hình đường ray, không chơi các trò khác.

Các bé cần cù xếp các đoàn tàu nối đuôi nhau. Nằm bẹp xuống sàn.Vừa nhìn tàu điện vừa cười thích thú. Rồi khi chơi trò xếp hình bằng các miếng gỗ, không hiểu sao cuối cùng lại thành đường ray tàu hỏa, rồi thành tàu điện chạy. Khi ra ngoài chơi, chơi cát cũng làm tàu điện, chơi trong vườn cũng làm giả tàu điện, rồi nói “Con là tàu trưởng!” rồi tới đoạn chắn tàu ngang thì bản thân lại trở thành thanh chắn kêu “keng keng keng”. Khi vẽ hình, chơi đất sét thì cũng là tàu điện, đôi khi làm cả vé tàu hay bảng tên ga tàu điện. Và tất nhiên các đồ dùng của bé như quần áo ngủ, quần áo mặc, cặp sách hay cốc uống nước, cái nào cũng phải có hình tàu điện. Đúng là con bị “nghiện tàu điện”. Khi vừa mới dậy thì chưa gì đã mở miệng kêu “ga ga ga”, rồi khi đi ngủ thì kêu “keng keng keng”, bắt đầu một ngày bằng tàu điện và kết thúc một ngày cũng bằng tàu điện.

Mẹ phải chơi với con các trò này cũng thật vất vả. Lúc nào cũng như địa ngục “tàu điện”. Tuy nhiên tùyvào cách nhìn mà điều đó là địa ngục hay thiên đường. Ví dụ hãy thử nghĩ theo cách này xem sao.

Các mẹ không nghĩ rằng “Việc con có sở thích để say mê là điều tuyệt vời” sao?

Và tới một lúc nào đó các bé sẽ cũng hết thích nó thôi. Nên các mẹ hãy cùng con tận hưởng những ngày tháng này nhé. Hãy cùng con “nghiện tàu điện”, và cùng con say sưa trong thế giới của con.

Với những trẻ được chơi một cách thỏa thích thì điện thoại smartphone hay các trò chơi điện tử là điều không cần thiết.

Tuy nhiên nếu đồ chơi mà bé yêu thích là smart- phone hay các trò chơi điện tử thì bố mẹ nên chú ý hơn.

Trong trường hợp tàu điện, thì đơn thuần tàu điện là đối tượng để bé thích. Ngoài ra tàu điện sẽ là vật để kết nối bé với các trò chơi khác, như cuốn hút bé vào xem các cuốn sách in hình tàu điện, hay các cuốn truyện tranh, rồi tự mình làm các mô hình để chơi, giúp nuôi dưỡng tính sáng tạo và ham muốn làm việc.

Ví dụ có rất nhiều kiểu tàu điện. Các bé trai quan sát và tìm ra được đặc điểm của từng loại, thích thú với vẻ đẹp cũng như các thiết kế đó. Rồi trên thực tế, khi được đi tàu điện, các bé được cảm nhận về tốc độ của tàu, được ngắm cảnh qua cửa sổ. Khi nhìn bản đồ tàu điện, bé có thể tưởng tượng tàu đang chạy trên đường ray, rồi dùng tàu điện đồ chơi của mình để làm tàu chạy giống như thật. Thông qua đồ chơi tàu điện, bé có thể tiếp xúc được với rất nhiều điều mới lạ.

Tuy nhiên, nếu đồ chơi bé thích là smartphone hay các trò game điện tử thì đối tượng chơi của bé sẽ chỉ là điện thoại hay máy chơi điện tử mà thôi. Chỉ cần có nó là mọi thứ đều được sẵn sàng. Sẽ ít có cơ hội chơi một cái gì đó cùng bạn bè (cũng có trò chơi điện tử qua mạng online, và có thể chơi cùng người khác), hay cùng suy nghĩ, cùng làm ra một cái gì mới. Để chơi giỏi hay không, bé chỉ cần luyện chơi với máy thôi, chỉ cần tác động một chiều. Vì vậy, trong quá trình phát triển mà trẻ cần được tiếp xúc chơi nhiều trò chơi phong phú, thì những trò chơi như smartphone hay điện tử có thể được coi là không cần thiết.

47

Các trò chơi 2: Thích chiếm đoạt

Các bé trai thích sưu tầm. Các bé chỉ thích các trò chơi hay truyện tranh mà mình thích, rồi thu thập lại cho riêng mình.

Thế còn các bố thì sao? Các bố có thói quen sưu tầm cái gì không?

Ở nhà tôi có tới 300 tượng hình Ultraman. Đây không phải là đồ chơi của các con, mà là thú sưu tầm của tôi. Cho tới bây giờ tôi vẫn chưa từ bỏ được thói quen sưu tầm đồ vật.

Và không hiểu sao các con trai tôi cũng vậy, chúng cũng có sở thích sưu tầm các hình tượng, có những cái nhìn chẳng ra gì hết. Những hình tượng được sưu tập cũng không phải được chơi như các đồ chơi, mà đơn giản chỉ là thích sưu tầm mà thôi.

Sở thích sưu tầm này càng được thể hiện rõ trong khoảng thời gian từ mùa xuân tới mùa hè.

Chúng lấy cái cốc nhỏ hoặc cái hộp sưu tầm côn trùng rồi đi bắt sâu. Đầu tiên là rận đất. Lật ngược hòn đá lên, di chuyển chậu cây, chui vào trong các hố để bắt sâu. Lúc đầu có thể các bé rất vui khi bắt được rận đất, nhưng dần dần có vẻ không phải thế. Những con rận đất không còn làm các bé thích thú nữa, mà các bé lại thích thú với việc bắt và tìm sâu.

Sau rận đất, các bé chuyển sang bắt kiến. Kiến vừa nhỏ vừa bò nhanh nên rất khó bắt, thế nhưng các bé vẫn bắt được cả cốc đầy kiến. Các mẹ nhìn và nhiều khi băn khoăn “Không biết các con sẽ làm gì với những chú kiến”thì các bé từ từ cho cái thìa vào cốc, nói “món súp kiến!” rồi bắt đầu ngoáy lên. Trẻ con nhiều khi chơi những trò rất dã man.

Các bé cảm thấy thích thú với việc sưu tập, thích thú với việc mình sở hữu rất nhiều một thứ gì đó. Việc tìm kiếm đã trở thành trò chơi với bé, nên nếu việc đó không làm phiền đến ai thì các mẹ hãy cứ chiều các bé, để các bé chơi đến khi chán thì thôi.

48

Các trò chơi 3: Gặp rắc rối với bạn

Khi chơi với bạn bè, các mẹ có lẽ rất để ý tới việc các bé gặp “mâu thuẫn” với bạn rồi nghiêm trọng hơn là sẽ dẫn tới “cãi cọ”. Các mẹ luôn muốn con chơi thân thiện và vui vẻ với bạn. Điều này ai cũng mong muốn, nhưng không phải lúc nào cũng được.

“Cho tớ mượn đồ chơi đi” -> “Nhưng tớ đang còn chơi mà”

“Sao cậu đánh vào chân tớ” -> “Tớ có đánh đâu” “Sao cậu nói tớ là ngu” -> “Tớ có nói thế đâu”

“Cho tớ mượn quyển truyện tranh đi” -> “Nhưng tớ còn đang xem”

“Sao cậu làm điều tớ không thích” -> “Tớ có làm gì đâu”

“Chơi với tớ nhé” -> “Để tí nữa đã”

“Sao cậu nói chân tớ hôi” -> “Thì bởi vì nó hôi mà”

Chuyện gì cũng có thể trở thành nguyên nhân của các mâu thuẫn cả. Các bé rất nghiêm túc, nên đúng ra là ta không được cười nhưng nhiều khi buột cười mất thôi.

Nhìn từ phía mẹ, đó thật là những việc chẳng đâu vào đâu cả. Các con cũng thật giỏi khi mà có thể cãi nhau vì những việc nhỏ nhặt thế này. Tuy nhiên các mẹ hãy đợi một chút khi xen vào giữa và đưa ra phương pháp giải quyết cho các con như “Con hãy cư xử tốt với bạn!” “Không được cãi nhau”, “Con cho bạn mượn đồ chơi đi”. Bởi vì thông qua các mâu thuẫn nảy sinh với bạn, các bé sẽ học được rất nhiều thứ một cách thực tế.

Mâu thuẫn là điều chắc chắn sẽ nảy sinh khi con người tiếp xúc với con người. Và cách mà ta giải quyết sẽ giúp phát triển khả năng giao tiếp. Các bé thông qua việc cãi nhau, mà học được cách cư xử, giao tiếp. Đây là một trải nghiệm vô cùng quý báu, một sự rèn luyện rất cần thiết.

Xu hướng giáo dục gần đây là tránh gây mâu thuẫn, nên tôi thấy năng lực giao tiếp của các bé trai có xu hướng kém đi. Việc xử lý như thế nào khi gặp cãi nhau, hoặc phương pháp hóa giải vấn đề khi nó sắp trở thành mâu thuẫn lớn là những thứ mà bé cần được học, trải nghiệm khi đang còn bé. Các mẹ nếu có thể có được mối quan hệ tốt đẹp với nhau, thì khi có xảy ra chuyện cũng có thể nói với nhau rằng “không sao đâu” là điều tốt nhất.

Nuôi Dạy Bé Trai Theo Cách Mẹ Nhật

Nguồn: Internet

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here