Sổ Tay Thủ Thuật Tư Duy Sáng Tạo

“Khi một chú mèo con gặp nguy hiểm, nó chỉ biết kêu ‘meo meo’ để cầu cứu mèo mẹ. Trái lại, khỉ con sẽ chạy thẳng đến chỗ khỉ mẹ và nhảy ngay lên lưng mẹ nó mỗi khi ‘đánh hơi’ thấy nguy hiểm. Khỉ con đã biết cách tìm đến nơi an toàn, hay nói cách khác là tự tìm đường sống cho mình.”

Trong cuộc sống, cũng có thể phân khả năng sáng tạo của con người thành hai loại như vậy. Có những người đã quen ỷ lại vào người khác, nên khi tự mình đối mặt với vấn đề thường bế tắc, không tìm ra cách để giải quyết. Có những người lại biết tự thân vận động, dù khó khăn thế nào đi nữa cũng nỗ lực tìm ra cách giải quyết.

Vậy bạn là mèo hay là khỉ?

Về cơ bản, cuốn sách Trò chơi tư duy của tác giả Michael Michalko sẽ hướng dẫn những bạn đọc có tư duy chủ động cách để không ngừng sáng tạo, mỗi ngày đều có thể sản sinh ra một lượng lớn ý tưởng độc đáo bằng nhiều phương pháp khác nhau. Với Trò chơi tư duy, sự sáng tạo không phải là một khả năng thiên bẩm hay những trò ma thuật bí ẩn, mà sáng tạo bắt đầu từ thái độ của các bạn đối với chính bản thân mình và với cuộc sống: liệu bạn có đủ quyết tâm hay không, có đủ kiên trì hay không…

Nhưng nếu bạn là một người luôn nghi ngờ bản thân và cho rằng mình không sáng tạo, bạn vẫn nên đọc cuốn sách này. Những chương đầu sẽ hướng dẫn bạn cách lấy lại sự tự tin và tìm về với bản năng sáng tạo luôn tồn tại trong mỗi con người chúng ta.

“Với hàng trăm gợi ý, thủ thuật, mẹo vặt, chuyện kể và câu hỏi, Trò chơi tư duy sẽ mang tâm trí của các bạn đến với một thế giới đầy ắp những giải pháp sáng tạo mà các bạn có thể áp dụng cho những vấn đề của mình, từ những vấn đề thông thường nhất cho đến những vấn đề hiếm gặp…” – Amazon.com

“Michael Michalko đã giải mã bí mật của những thiên tài sáng tạo và mang đến cho chúng ta những kỹ thuật sáng tạo có thể thay đổi cuộc đời mà bất kỳ ai cũng tiếp cận được.” – Creative Thinking.net

Trích đoạn sách hay

THÁCH THỨC

Biết rõ tình huống nào có thể, tình huống nào không thể tác chiến mới thu được thắng lợi.

– Tôn Tử –

Các bạn hãy hình dung ra cảnh năm doanh nhân tài năng cùng ngồi với nhau để đưa ra những ý tưởng mới. Họ không thể bắt đầu chừng nào có người đưa ra đề xuất. Nhưng đề xuất đó đến từ đâu? Họ quyết định vấn đề cần giải quyết bằng cách nào? Ai là người quyết định trọng tâm của cuộc thảo luận? Họ xác định mục tiêu của mình bằng cách nào?

Nếu cố gắng đưa ra những ý tưởng mới mà không có mục tiêu cụ thể, họ có thể lãng phí khá nhiều thời gian. Việc này chẳng khác nào cố leo mãi lên những bậc thang mà không biết mình đang hướng đến đâu.

13
Trước khi bắt đầu tìm kiếm ý tưởng, chúng ta cần biết mục tiêu của mình là gì. Chương này sẽ giúp các bạn xác định những vấn đề đáng quan tâm trong kinh doanh và biến chúng thành những thách thức cụ thể có khả năng giải quyết được bằng cách sử dụng Trò chơi tư duy.

Mỗi thách thức là một cơ hội trong lớp vỏ bọc công việc. Một doanh nhân thành công quan tâm đến các thách thức, biến chúng thành những cơ hội và xác định cơ hội nào đáng để theo đuổi. Những cơ hội này trở thành những thách thức tích cực.

Bất cứ ai cũng có thể học cách tập trung. Dưới đây là một bài tập về sự tập trung. Các bạn hãy chọn một màu bất kỳ và dành cả ngày để tìm những thứ có màu đó. Ví dụ, nếu chọn màu đỏ, bạn sẽ phát hiện ra vô số các vật màu đỏ: xe hơi, sách, quần áo, nhà cửa, xe cứu hỏa, ống khói, giày dép, mũ nón, tranh vẽ… Những đồ vật quen thuộc một lần nữa sẽ trở nên mới mẻ, những món đồ màu đỏ sẽ trở nên phong phú hơn và bạn sẽ thấy rằng quan điểm của bạn về “màu đỏ” đã thay đổi đáng kể. Bằng cách tập trung vào “màu đỏ” và bỏ qua những màu khác, bạn đã cho phép bản thân hiểu hơn về màu đỏ.

Hãy quan sát hình minh họa kế tiếp.

14
Hình này được một nhà tâm lý học tên là Joseph Jastrow vẽ vào năm 1900. Ông đã vẽ hình này sao cho khi nhìn vào, chúng ta thấy nó vừa giống một con vịt, vừa giống một con thỏ. Khi mặt con vật được nhìn ở phía bên phải, đó là một con thỏ; ngược lại, khi được nhìn từ bên trái, đó lại là một con vịt. Các bạn có thể thấy con thỏ hoặc con vịt tùy thuộc vào việc các bạn chọn tập trung vào con nào. Tập trung và thấy cả hai con vật cùng lúc khó hơn nhiều việc liên tục thay đổi giữa hai hình ảnh.

Trừ khi chúng ta liệt kê các vấn đề kinh doanh của mình ra giấy, còn không thì sự tập trung của mỗi chúng ta sẽ liên tục thay đổi và chúng ta sẽ trở nên lưỡng lự về việc nên tập trung vào đâu. Liệt kê ra các vấn đề là một cách để chúng ta có thể quyết định vấn đề nào cần ưu tiên giải quyết. Liệt kê biến toàn bộ thông tin thành một tập hợp những thành phần có thể tái sắp xếp, kiểm tra và tìm kiếm.

Hãy bắt tay vào việc tạo ra một cuốn sổ tay gồm các vấn đề mà bạn cảm thấy hứng thú và đáng giải quyết. Các câu hỏi sau đây có thể giúp bạn bắt đầu:

Các bạn muốn có gì hoặc làm gì?
Các bạn muốn tập trung vào ý tưởng kinh doanh nào?
Các bạn muốn tìm thấy điều gì trong công việc của mình?
Các bạn muốn cải thiện mối quan hệ kinh doanh nào?
Các bạn muốn làm việc gì tốt hơn?
Các bạn muốn có thêm thời gian để làm gì?
Các bạn muốn có thêm gì để từ bỏ công việc?
Có những mục tiêu nào các bạn chưa thực hiện được?
Điều gì khiến các bạn phấn khích/tức giận trong công việc?
Những hiểu lầm các bạn gặp phải ở nơi làm việc?
Các bạn từng phàn nàn về điều gì?
Các bạn thấy những người khác có những thay đổi theo chiều hướng xấu nào trong thái độ của họ?
Các bạn muốn những người khác làm gì?
Những thay đổi các bạn muốn đưa ra là gì?
Những việc gì tốn quá nhiều thời gian?
Điều gì bị lãng phí?
Điều gì quá phức tạp?
Đâu là những chỗ vướng mắc?
Các bạn thấy không hiệu quả ở những việc gì?
Điều gì khiến các bạn phân tâm?
Điều gì trong công việc khiến các bạn mệt mỏi?
Các bạn muốn tổ chức tốt hơn ở khía cạnh nào?
Các bạn có thể kiếm nhiều tiền hơn trong công việc bằng cách nào?
Tiếp theo là những thách thức kinh doanh tiêu biểu:
Tôi có thể đưa ra những đề xuất sáng tạo nào về sản phẩm mới?
Tôi có thể cắt giảm chi phí và tăng năng suất bằng cách nào?
Chúng ta có thể khiến sản phẩm của mình khác biệt so với của các đối thủ bằng cách nào?
Cần sản phẩm mới nào? Có thể mở rộng thị trường cho một sản phẩm hiện tại đến đâu?
Tôi có thể tăng doanh thu bán hàng thêm 20% so với hiện nay bằng cách nào?
Tôi có thể tạo ra những kỹ thuật bán hàng mới nào? Tôi có thể giảm chi phí của những kỹ thuật bán hàng hiện tại không?
Tôi có thể trở thành người không thể thiếu đối với công ty bằng cách nào?
Chúng ta có thể xử lý tốt hơn các khiếu nại của khách hàng ra sao?
Chúng ta có thể cải thiện được vai trò của dịch vụ trong quá trình bán các sản phẩm bằng cách nào?
Bộ phận quảng cáo của chúng tôi có thể quảng bá sản phẩm và dịch vụ của chúng tôi tốt hơn ra sao?
Có thể khuyến khích mọi người trong công ty chủ động tìm kiếm các phương thức khiến sản phẩm khác biệt hơn trên thị trường không?
Chúng ta có thể đưa ra những quy trình như thế nào để hạn chế thủ tục giấy tờ không cần thiết?
Những giải thưởng nào sẽ có ý nghĩa hơn đối với nhân viên?
Làm thế nào để chúng ta quan tâm tới khách hàng hơn?
Có thể thay đổi hình tượng của công ty không?
Chúng ta có thể đánh bại đối thủ cạnh tranh bằng cách nào?
Đâu là những sản phẩm hay dịch vụ mũi nhọn của chúng ta?

Trong hình minh họa ở trang sau, có hai nhóm các dòng kẻ song song. Các đường này tạo nên một lằn ranh ở giữa. Có thể thấy hai nhóm như đang chồng lên nhau một chút. Tuy nhiên, trong thực tế, không tồn tại đường biên nào giữa hai nhóm dòng kẻ. Ảo ảnh này được tạo ra vì tâm trí của chúng ta cố gắng gán ý nghĩa cho khoảng cách giữa các đường.

15
Tương tự, hành động viết một thách thức ra giấy có thể kích thích trí óc chúng ta tạo ra một thứ gì đó có ý nghĩa để lấp vào những khoảng trống và giải quyết nó. Một cảnh sát về hưu đang tìm kiếm cơ hội kinh doanh đã liệt kê các vấn đề có liên quan đến công việc cảnh sát ra giấy. Trong số các vấn đề được liệt kê đó, có một khó khăn là làm thế nào chứng minh được danh tính của một em bé bị bắt cóc. Việc viết ra thách thức đã giúp ông nghĩ đến ý tưởng về một dự án kinh doanh mới: một ngân hàng ADN. Ngân hàng này lưu trữ các mẫu ADN của những bậc cha mẹ lo lắng về việc xác định danh tính con cái họ trong trường hợp chúng bị bắt cóc hoặc tráo con. Chi phí chỉ là 200 đô-la cho một lần lấy mẫu và 18 năm lưu trữ.

Những thách thức

Đôi khi, các ý tưởng xuất hiện nhờ sự kích thích, giống như những viên ngọc trai được sinh ra khi chúng bị kích thích bởi những hạt cát bên trong vỏ. Một người sáng tạo cảm thấy khó chịu trước sự bất lực của bản thân khi không thể ghi nhớ những ngày quan trọng như lễ kỷ niệm, sinh nhật… Anh ta luôn tặng quà cho người nhận sau khi ngày quan trọng đã trôi qua. Anh ta đã biến sơ suất này thành một thách thức và tạo ra một sản phẩm độc đáo: Hoa hồng đóng gói chân không và sử dụng trong trường hợp khẩn cấp.

Sau khi lập danh sách, hãy chọn những thách thức khiến các bạn cảm thấy kích thích nhất. Hãy nhớ rằng một vấn đề có thể quan trọng với người này nhưng lại vô cùng nhàm chán đối với người khác. Một kế toán và một nhân viên bán hàng thường không thể bị kích thích hay thách thức bởi cùng một vấn đề; thực sự thì hai người trong cùng ngành cũng hiếm khi cảm thấy gặp khó khăn trước cùng một vấn đề. Chỉ bản thân mỗi người mới có thể xác định được loại thách thức sẽ kích thích và thúc đẩy được mình là gì.

Công nghệ cắt lát bánh mì là một ví dụ. Trong những năm đầu thập niên 1900, Otto Frederick Rohwedder nằm trong nhóm thiểu số những người khó chịu với việc cắt lát bánh mì. Ông đã dành 16 năm và toàn bộ số tiền tích lũy được vào việc phát minh ra một chiếc máy cắt lát bánh mì tự động, dù rằng sức khỏe không cho phép, trong khi toàn ngành không mấy hứng thú với ý tưởng trên và nền kinh tế thì đang trải qua khủng hoảng tài chính. Năm 1930, Công ty Continental1 đã sử dụng chiếc máy cắt lát bánh mì của ông ở cơ sở Wonder Bread và đến năm 1933, khoảng 80% bánh mì bán trên thị trường là bánh đã được cắt lát sẵn. Rohwedder cho biết ông làm vậy không phải vì tiền (ông cũng chưa bao giờ giàu có) mà vì thách thức của việc phải tạo ra một chiếc máy cắt lát bánh mì hiệu quả cũng như mối ác cảm của bản thân đối với việc tự cắt lát bánh mì.

16
Những lợi ích

Công kích thắng lợi, chiếm được trận địa địch nhưng không thể thu được thành quả là điều rất nguy hiểm, vì nó chỉ hao phí công sức và nguyên khí của toàn quân mà thôi.

– Tôn Tử –

Cho bản thân một lý do hợp lý để đưa ra ý tưởng mới nhằm giải quyết những thách thức của bản thân là điều rất quan trọng. Hãy cân nhắc từng thách thức dựa trên lợi ích cá nhân trước khi cam kết theo đuổi nó. Những ý tưởng tốt nhất luôn đến từ những người khao khát thành công và những người nuôi dưỡng tinh thần dám nghĩ dám làm.

Thomas Edison ý thức được từ rất sớm tầm quan trọng của việc nhận ra lợi ích cá nhân mà công việc của ông mang lại. Sáng chế đầu tiên của ông là máy ghi phiếu tự động2 cho Quốc hội. Nhưng khi trình bày sáng chế của mình trước một nghị sĩ, vị nghị sĩ này tỏ ra lạnh nhạt với phát minh của Edison và bảo rằng Quốc hội không mấy quan tâm tới việc tiết kiệm chi phí và thời gian cho hoạt động lập pháp. Từ đó, Edison thường tuyên bố rằng làm sao để kiếm nhiều tiền nhất có thể là lý do duy nhất thúc đẩy ông phát minh. Ông không có thời gian, năng lượng hay hứng thú với việc thay đổi thế giới sao cho phù hợp với những phát minh của mình.

Trước khi xác định đâu là thách thức cần giải quyết, hãy lập một danh sách những lợi ích mà bạn có thể thu được nếu đưa ra một giải pháp sáng tạo thành công. Những lợi ích trực tiếp là tiền bạc, niềm vui, danh tiếng hay tài sản? Những lợi ích gián tiếp là kỹ năng, kiến thức hay thái độ mới? Chúng có tương xứng với thời gian và công sức bỏ ra không? Những thách thức nào sẽ mang lại phần thưởng lớn nhất? Những vấn đề hoặc tình huống nào bạn muốn tự mình giải quyết?

Còn nếu có ai đó cảm thấy không cần thiết phải đặt bất kỳ lợi ích cá nhân nào lên trên trước khi tập trung vào giải quyết một thách thức, tôi mong là người ấy đừng nên tự dối lòng nữa.

Sau khi xác định đâu là thách thức thú vị nhất và có khả năng mang lại lợi ích nhiều nhất, điều quan trọng là phải chấp nhận thách thức. Chấp nhận thách thức đồng nghĩa với việc chấp nhận chịu trách nhiệm đưa ra các ý tưởng cũng như những giải pháp khả thi cho vấn đề. Người nào biết chịu trách nhiệm và buộc bản thân phải đưa ra ý tưởng càng nhiều, xác suất người đó có được một giải pháp sáng tạo càng lớn.

Có nhiều mức độ cam kết khác nhau tùy thuộc từng loại vấn đề. Một số vấn đề cần sự nỗ lực hết mình, số khác có thể cần ít nỗ lực hơn. Mỗi khi nghĩ đến việc dốc toàn lực, tôi lại nhớ đến câu chuyện về một samurai có nhiệm vụ trả thù kẻ sát hại chủ nhân của mình. Khi vị võ sĩ này đã dồn được kẻ đó vào đường cùng và chuẩn bị kết liễu đời hắn bằng thanh kiếm của mình, kẻ giết người đã nhổ nước bọt vào mặt anh. Võ sĩ nọ đã tra kiếm vào bao và bỏ đi.

Tại sao lại thế? Bởi hành động nhổ nước bọt của kẻ thù đã khiến võ sĩ nọ tức giận và nếu anh giết hắn khi đang giận dữ, đó là một hành động mang tính cá nhân. Anh chấp nhận chờ cơ hội khác, khi hành động trả thù của anh không bị ảnh hưởng bởi cảm xúc riêng tư.

Sau khi xác định được đâu là những thách thức thú vị và có lợi ích chắc chắn, đã đến lúc tuyên bố chúng sao cho hữu ích nhất có thể. Việc làm này sẽ cho phép bạn sử dụng hiệu quả Trò chơi tư duy để tìm ra các giải pháp sáng tạo.

TUYÊN BỐ THÁCH THỨC

Đội quân tất thắng phải sớm tìm được điều kiện tất thắng, sau đó mới tìm cơ hội giao chiến với quân địch.

– Tôn Tử –

Càng dành nhiều thời gian để trau chuốt từ ngữ diễn đạt thách thức của mình, các bạn càng tiến gần hơn đến giải pháp. Ngược lại, càng dành ít thời gian để xác định và tìm ra trọng tâm của thách thức, khả năng có ý tưởng không-mấy-ấn-tượng càng cao. Cuối cùng, thứ các bạn có được chỉ là một ý tưởng nửa vời và phi thực tế.

Chỉ cần nhìn vào hồ sơ lưu trữ từ Văn phòng Bằng Sáng chế Hoa Kỳ (U.S. Patent Office), chúng ta sẽ thấy những ví dụ khôi hài về các ý tưởng được tạo ra bởi những thách thức không có trọng tâm. Trong đó có một quả bóng golf phát ra khói khi tiếp đất để giúp dễ tìm, tã cho vẹt đuôi dài, một chiếc đồng hồ báo thức phun nước vào mặt người ngủ, dây câu để “câu” sán dây từ dạ dày và một chiếc máy tạo lúm đồng tiền trên mặt.

Hãy định hình và đặt trọng tâm vào thách thức của mình. Bất cứ khi nào tập trung vào một thách thức, tôi đều nghĩ về những trận đấu vật giữa các đô vật sumo. Trong phần lớn cuộc đấu vật, hai đô vật sẽ giữ tư thế ngồi xổm, tay vòng cung lại, nhìn thẳng vào mắt nhau để lượng sức của đối phương. Họ giữ nguyên tư thế đó khoảng một lúc, sau đó phá thế, đi vòng quanh và quay về tư thế ban đầu. Họ lặp lại hành động này một vài lần rồi a-lê-hấp! Họ ôm lấy nhau, một trong hai đô vật ngã xuống sàn và hiệp đấu kết thúc.

Trong tất cả các giai đoạn ngồi xổm và giữ tư thế nhất định, họ cân sức đối phương và tìm trọng tâm ở bản thân sao cho mọi hành động diễn ra sau đó được thông suốt. Hành động tự vệ duy nhất của một đô vật sumo là ở trong một trạng thái cân bằng liên tục, sẵn sàng đón nhận đòn tấn công bất ngờ và phản ứng tức thì. Tương tự, khi gặp vấn đề, các bạn có thể viết ra tuyên bố thách thức, nghiên cứu nó một lúc, sau đó để nguyên, thay đổi, kéo thách thức ra rồi ép lại, nhắc lại thách thức cho đến khi các bạn cảm thấy thách thức đã được cân bằng. Và rồi, giống như đô vật sumo, các bạn đã sẵn sàng chiến đấu.

Các bạn nên cân đo đong đếm thách thức của mình bằng những câu hỏi. Chúng giúp các bạn quan sát những thách thức từ các góc độ khác nhau. Đôi khi, một góc nhìn khác sẽ giúp các bạn thấy rõ vấn đề hơn. Bạn có thể đếm được bao nhiêu hình lập phương trong hình minh họa bên dưới?

17
Bạn có thể đếm được sáu hoặc bảy khối lập phương xếp chồng lên nhau, tùy thuộc vào việc coi các hình thoi đen là mặt trên hay mặt đáy của khối lập phương. Điều thay đổi không phải là hình minh họa bạn đang nhìn vào mà là nhận thức của các bạn. Những câu hỏi có thể giúp các bạn thay đổi nhận thức.

Hướng dẫn cụ thể

Để tập trung vào thách thức, hãy:

1. Viết thách thức ra dưới dạng một câu hỏi rõ ràng, bắt đầu bằng “Tôi có thể… bằng cách nào?”

2. Thay đổi cách dùng từ để diễn tả thách thức bằng cách thay thế những từ khóa bằng các từ đồng nghĩa.

3. Kéo giãn thách thức để quan sát dưới góc nhìn rộng hơn.

4. Thu hẹp thách thức để quan sát dưới góc nhìn hẹp hơn:

a, Chia thách thức thành các vấn đề nhỏ.

b, Giải quyết các vấn đề nhỏ.

c, Liên tục hỏi “còn cách nào nữa” và “còn lý do nào khác”.

Để bắt đầu, bạn nên đưa vấn đề ra theo một cách đặc biệt. Hãy viết vấn đề mà các bạn muốn giải quyết dưới dạng một câu hỏi rõ ràng và sử dụng cụm từ “Tôi có thể… bằng cách nào?” để tuyên bố về vấn đề. Đây được coi như gốc từ khơi gợi (invitational stem), giúp các bạn tránh được việc gắn chặt vào một tuyên bố về vấn đề mà rất có thể chỉ phản ánh một nhận thức duy nhất về vấn đề đó.

Hãy viết ra một vài tuyên bố khác nhau về vấn đề bằng cách sử dụng gốc từ khơi gợi “Tôi có thể… bằng cách nào?” Mỗi tuyên bố khác nhau sẽ khuyến khích các bạn xem xét vấn đề từ một góc độ mới và sẽ hướng suy nghĩ của bạn đến những khả năng mới.

Hãy tưởng tượng các bạn là người trong hình minh họa ở trang sau. Thách thức đặt ra là phải cột hai đầu sợi dây treo trên trần nhà. Hai sợi dây được bố trí để bạn không thể với dùng một tay với lấy sợi này trong khi tay còn lại nắm lấy sợi kia. Căn phòng trống không và bạn chẳng có gì ngoài những thứ đang mang theo ngày hôm nay. Bạn giải câu đố này thế nào đây?

18
Ban đầu, các bạn có thể đặt vấn đề như sau: “Tôi có thể với được đầu dây thứ hai bằng cách nào?” Tuy nhiên, sau đó các bạn sẽ lãng phí sức lực vào việc cố gắng nắm được đầu dây còn lại – một việc làm không tưởng. Thay vào đó, nếu nêu ra vấn đề theo một cách khác: “Làm thế nào để sợi dây bay vào tay tôi?” thì rất có thể các bạn sẽ nảy ra giải pháp: buộc một vật nhỏ (như chìa khóa, nhẫn, đồng hồ, thắt lưng…) vào cuối một sợi dây và đẩy cho nó chuyển động giống như một con lắc, sau đó nắm lấy nó trong khi vẫn giữ đầu dây kia trong tay.

Thay đổi cách dùng từ

Một kỹ thuật đơn giản giúp các bạn đặt vấn đề theo những cách khác nhau là sử dụng những từ đồng nghĩa hoặc thay thế cho những từ khóa trong tuyên bố về thách thức. Bước đầu tiên là nghiền ngẫm thật kỹ tuyên bố về một thách thức và xác định từ khóa trong đó.

Giám đốc sản phẩm của Công ty OV’ACTION tại Lievin, Pháp đã phải đối mặt với thách thức sau: “Mình có thể tạo ra một mặt hàng thực phẩm độc đáo bằng cách nào?”

Ông đã đổi từ “độc đáo” thành “đáng kinh ngạc” và “phát triển” thành “chuyển đổi”, đồng thời trình bày thách thức ở dạng: “Mình có thể chuyển đổi một mặt hàng thành một loại thực phẩm đáng kinh ngạc bằng cách nào?”

Ông nghĩ về những thứ có thể khiến mình ngạc nhiên và sau đó là việc thực phẩm có thể khiến người dùng kinh ngạc theo những cách tương tự ra sao. Ví dụ, ông sẽ bất ngờ khi nhìn thấy một vật quen thuộc có hình dạng kỳ lạ, chẳng hạn như một chiếc máy bay có hình dạng của một con bò. Tương tự như vậy, ông sẽ ngạc nhiên khi thấy một thực phẩm quen thuộc có hình dáng khác lạ, chẳng hạn như một quả chuối có hình một ổ bánh mì, cà chua có hình kim tự tháp, hoặc củ khoai tây hình vuông. Những suy nghĩ này đã khiến ông nảy ra ý tưởng: một quả trứng vuông.

Ông đã đưa ra một loại trứng sống hình vuông với lòng đỏ ở giữa, hạn sử dụng là 21 ngày và có thể được hâm nóng trong lò vi sóng (không giống như trứng thông thường, có thể nổ khi bỏ vào lò vi sóng).

Thay đổi một vài từ đơn giản có thể kích thích một người nảy ra những ý tưởng mới. Nó giống như việc nêm gia vị vào một món ăn nhạt nhẽo.

Kéo giãn thách thức

19
Chiến binh samurai được huấn luyện phải luôn xét đến mọi khả năng. Với sự bao quát rộng nhất có thể, một samurai có thể phát hiện ra đợt tấn công bất ngờ hay một sự di chuyển đột ngột khi sự chú ý của anh ta không chỉ tập trung vào một đối tượng hoặc cách thức duy nhất.

Hãy luôn nghĩ đến mọi khả năng, hãy kéo giãn thách thức bằng cách hỏi “Tại sao?” Đặt ra câu hỏi đó sẽ giúp bạn xác định được mục tiêu tổng quan và cho phép bạn thách thức những giả định của mình. Từ đó, chúng ta có thể tái định nghĩa và định hình những thách thức của bản thân.

Giả sử các bạn gặp phải một thách thức như sau: “Tôi có thể bán thêm nhiều máy tính IBM bằng những cách nào?”

Bước 1: Tại sao tôi muốn bán thêm nhiều máy tính IBM? “Bởi doanh số bán máy tính của toàn công ty đang giảm.”
Bước 2: Tại sao tôi muốn bán thêm nhiều máy tính? “Để cải thiện tổng doanh số bán hàng của chúng tôi.”
Bước 3: Tại sao tôi muốn tăng tổng doanh số bán hàng? “Để cải thiện tình hình kinh doanh của công ty.”
Bước 4: Tại sao tôi muốn cải thiện tình hình kinh doanh của công ty? “Để tăng thu nhập cá nhân.”
Bước 5: Tại sao tôi muốn tăng thu nhập cá nhân? “Để có một cuộc sống khá giả hơn.”

Giờ đây, thách thức đã được định hình theo nhiều cách khác nhau gồm:

“Tôi có thể bán nhiều máy tính hơn bằng cách nào?”
“Tôi có thể tăng tổng doanh thu bán hàng của mình bằng cách nào?”
“Tôi có thể cải thiện tình hình bán hàng của mình bằng cách nào?”
“Tôi có thể tăng thu nhập của mình bằng cách nào?”
“Tôi có thể có một cuộc sống khá giả hơn bằng cách nào?”

Mục đích là tìm ra một mức độ trừu tượng thích hợp, một lăng kính tốt nhất để thu thập ý tưởng. Chẳng hạn, cụm từ “tăng thu nhập của bản thân” sẽ tạo điều kiện cho tư duy của các bạn có nhiều đất diễn giúp đưa ra ý tưởng hơn là cụm từ “bán được nhiều máy tính hơn”. Các bạn có thể đàm phán để có được tiền hoa hồng cao hơn, chuyển nghề, làm thêm bán thời gian, đầu tư vào những lĩnh vực khác hay đơn giản là bán những sản phẩm khác…

Khi quan sát vấn đề trên diện rộng nhất có thể, chúng ta đã tự đặt mình lên đỉnh núi, từ đó có thể quan sát được mọi con đường khả thi dẫn lên đỉnh. Nếu không xem xét mọi cách tiếp cận khả thi, chúng ta đã tự ngăn mình nhìn thấy được con đường tốt nhất để vươn lên đỉnh cao.

Ngành vận tải là ví dụ tiêu biểu về hậu quả của việc không xem xét mọi khả năng để giải quyết một vấn đề.

Trong những năm 1950, các chuyên gia tin rằng ngành vận tải biển đang chết dần chết mòn. Chi phí tăng cao trong khi thời gian vận chuyển hàng hóa dài hơn. Do hàng hóa cứ chất đống ở cảng chờ bốc xếp nên chuyện mất mát do nạn ăn cắp vặt ngày càng tăng lên.

Ngành vận tải biển xác định thách thức của họ là: “Làm thế nào chúng ta nâng cao hiệu quả kinh tế khi tàu đang hoạt động trên biển và trong lúc quá cảnh giữa các cảng?”

Họ cho đóng những loại tàu có công suất lớn hơn hoặc cần ít nhiên liệu hơn, đồng thời giảm quy mô thủy thủ đoàn. Chi phí vẫn tiếp tục tăng, nhưng họ vẫn chỉ nỗ lực giảm các chi phí cụ thể liên quan đến tàu đang hoạt động trên biển.

Họ đã làm việc đó rất tốt nhưng chưa làm đúng việc phải làm. Họ đã đạt được hiệu quả như một nhân viên bán hàng kỳ cựu dành mọi công sức, thời gian, tài năng và cố gắng của mình chỉ để bán thịt giao tận nhà khách hàng.

Tàu thủy là thiết bị sản xuất và chi phí lớn nhất đối với một thiết bị sản xuất là chi phí sinh ra trong lúc không hoạt động, do lúc này chủ tàu vẫn phải trả lãi suất trong khi lợi nhuận để trả lãi không được tạo ra. Cuối cùng, một nhà tư vấn đã kéo giãn thách thức của ngành này đến mức: “Ngành vận tải biển có thể làm gì để giảm chi phí?”

Câu hỏi này cho phép họ cân nhắc mọi khía cạnh liên quan đến hoạt động vận tải biển, trong đó có hai hoạt động bốc hàng (loading) và xếp hàng (stowing). Tách hoạt động bốc hàng khỏi hoạt động xếp hàng bằng cách thực hiện hoạt động bốc hàng trên mặt đất, trước khi tàu vào cảng là sự đổi mới đã cứu sống toàn ngành. Việc này tạo điều kiện cho hoạt động bốc lên và dỡ xuống những khối hàng đã được cân tải trọng trước diễn ra nhanh hơn đáng kể. Họ quyết định tập trung vào chi phí không hoạt động thay vì chi phí hoạt động và giảm thời gian không hoạt động của một tàu chở hàng xuống thấp nhất có thể. Câu trả lời chính là các loại tàu RO-RO3 và tàu container.

Giải pháp đơn giản này là kết quả trực tiếp của việc tái xác định thách thức. Các kết quả đã gây sửng sốt cho rất nhiều người. Hoạt động vận tải biển đã tăng hiệu suất gấp năm lần trong 30 năm qua và các chi phí đã giảm 60%. Thời gian lưu lại cảng giảm 75% so với trước đây; cùng với đó, nạn tắc nghẽn và trộm cắp cũng giảm đáng kể.

Ép thách thức lại

20
Khi có một ý tưởng dàn trải về những gì đang cố gắng tìm kiếm, hãy thu hẹp mục tiêu từ tổng quát xuống cụ thể bằng cách ép nó lại. Việc này khiến thách thức của chúng ta dễ giải quyết hơn bằng cách giảm quy mô lĩnh vực mà trong đó giải pháp cho vấn đề có thể xuất hiện. Hãy tưởng tượng bạn đang cố gắng tìm một địa chỉ và chỉ biết rằng nó nằm ở đâu đó tại Montreal. Nếu ta biết địa điểm đó nằm ở phía tây của khu phố cổ Montreal, việc tìm kiếm sẽ dễ hơn. Nếu ai đó nói với ta rằng nó nằm ở khu vực gần Khách sạn Bonaventure, việc tìm kiếm lại càng đơn giản. Những thách thức của chúng ta cũng vậy. Bạn phải đặt ra các giới hạn của riêng mình để tìm kiếm những ý tưởng trong đó.

Để ép một thách thức lại và xác định được những điểm mạnh, điểm yếu cũng như ranh giới của nó, hãy đặt ra các câu hỏi: Ai, Cái gì, Ở đâu, Khi nào, Tại sao và Như thế nào.

Câu hỏi Ai sẽ giúp chúng ta xác định những cá nhân và nhóm người có liên quan đến tình huống, có những điểm mạnh, nguồn lực hoặc cách tiếp cận cụ thể với thông tin hữu ích và những người được lợi khi vấn đề được giải quyết.

Câu hỏi Cái gì giúp xác định mọi thứ, những đồ vật và chi tiết liên quan đến tình huống, những yêu cầu, khó khăn, phần thưởng, lợi thế và bất lợi liên quan của việc đưa ra giải pháp.

Câu hỏi Ở đâu sẽ xét đến những địa điểm, vị trí và tiêu điểm của vấn đề.

Câu hỏi Khi nào thăm dò khung thời gian và thời điểm diễn ra tình huống.

Câu hỏi Tại sao sẽ giúp chúng ta hiểu rõ mục tiêu cơ bản của mình.

Câu hỏi Như thế nào giúp chúng ta biết tình huống diễn tiến ra sao, những hành động được thực hiện hoặc đang diễn ra cũng như các bước cần thiết.

Một công ty thiết kế đã đưa ra thách thức của họ như sau: “Chúng ta có thể thiết kế một thùng rác độc đáo và tiện lợi bằng cách nào?” Để ép thách thức lại, họ đã đặt ra những câu hỏi dưới đây:

“Ai có thể giúp chúng ta thiết kế thùng rác?”
“Chúng ta có thể sử dụng vật liệu gì?”
“Chúng ta có thể lấy các vật liệu khác ở đâu?”
“Chúng ta nên làm nó khi nào?”
“Chúng ta có thể khiến nó tiện lợi hơn bằng cách nào?”
“Hình dạng độc đáo của nó là gì?”
“Tại sao chiếc thùng rác mới sẽ ưu việt hơn những sản phẩm hiện tại?”

Những vấn đề nhỏ hơn gồm:

“Những người khác có thể giúp chúng ta thiết kế một chiếc thùng rác tốt hơn bằng cách nào?”
“Chúng ta có thể làm thùng rác từ các vật liệu khác bằng cách nào?”
“Chúng ta có thể có được các vật liệu khác bằng cách nào?”
“Chúng ta có thể lên lịch trình cho dự án như thế nào?”
“Chúng ta có thể khiến những chiếc thùng rác tiện lợi hơn bằng cách nào?”
“Chúng ta có thể thiết kế một chiếc thùng rác độc đáo bằng cách nào?”
“Chúng ta có thể khiến những chiếc thùng rác của mình trở nên ưu việt hơn bằng cách nào?”

Những vấn đề nhỏ này khuyến khích công ty tạo ra một sản phẩm cách tân: thùng rác có thể tháo lắp được. Loại thùng này được làm từ nhựa có thể tái chế và có thể xếp phẳng lại để cất gọn. Hình ảnh hướng dẫn trực quan, các khớp nối và một hệ thống tháo dỡ nhanh chóng sẽ giúp người sử dụng biến các miếng ghép phẳng thành thùng chứa hình trụ trong vài giây. Thùng rác loại này trông đẹp mắt hơn những loại thùng rác khác và giúp bảo vệ môi trường.

Ép chặt hơn nữa!

Khi đã đặt ra những câu hỏi này, hãy tiến thêm một bước, đó là đưa ra câu hỏi “còn cách nào khác nữa” và “còn gì nữa”. Lúc nào chúng ta cũng có thể ép thách thức của mình nhỏ hơn.

Công ty O. M. Scott là một trong những công ty tiên phong về các sản phẩm chăm sóc cỏ, hạt giống, phân bón, thuốc trừ sâu… Họ từng là một nhà bán lẻ hạt giống nhỏ phải cạnh tranh với những gã khổng lồ như Sears, Roebuck & Co. và Dow Chemical. Các sản phẩm của họ tốt nhưng không nổi trội hơn sản phẩm của các đối thủ cạnh tranh.

Thách thức chung của Scott là: “Chúng ta có thể gia tăng thị phần của mình bằng cách nào?” Họ thu hẹp thách thức này thành một số thách thức cụ thể và sau đó tập trung vào một thách thức nhỏ: “Chúng ta có thể khiến sản phẩm của mình khác biệt hơn của các đối thủ bằng cách nào?”

Về cơ bản, các sản phẩm chăm sóc cỏ đều giống nhau. Chúng đều được cho là “khoa học” và người ta mô tả chi tiết về việc nên dùng với tỷ lệ bao nhiêu, trong điều kiện đất và nhiệt độ như thế nào. Điều đó khiến khách hàng cảm nhận rằng việc trồng cỏ là một quy trình khoa học cần được kiểm soát tỉ mỉ. Khách hàng có vẻ không quan tâm nhiều đến thương hiệu.

Nhân viên bán hàng của Scott đã hỏi khách hàng rằng công ty có thể khiến sản phẩm của họ khác biệt so với những sản phẩm khác bằng cách nào. Khách hàng đã chia sẻ về sự thất vọng của họ khi cố gắng trồng cỏ sao cho thật cẩn thận và tuân thủ đúng theo các bước đã được hướng dẫn. Scott tập trung vào sự thất vọng này và đưa ra các cách để giải quyết vấn đề đó. Thách thức hiện giờ trở thành: “Làm thế nào để chúng ta giúp khách hàng thấy việc trồng cỏ ít khó khăn hơn?”

Nhờ đặt câu hỏi “còn cách nào nữa” và “còn gì nữa”, họ đã đưa ra nhiều ý tưởng khác nhau, từ những hướng dẫn thân thiện hơn đến các lớp học làm vườn cho khách hàng. Sau đó, họ đã nảy ra một ý tưởng giúp họ thu về hàng triệu đô-la: một dụng cụ cơ khí đơn giản mang tên Scott Spreader. Chiếc xe cút kít nhỏ và nhẹ này có những chiếc lỗ được đục sẵn cho phép một lượng hạt giống thích hợp của Scott trút từ thùng chứa ra. Trước khi xe rải Scott ra đời, không có nhà cung cấp sản phẩm chăm sóc cỏ nào cung cấp cho khách hàng một công cụ có thể kiểm soát được quá trình như vậy. Scott đã thiết kế hẳn một dòng sản phẩm tương tự như Spreader và ngay tức khắc, nhà bán lẻ hạt giống nhỏ này đã trở thành kẻ thống trị trên thị trường sản phẩm chăm sóc cỏ.

Dưới đây là một thách thức có vẻ “bất khả thi”. Trong hình minh họa ở trang sau, hãy bỏ đi ba que diêm để có được kết quả bằng bốn.

21
Làm sao sáu trừ ba lại có thể bằng bốn? Đừng nghĩ khi câu trả lời không rõ ràng thì câu hỏi này không có đáp án. Chỉ cần hỏi: “Tôi có thể có được đáp án là bốn bằng cách nào?” và “Còn một số bốn nào khác nữa?” là chúng ta đã có thể giải quyết được thách thức. Hãy bỏ những que diêm ở phía trên, phía dưới và bên phải đi, bây giờ câu trả lời đã hiện ra ngay trước mắt bạn.

1. Công ty Bánh Continental được thành lập 1849 tại New York, Mỹ, là một trong những công ty bánh lớn nhất tại Mỹ vào những năm 1920, 1930 – BT.

2. Công dụng của máy là mỗi đại biểu chỉ cần chọn nút “có” hoặc “không”, tín hiệu sẽ được chuyển đến trung tâm máy và liệt kê ra tên các thành viên ra hai cột theo lựa chọn của họ. Tuy nhiên các nghị sĩ lại không muốn sử dụng phát minh của Edison, vì họ muốn việc bỏ phiếu diễn ra chậm để có thể phủ quyết dự luật hoặc thuyết phục những nghị sĩ khác thay đổi ý kiến trước khi bỏ phiếu. Kết quả là phát minh này của Edison không bao giờ được sử dụng trong thực tế – BT.

3. Tàu RO-RO xuất phát từ tiếng Anh là roll-on/roll-off ship, đây là loại tàu được thiết kế để chở các loại hàng hóa có bánh xe như xe hơi, rơ-moóc, toa xe lửa… Tàu RO-RO có trang bị cầu dẫn để hàng hóa là các loại phương tiện tự hành có thể lên hoặc xuống dễ dàng – BT.

Trò Chơi Tư Duy

Nguồn: Internet

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here