Trong Tư duy như Leonardo da Vinci, thông qua phân tích các tác phẩm nghệ thuật, những bản vẽ sáng chế của thiên tài lớn nhất mọi thời đại, Michael J. Gelb giới thiệu với bạn 7 nguyên tắc Da Vinci, những yếu tố cốt lõi và nền tảng của khả năng sáng tạo vô hạn đã giúp Leonardo trở thành hoạ sĩ đại tài, từ Curiosità (trí tò mò) – tiếp cận cuộc sống với trí tò mò vô hạn và nỗ lực học tập không mệt mỏi, đến Connessione (kết nối) – tư duy hệ thống, nhận ra và đánh giá đúng tính chất liên kết giữa sự vật và hiện tượng.Với cuốn sách, bạn sẽ khám phá một cách tư duy hoàn toàn mới. Từng bước, thông qua các bài tập và bài học, bạn sẽ khai thác được thế mạnh và nhiều điều kỳ diệu khác trong con người mình, làm chủ cuộc đời và tận dụng khả năng để:

– Giải quyết vấn đề

– Suy nghĩ sáng tạo

-Biết cách thể hiện bản thân

– Thưởng thức thế giới xung quanh

– Đặt ra mục tiêu và cân bằng cuộc sống

– Hài hoà cơ thể và trí não.

Trích đoạn sách hay

Curiosità  – Trí tò mò

Cách tiếp cận cuộc sống bằng trí tò mò vô hạn và nỗ lực học tập liên tục không biết mệt mỏi.

Tất cả chúng ta sinh ra đều có tính tò mò. Tính cách này có được nhờ sự thôi thúc rất tự nhiên, như sự thôi thúc bạn lật giở đến trang sách cuối cùng – khát khao được học hỏi. Tất cả chúng ta đều tò mò; vậy vấn đề là  sử dụng và phát triển nó như thể nào để phục vụ cho lợi ích của mình? Trong những năm đầu đời, tâm trí của chúng ta bị cơn khát kiến thức chiếm lĩnh không cách gì làm nguôi ngoai. Từ khi sinh ra – thậm chí một số người còn cho rằng từ trước khi sinh ra – mọi giác quan của đứa trẻ đã quen với việc tìm hiểu và học hỏi. Giống như những nhà khoa học nhỏ tuổi, trẻ em thử nghiệm mọi thứ có trong môi trường của chúng. Ngay khi có thể nói, trẻ em bắt đầu đặt ra hết câu hỏi này đến câu hỏi khác: “Mẹ ơi, cái này chạy thế nào?”, “Vì sao lại có con?”, “Bố ơi, trẻ con từ đâu ra?”

Khi còn nhỏ, Leonardo đã sở hữu trí tò mò vô hạn về thế giới xung quanh. Ông say mê thiên nhiên, thể hiện năng khiếu rõ rệt trong hội họa và yêu thích toán học. Vasari nhớ lại, cậu bé Leonardo đã hỏi thầy giáo dạy toán những câu hỏi sáng tạo tới mức “cậu liên tục đưa ra những hoài nghi cũng như khó khăn cho người thầy và thường xuyên khiến ông bối rối”.

Những trí tuệ vĩ đại luôn đặt ra nhiều câu hỏi gây ngạc nhiên với cùng một cường độ trong suốt cuộc đời. Việc luôn đặt câu hỏi và trí tò mò không thể thỏa mãn như một đứa trẻ, mối quan tâm sâu rộng và sự sốt sắng đặt câu hỏi cho những kiến thức đã được thừa nhận của Leonardo không bao giờ suy giảm. Trí tò mò đã tiếp năng lượng cho dòng chảy thiên tài trong suốt quãng đời trưởng thành của ông.

Động cơ của Leonardo là gì? Trong cuốn The Creators: A History of Heroes of the Imagination (Những người sáng tạo: Lịch sử về những anh hùng của trí tưởng tượng, tác giả đã đoạt giải Pulitzer  Daniel Boorstin cho chúng ta biết những động cơ đó không phải là gì. “Không giống nhà thơ Dante, ông không có đam mê với phụ nữ. Không giống họa sĩ Giotto, Dante hay kiến trúc sư Brunelleschi, dường như ông không có lòng trung thành của một công dân, cũng không tâm huyết với nhà thờ hay Chúa Giêsu. Ông sẵn sàng đảm nhận những công việc của nhà Medici, nhà Sforza, nhà Borgia hay các vị vua Pháp – từ các giáo hoàng hay kẻ thù của họ. Ông thiếu tính trần tục của nhà thơ, nhà văn Boccaccio hay triết gia Anh Chaucer, tính liều lĩnh của nhà văn Pháp Rabelais, lòng trung thành với tổ quốc của Dante hay niềm đam mê tôn giáo của Michelangelo. Thay vào đó, lòng trung thành, tâm huyết và đam mê của Leonardo đều chỉ thuần túy dành để theo đuổi chân lý và cái đẹp. Như bác sĩ thần kinh và tâm lý người Áo Freud đã nói: “Ông đã biến niềm đam mê thành trí tò mò”.

Trí tò mò của Leonardo không hạn chế trong việc học hành chính thống mà còn cung cấp và củng cố những kinh nghiệm hàng ngày về thế giới xung quanh. Trong một đoạn tiêu biểu lấy từ những cuốn sổ tay, Da Vinci viết: “Chẳng lẽ bạn không nhận thấy chỉ tính riêng con người đã có biết bao hành động khác nhau hay sao? Chẳng lẽ bạn không nhận ra có biết bao nhiêu loài động vật khác nhau, bao nhiêu giống cây và hoa? Có bao nhiêu loại hình đồi núi và đồng bằng, con sông dòng suối, những thành phố, những công sở và tòa nhà tư nhân; bao nhiêu loại công cụ chỉ dành cho nam giới; bao nhiêu trang phục, đồ trang sức và nghệ thuật khác nhau?”

Ở chỗ khác ông viết thêm: “Tôi đã lang thang khắp vùng thôn quê để tìm kiếm câu trả lời cho những điều mình chưa hiểu. Vì sao trên đỉnh núi lại có vỏ sò và vết tích của san hô, những loài thực vật và tảo biển vốn chỉ sống dưới biển? Vì sao sấm thường kéo dài lâu hơn chớp, và vì sao mắt người nhìn thấy chớp xuất hiện ngay khi nó được tạo ra, còn sấm lại cần thời gian để được truyền đi? Các vòng tròn đồng tâm được tạo ra như thế nào khi ta ném một hòn đá xuống nước, và vì sao một con chim có thể bay trên không trung? Những câu hỏi này và nhiều hiện tượng kỳ lạ khác cứ bám lấy suy nghĩ của tôi trong suốt cuộc đời”.

Khát vọng hiểu biết cháy bỏng về bản chất vạn vật đã thúc đẩy Leonardo phát triển một phong cách tìm tòi đáng chú ý cả về chiều sâu nghiên cứu lẫn bề rộng chủ đề. Kenneth Clark , người gọi ông “không chút nghi ngờ là người tò mò nhất từ trước tới nay”, đã miêu tả cuộc kiếm tìm không nhân nhượng của Da Vinci bằng cách nói hiện đại: “Ông sẽ không coi “Có” là một câu trả lời”. Chẳng hạn như trong những nghiên cứu giải phẫu, Leonardo đã khảo sát tỉ mỉ từng phần vật thể từ ít nhất ba góc độ khác nhau. Như ông viết:

Phần miêu tả của tôi về cơ thể người sẽ rõ ràng như thể bạn đang thấy một người thật đứng trước mặt mình; và lí do là nếu bạn thật sự mong muốn biết được những bộ phận trên cơ thể người này, theo quan điểm giải phẫu học, bạn hay mắt của bạn, cần nhìn chúng từ nhiều góc độ khác nhau, xem xét từ dưới lên, từ trên xuống và từ các phía, xoay qua xoay lại và tìm điểm khởi đầu của từng phần… Vì vậy, qua các hình vẽ của tôi, bạn sẽ biết được mọi bộ phận, qua mọi hình thức thể hiện nhờ mỗi bộ phận đều được quan sát từ ba điểm khác nhau.

(trang 51): Ba góc nhìn của một bông hoa do Leonardo Da Vinci vẽ.

(trang 52): Cùng với chiếc máy bay trực thăng (hình trên) và các thiết bị bay khác, Leonardo còn dựng một chiếc dù: “Nếu người ta có một miếng vải lanh, không có lỗ hở, 12 cubit  chiều ngang và 12 cubit chiều sâu, thì họ có thể quăng mình xuống từ bất kỳ một độ cao nào mà không hề hấn gì”. Nghiên cứu của Leonardo về chiếc dù quả đáng kinh ngạc. Không ai có thể bay, và ông đã thiết kế một phương tiện để thoát khỏi máy bay một cách an toàn. Điều khó tin là kích thước mà Leonardo tính toán cho một chiếc dù là duy nhất để giúp dù hoạt động.

(trang 53): Nghiên cứu về các con chim đang bay của Leonardo da Vinci.

Nhưng sự tò mò của ông không dừng lại ở đó: Với bất kỳ điều gì, Da Vinci cũng tìm hiểu kĩ càng như vậy. Ví dụ, nếu nhiều góc độ mang lại cho Leonardo hiểu biết sâu sắc hơn về cơ thể, chúng cũng giúp ông đánh giá nỗ lực chia sẻ vốn hiểu biết đó của mình. Kết quả là: hết lớp này đến lớp khác về sự khảo sát chính xác, tất cả được thiết kế để hoàn thiện không chỉ hiểu biết của ông mà cả hình thức thể hiện lượng kiến thức đó, như ông đã giải thích trong cuốn Treatise on Painting (Chuyên luận về hội họa):

Chúng ta có thể dễ dàng tìm ra lỗi trong tác phẩm của người khác hơn là trong tác phẩm của chính mình… Khi vẽ, bạn nên dùng một tấm gương phẳng và thường xuyên nhìn vào nó trong gương, khi đó bức tranh sẽ được nhìn theo chiều ngược lại và có vẻ như được vẽ bởi bàn tay của một người khác, bằng cách này bạn có thể đánh giá những thiếu sót trong tác phẩm của mình tốt hơn bất kỳ cách nào khác.

Không thỏa mãn với chỉ một cách thức đánh giá tác phẩm khách quan, ông bổ sung: “Cũng rất tốt nếu thỉnh thoảng ta đi đâu đó và nghỉ ngơi đôi chút; bởi khi quay lại với tác phẩm, đánh giá của ta sẽ chắc chắn hơn, do sự làm viêc liên tục đã lấy đi của ta năng lực đánh giá”.

Và cuối cùng, ông đề xuất: “Một lời khuyên nữa là nên lùi ra xa một chút, bởi khi đó tác phẩm dường như nhỏ lại và cái nhìn của ta có thể bao quát hơn, cũng như dễ nhận ra sự thiếu hài hòa hay mất cân đối giữa các phần hoặc màu sắc của vật thể”.

Cuộc kiếm tìm chân lý không biết mệt mỏi còn là nguồn cảm hứng để ông nhìn vào thực tế từ những góc nhìn khác thường và siêu cực. Nó đưa ông xuống nước (ông đã thiết kế ống thở, thiết bị lặn và tàu ngầm) rồi lên trời (ông đã thiết kế máy bay trực thăng, dù và thiết bị bay nổi tiếng). Với lòng ham hiểu biết, ông đã lao vào những độ sâu không dò tới được và tìm kiếm những đỉnh cao không ai tưởng tượng nổi.

Đam mê được bay lên của Leonardo – thể hiện qua những nghiên cứu về bầu khí quyển, gió và đặc biệt là chuyển động của chim – cho thấy một ẩn dụ thú vị về cuộc đời và sự nghiệp của ông. Trong cuốn sổ tay, ông miêu tả một con chim trong lồng với dòng ghi chú: “Suy nghĩ hướng về hy vọng”. Ông có quan sát rất thi vị rằng, con chim sẻ cánh vàng mẹ, thấy con mình bị nhốt trong lồng, đã cho chúng ăn một loại cây độc, bởi “Thà chết còn hơn sống không có tự do”.

Nhiều lần đi trên các con phố ở Florence, Leonardo thường gặp những người bán chim. Da Vinci có thói quen dừng lại, trả giá, rồi mở cửa lồng, trả sinh vật bị cầm tù về với bầu trời xanh bất tận. Đối với Leonardo, kiếm tìm tri thức mở ra cánh cửa đến với tự do.

TRÍ TÒ MÒ VÀ BẠN

Những trí tuệ vĩ đại thường đặt những câu hỏi vĩ đại. Những câu hỏi hàng ngày “cứ bám riết lấy suy nghĩ của chúng ta” phản ánh mục đích sống và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của chúng ta. Bằng việc tạo ra một khung trí tuệ luôn tìm kiếm và cởi mở giống Da Vinci, chúng ta sẽ mở rộng vũ trụ quan và cải thiện khả năng được chu du trong vũ trụ đó.

Bạn đã mở cánh cửa tự do của mình chưa? Những bài tập sau đây sẽ giúp bạn làm được điều này. Nhưng trước hết, hãy dành đôi phút suy ngẫm về việc bạn có thường xuyên bắt trí tò mò làm việc và làm việc hiệu quả không – và bạn sẽ được lợi thế nào nếu làm điều này thường xuyên hơn.

Hãy cân nhắc vai trò của trí tò mò trong cuộc sống ngày hôm nay. Hãy tự hỏi mình tò mò đến đâu. Lần cuối cùng bạn kiếm tìm tri thức chỉ đơn giản vì muốn đạt tới chân lý là khi nào? Bạn thu lượm được gì từ nỗ lực đó? Hãy nghĩ về những người mà bạn biết. Có ai trong số họ xuất hiện trong suy nghĩ của bạn tượng trưng cho con người lý tưởng về trí tò mò? Cuộc sống của họ trở nên phong phú hơn nhờ điều này như thế nào?

Tính tò mò có thể phát triển và sử dụng dễ dàng hơn bạn tưởng. Đầu tiên, hãy hoàn thành bài trắc nghiệm tự đánh giá ở trang bên; các câu trả lời cho biết bạn đang sử dụng trí tò mò như thế nào và có thể còn cải thiện được nữa không. Sau đó, thử bắt tay vào việc gây dựng một trí tò mò cho bản thân mình thông qua những bài tập đơn giản tiếp sau.

Trí tò mò: Tự đánh giá

  • Tôi có một cuốn nhật ký hay sổ tay để ghi lại những hiểu biết và các câu hỏi của mình;
  • Tôi thường dành thời gian hợp lý để suy ngẫm và đánh giá;
  • Lúc nào tôi cũng học thêm một cái mới;
  • Khi phải đối mặt với một quyết định quan trọng, tôi chủ động tìm kiếm những góc nhìn khác nhau;
  • Tôi là người ham đọc;
  • Tôi học từ khi còn rất nhỏ;
  • Tôi thuần thục việc xác định và giải quyết vấn đề;
  • Bạn bè miêu tả tôi là người sẵn sàng tiếp thu cái mới và tò mò;
  • Khi nghe thấy hay đọc được một từ hoặc cụm từ mới, tôi tra từ đó và ghi chú lại;
  • Tôi biết rất nhiều về các nền văn hóa khác và tôi luôn tìm tòi thêm;
  • Tôi biết hoặc có học thêm một ngôn ngữ khác ngoài tiếng mẹ đẻ;
  • Tôi thu thập phản hồi từ bạn bè, người thân và đồng nghiệp;
  • Tôi thích học.

(trang 57) Tháng 11 năm 1994, 18 tờ ghi chép trong cuốn sổ tay của Leonardo được Bill Gates mua với giá 30,8 triệu đô-la.

TRÍ TÒ MÒ: ỨNG DỤNG VÀ BÀI TẬP GIỮ BÊN MÌNH MỘT CUỐN NHẬT KÝ HAY SỔ TAY

Leonardo da Vinci luôn mang bên mình một cuốn sổ tay để có thể ghi lại nhanh những ý tưởng, ấn tượng và các điều mới khi chúng xuất hiện. Các cuốn sổ tay của ông (có tới 7.000 trang; các học giả ước tính con số này tương đương với một nửa những gì ông để lại cho, học trò, người thừa kế Francesco Melzi trong di chúc) chứa đựng những câu truyện cười và truyện ngụ ngôn, sự quan sát và suy nghĩ về những học giả mà ông ngưỡng mộ, ghi chép về vấn đề tài chính cá nhân, thư từ, suy ngẫm về những vấn đề trong nước, những suy tư và dự đoán triết học, kế hoạch phát minh và chuyên luận về giải phẫu học, thực vật học, địa chất học, về bay lượn, nước và hội họa.

Những ghi chú về các chủ đề khác nhau thường được viết cẩu thả trên một trang, và nhiều quan sát lặp đi lặp lại trong những phần khác nhau. Lẽ đương nhiên, các trang giấy đầy những phác thảo, nét nguệch ngoạc trong lúc cao hứng và những hình minh họa tuyệt vời. Mặc dù đã tiết lộ ý định ngày nào đó sẽ tập hợp và xuất bản chúng, song ông không bao giờ thực hiện được. Ông quá bận rộn với việc tìm kiếm chân lý và cái đẹp. Đối với Da Vinci, quá trình ghi chép câu hỏi, quan sát và ý tưởng là cực kỳ quan trọng.

Giống như Leonardo, bạn có thể tạo điều kiện cho trí tò mò phát triển bằng cách có một cuốn nhật ký hay sổ tay. Hãy mua cuốn sổ tay hay nhật ký đã đóng gáy với nhiều trang trắng. Bạn có thể sử dụng bất cứ loại nào, từ loại sổ bình thường ở siêu thị K đến loại có hình trang trí ngộ nghĩnh ở trang bìa. Điều quan trọng là mang nó bên mình tới mọi nơi và thường xuyên viết. Bổ sung cho cuốn sổ bằng vở dán bài rời hay các tài liệu về các lĩnh vực quan tâm. Hãy cắt và thu thập các bài báo và tạp chí hay tải thông tin từ mạng Internet, về bất kỳ chủ đề nào bạn yêu thích – khoa học, nghệ thuật, âm nhạc, thực phẩm, sức khỏe…

Như Leonardo đã làm, sử dụng cuốn sổ của bạn để ghi lại những câu hỏi, quan sát, hiểu biết, những câu chuyện cười, những ước mơ và những suy ngẫm (tùy bạn quyết định có sử dụng cách viết ngược hay không).

Cuộc sống bận rộn và những trách nhiệm trong công việc khiến chúng ta thường quyết định cứng nhắc và hướng đến những kết quả có thể đo đếm được, nhưng thói quen giữ một cuốn sổ để tìm hiểu, viết lách tự do không chau chuốt và không mang tính đánh giá như của Da Vinci sẽ khuyến khích sự tự do của tư duy và giúp mở rộng tầm nhìn. Giống như đại danh họa, đừng lo lắng về trình tự hay mạch logic, chỉ ghi chép mà thôi.

Hãy thử làm những bài tập về trí tò mò sau trong cuốn sổ của bạn:

Một trăm câu hỏi

Trong cuốn sổ, bạn hãy lập danh sách 100 câu hỏi quan trọng đối với bạn. Danh sách này có thể bao gồm bất kỳ câu hỏi nào miễn sao đó là điều bạn cho là quan trọng: bất kỳ điều gì từ “Tôi có thể tiết kiệm được nhiều tiền hơn bằng cách nào?” hay “Làm sao để vui vẻ hơn?” cho tới “Ý nghĩa và mục đích trong sự tồn tại của tôi là gì?” và “Làm sao tôi có thể phục vụ tốt nhất cho Tạo hóa?”

Hãy lập toàn bộ danh sách trong một lần. Viết thật nhanh; đừng lo lắng về chính tả, ngữ pháp hay sự lặp lại một câu hỏi (những câu hỏi lặp đi lặp lại cho bạn biết những chủ đề đang nổi lên). Vì sao lại là 100 câu hỏi? Khoảng 20 câu đầu tiên hay đại loại như vậy sẽ “bật ra từ trong đầu bạn”. Chủ đề thường bắt đầu xuất hiện trong 30 hay 40 câu tiếp theo. Và trong phần cuối của nửa sau danh sách, bạn có thể sẽ khám phá ra điều bất ngờ mà sâu xa.

Khi đã hoàn thành danh sách, bạn hãy đọc qua và đánh dấu những chủ đề nổi lên. Cân nhắc các chủ đề này nhưng đừng đánh giá. Phần lớn câu hỏi của bạn là về các mối quan hệ? Công việc kinh doanh? Giải trí? Tiền bạc? Hay ý nghĩa cuộc sống?

Mười câu hỏi hàng đầu

Xem lại danh sách 100 câu hỏi của bạn. Chọn ra 10 câu quan trọng nhất. Sau đó, sắp xếp chúng theo mức độ quan trọng từ một đến mười (Đương nhiên, bạn có thể thêm vào những câu hỏi mới hoặc thay đổi thứ tự này bất cứ lúc nào). Đừng cố trả lời chúng ngay lúc này; chỉ cần bạn viết chúng ra chỗ mà bạn có thể dễ tìm thấy là đủ.

Mười câu hỏi chi phối

Những câu hỏi sau được rút ra từ danh sách “mười câu hỏi hàng đầu” của nhiều người. Chúng là chất xúc tác mạnh mẽ đối với sự phát triển và hoàn thiện của mỗi cá nhân. Hãy chép chúng vào sổ tay của bạn để suy ngẫm:

  • Khi nào tôi là chính mình nhất? Những người nào, nơi nào và hoạt động nào khiến tôi cảm thấy là chính mình nhất?
  • Điều gì tôi có thể ngừng hoặc bắt đầu làm hay làm khác đi kể từ hôm nay để cải thiện nhiều nhất chất lượng cuộc sống?
  • Năng khiếu lớn nhất của tôi là gì?
  • Tôi phải trả những gì để được làm những điều mình thích?
  • Ai là hình mẫu mang lại nhiều cảm hứng nhất cho tôi?
  • Làm sao tôi có thể giúp ích cho người khác nhiều nhất?
  • Khát vọng sâu xa nhất trong trái tim tôi là gì?
  • Tôi được nhìn nhận thế nào qua con mắt của người bạn thân nhất, kẻ thù lớn nhất, sếp, các con tôi, các đồng nghiệp, v.v…?
  • Điều may mắn trong cuộc đời tôi là gì?
  • Tài sản nào tôi muốn để lại?

Con chim bay thế nào?

Chọn một trong những chủ đề được lấy cảm hứng từ cách đặt câu hỏi của Da Vinci như sau: Một con chim đang bay, nước đang chảy, cơ thể người, một quang cảnh, ánh sáng bị phản chiếu, một nút thắt hay một sợi dây bện. Và trong cuốn sổ, bạn viết ít nhất mười câu hỏi liên quan đến chủ đề này. Một lần nữa bạn không cần viết câu trả lời; trong trí tò mò, chúng ta tập trung vào câu hỏi. Ví dụ: Con chim bay thế nào?

  • Vì sao nó có hai cánh?
  • Vì sao nó có lông vũ?
  • Nó cất cánh như thế nào?
  • Nó bay chậm lại như thế nào?
  • Nó bay nhanh hơn như thế nào?
  • Nó có thể bay cao bao nhiêu?
  • Nó ngủ khi nào?
  • Tầm nhìn của nó tốt đến đâu?
  • Nó ăn gì?

Sau đó, hãy chọn một chủ đề trong cuộc sống hay công việc của bạn và thực hiện bài tập tương tự – hỏi mười câu về sự nghiệp, mối quan hệ, sức khỏe của bạn. Ghi lại những câu hỏi trong cuốn sổ – song chưa cần câu trả lời, chỉ cần câu hỏi.

QUAN SÁT CÓ ĐỀ TÀI

Làm việc có đề tài là một công cụ hữu hiệu để tập trung trí tò mò. Mỗi ngày, hãy chọn một chủ đề và ghi lại những quan sát vào sổ tay của bạn. Bạn có thể viết nhanh những suy nghĩ của mình trong suốt cả ngày đó hay đợi đến trước khi ngủ mới ghi lại vào sổ những gì đã có trong đầu. Đặt mục tiêu quan sát chính xác, đơn giản. Dự đoán, ý kiến và lý thuyết đều tốt, nhưng quan sát thực tế mới mang lại nguồn tài liệu phong phú nhất.

Danh sách 100 câu hỏi hay những câu hỏi chi phối, sẽ cung cấp rất nhiều đề tài cho bài tập này. Thêm vào đó, bạn có thể chọn bất kỳ đề tài nào dưới đây hay tự tìm cho riêng mình. Một vài đề tài được yêu thích là: cảm xúc, nhìn ngắm, lắng nghe, tiếp xúc, thẩm mỹ và động vật. Thực hiện bài tập này hoặc chọn đề tài cùng với một người bạn và ghi chép so sánh vào cuối ngày.

Một bài tập đề tài mẫu

Anh bạn Michael Frederick của tôi là giám đốc nhà hát kiêm giáo viên dạy diễn xuất, đồng thời là một giáo viên dạy phương pháp Feldenkrais, kỹ thuật Alexander và yoga. Frederick đã tập bài tập có đề tài được hơn 25 năm. Anh đã chia sẻ bài tập mẫu chưa được biên soạn sau đây từ cuốn sổ tay của mình:

Ngày 10 tháng 1 năm 1998. Đề tài: Tiếp xúc với những vật hữu hình.

  1. 7 giờ 40 phút. Cảm nhận khả năng và cảm giác của đôi bàn chân khi lần đầu chạm vào sàn nhà. Việc tiếp xúc với sàn nhà sẽ nâng đỡ và giúp tôi tiếp tục vươn người khi lần đầu tiên đứng lên trong ngày hôm nay;
  2. 8 giờ 20 phút. Khi đánh răng, tôi thấy mình đang nắm rất chặt bàn chải đánh răng bằng tay phải như thế nào và sức căng này lan tỏa khắp cánh tay và vai, khiến cổ tôi cũng bị kéo căng. Sau đó, tôi nhìn vào gương và nhận ra mình thật nặng nề;
  3. 11 giờ 30 phút. Nắm chặt điện thoại, đầu nghiêng về bên phải khiến cánh tay và vai bị đau. Tương tự như quan sát khi đánh răng. Dùng quá nhiều sức để cầm nắm đồ vật… “như thể để thoát thân”;
  4. 16 giờ 30 phút. Khi đang ăn vội chiếc bánh sandwich, tôi nhận ra mình ngấu nghiến thức ăn như thế nào mà không cần quan tâm đồ ăn là gì. Tốc độ là quan trọng và nó khiến tôi mất đi cảm giác mùi vị, thậm chí không biết chính xác chiếc bánh có thành phần là gì;
  5. 17 giờ 30 phút. Tôi cũng nhận ra buổi hoàng hôn trong ngày và hơi ấm của mặt trời chạm vào da mặt khiến tôi chậm lại và nhận ra cái gì đang ở phía trước mình (nghĩa là đưa tôi trở về gần hơn với khoảnh khắc hiện tại);
  6. 21 giờ 30 phút. Phân loại các lá thư của ngày hôm nay. Phải tốn thời gian với đống thư rác (nghĩa là những vật hữu hình không dùng được). Cảm giác như cuộc sống của tôi đã và đang chỉ dành cho việc phân loại, sắp xếp và sửa chữa, cầm nắm các vật hữu hình. Tôi trở thành “bảo mẫu” cho những đồ vật này!
  7. 22 giờ 30 phút. Khi cầm chiếc bút trong tay, tôi nhận thấy chỉ cần nỗ lực nhỏ để có thể thật sự viết. Chiếc bút viết rất trơn mà không cần thêm một lực đẩy nào.

BÀI TẬP SUY NGẪM

Trong thời đại âm thanh, suy ngẫm đang trở thành một đề tài bị đánh mất. Khoảng thời gian suy ngẫm giảm đi và tâm hồn phải chịu thiệt thòi. Lặng ngắm (contemplate) theo định nghĩa trong từ điển Webster là “nhìn chăm chú và suy ngẫm”. Từ này có gốc là contemplari, có nghĩa là “vạch ra đường nét ngôi đền” (con – “với”; templum – “đền”) hoặc “nhìn chăm chú”.

Chọn bất kỳ câu hỏi nào từ các bài tập trước – ví dụ: những người nào, nơi nào và hoạt động nào khiến tôi cảm thấy là chính mình nhất? – và giữ nó trong đầu trong khoảng thời gian liên tục, ít nhất là mười phút mỗi lần. Cách tốt nhất để làm được điều này là lấy ra một tờ giấy và viết thật to, đậm câu hỏi lên đó. Sau đó:

  • Tìm một nơi yên tĩnh, riêng tư rồi treo tờ giấy đó lên tường trước mặt bạn;
  • Thư giãn, hít thật sâu, thở ra thành hơi thật dài;
  • Chỉ chú tâm vào câu hỏi của bạn;
  • Khi tâm trí bắt đầu lan man, hãy kéo nó quay trở lại bằng cách đọc lại câu hỏi, đọc thật to. Sẽ đặc biệt hiệu quả nếu bạn thực hiện bài tập suy ngẫm này trước khi đi ngủ và làm lại khi thức dậy. Bạn sẽ thấy rằng nếu thật sự luyện tập, tâm trí bạn sẽ “nuôi dưỡng” cái nhìn sâu hơn về vấn đề đó suốt đêm.

BÀI TẬP LUỒNG Ý THỨC

Là cách bổ sung hữu hiệu cho bài tập suy ngẫm, bài tập luồng ý thức là công cụ tuyệt vời để thăm dò chiều sâu các câu hỏi của bạn. Chọn bất kỳ câu hỏi nào và viết ra những suy nghĩ, những mối liên hệ vào cuốn sổ tay khi chúng xuất hiện, không cần chỉnh sửa lại.

Dành ít nhất 10 phút để viết câu trả lời. Bí quyết để luyện thành công bài tập viết theo luồng ý thức này là duy trì sự di chuyển liên tục của chiếc bút; đừng nhấc nó lên khỏi mặt giấy hay dừng lại để sửa lỗi chính tả và ngữ pháp – hãy chỉ viết liên tục mà thôi.

Viết theo luồng ý thức mang về rất nhiều điều vô nghĩa và thừa thãi nhưng lại dẫn tới cái nhìn và sự hiểu biết thấu đáo. Đừng lo lắng nếu bạn chỉ đang viết toàn những câu sai ngữ pháp; đây là dấu hiệu cho thấy bạn đang vượt qua những thói quen và sự hời hợt trong quá trình tư duy. Khi bạn kiên trì, giữ cho bút luôn ở trên mặt giấy và di chuyển nó liên tục, cuối cùng bạn sẽ mở ra một cửa sổ, qua đó trí thông minh của trực giác tỏa sáng.

  • Nghỉ một chút sau mỗi lần viết theo luồng ý thức;
  • Đọc to những gì bạn đã viết được trong cuốn sổ tay;
  • Đánh dấu những từ hay cụm từ có tác động mạnh nhất đến bạn;
  • Một lần nữa, tìm kiếm đề tài, phần đầu của những bài thơ và tìm thêm nhiều câu hỏi;
  • Suy ngẫm về sự ẩn dụ trong câu khẩu hiệu sau của nhà thơ: “Viết say, sửa tỉnh”.

Suy ngẫm và viết theo luồng ý thức là những công cụ tuyệt vời để giải quyết vấn đề cá nhân và công việc. Chúng ta cùng tiếp tục xem xét vai trò của trí tò mò trong việc giải quyết các khó khăn.

TRÍ TÒ MÒ VÀ KHẢ NĂNG GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ SÁNG TẠO

Nhớ về những ngày còn đi học. Chúng ta đều nhớ sự tò mò sẽ dẫn đến hậu quả gì. Nhưng điều gì xảy ra với những đứa trẻ thường hỏi quá nhiều? Điệp khúc phổ biến của những giáo viên phải làm việc quá sức và thường xuyên bị bao vây bởi những câu hỏi của học sinh là: “Chúng ta không có thời gian cho tất cả những câu hỏi này; chúng ta phải hoàn thành bài học”. Ngày nay, những người hay hỏi một dẳng được chuẩn đoán là mắc chứng rối loạn tập trung hay “rối loạn quá hiếu động” và được điều trị bằng Ritalin và các loại thuốc khác. Nếu chàng trai trẻ Leonardo vẫn còn sống tới ngày nay và đi học ở trường, có lẽ anh đã được kê đơn thuốc rồi.

Cho dù tất cả chúng ta đều bắt đầu cuộc đời bằng trí tò mò không cách gì thỏa mãn như Da Vinci, khi đến trường, chúng ta đều biết câu trả lời quan trọng hơn câu hỏi. Trong đa số trường hợp, giáo dục phổ thông không phát triển trí tò mò, không thích sự nhập nhằng và không chú trọng kỹ năng đặt câu hỏi. Thay vào đó, kỹ năng tư duy được khen ngợi là kỹ năng tìm ra “câu trả lời đúng” – câu trả lời của những người cầm cân nảy mực, giáo viên. Mô hình này được giữ nguyên cho tới bậc đại học và cả sau đại học, đặc biệt nếu giảng viên là người viết giáo trình (Trong cuộc nghiên cứu kinh điển tại một trường đại học hàng đầu, một tháng sau khi tốt nghiệp, những sinh viên xuất sắc được cho làm lại bài thi cuối khóa, và tất cả họ đều trượt. Nhà nghiên cứu Leslie Hart đã tóm tắt kết quả này bằng câu: “Kỳ thi cuối khóa chính là điểm kết thúc!”) Phương pháp giáo dục làm vừa lòng người dạy, hạn chế câu hỏi và tuân thủ quy tắc mang lại cho xã hội những công nhân làm việc trong dây chuyền sản xuất và những kẻ quan liêu, nhưng sẽ không thể chuẩn bị cho chúng ta bước sang một thời kỳ Phục hưng mới.

Cuộc đời của Leonardo da Vinci là một bài tập về cách giải quyết các vấn đề sáng tạo ở cấp cao nhất. Nguyên tắc về trí tò mò là chìa khóa quan trọng cho phương pháp của ông, bắt đầu từ trí tò mò cao độ, thái độ cởi mở với cái mới và tiếp tục với việc đặt ra một chuỗi câu hỏi từ nhiều góc độ khác nhau.

Bạn có thể cải thiện các kỹ năng giải quyết vấn đề tại nơi làm việc cũng như ở nhà, bằng cách mài giũa khả năng đặt câu hỏi. Đối với hầu hết mọi người, điều này đòi hỏi phải có sự chuyển trọng tâm ban đầu từ “câu trả lời đúng” sang hỏi “Đây có phải câu hỏi đúng?” và “Cách khác để nhìn nhận vấn đề này là gì?”

Việc giải quyết thành công một vấn đề thường đòi hỏi việc thay thế hay định hình lại câu hỏi ban đầu. Có thể định hình các câu hỏi theo nhiều cách khác nhau và việc “định hình” sẽ ảnh hưởng rất lớn tới khả năng tìm ra các giải pháp. Nhà tâm lý học Mark Brown đưa ra ví dụ về bước tiến trong việc đặt câu hỏi với kết quả là mang lại một bước chuyển biến lớn trong xã hội loài người. Các xã hội du cư dựa vào câu hỏi “Làm thế nào chúng ta có nước?” Brown cho rằng họ đã bắt đầu nền văn hóa trồng trọt và định cư từ khi bắt đầu đặt câu hỏi “Làm sao để nước đến được với chúng ta?”

Một vài người thích suy ngẫm về câu đố mang tính triết học “Đâu là ý nghĩa của cuộc đời?” Nhưng những nhà triết học thực tế hơn lại hỏi “Tôi có thể khiến cuộc đời mình trở nên có ý nghĩa bằng cách nào?”

Tư Duy Như Leonardo Da Vinci

Nguồn: Internet

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here