Sinh năm 1835 ở Scotland, Carnegie đã cùng với gia đình chuyển tới Mỹ. Khi trưởng thành, ở Pittsburgh, ông làm nhân viên điện báo và nhân viên thư ký trong ngành đường sắt và tiếp tục thăng tiến trong Công ty Đường sắt Pennsylvania. Khi Cuộc Nội chiến nổ ra, ông được giao nhiệm vụ đảm nhiệm hệ thống đường sắt và điện báo của chính phủ Mỹ và ông đã làm xuất sắc công việc này. Ông là người theo Đảng Cộng hoà và là người phản đối chế độ nô lệ.

Ngoài khả năng làm việc chăm chỉ, xuất sắc và cách đối xử tốt với mọi người, Carnegie còn có rất tài giỏi trong việc xác định nghề nghiệp. Hệ thống đường sắt của Mỹ phát triển nhanh và ông nói: “Việc sản xuất như của chúng tôi khó có thể phát triển để đáp ứng kịp nhu cầu của người dân Mỹ.” Nhờ vậy, ông bắt đầu trở nên giàu có và sau khi bán nhà máy sắt thép lớn nhất nước Mỹ, ông trở thành người giàu có nhất thế giới. Ông về nghỉ hưu trong lâu đài Skibo yêu thích ở Scotland và qua đời tại Lenox, Massachusetts vào năm 1919.

Trích đoạn sách hay

Công ty đường sắt

Từ phòng điều khiển của Công ty điện báo, giờ đây tôi đã bước chân vào một thế giới rộng mở. Ban đầu, sự thay đổi đó không hề dễ chịu chút nào. Tôi vừa mới sang tuổi 18 và một cậu nhóc mới chừng ấy tuổi thì khó có thể biết được gì khác ngoài những thứ thật thuần khiết và tốt đẹp. Tôi tin là cho tới lúc đó, tôi vẫn chưa từng nói một  lời  nào  xấu  xa  và  cũng  chưa  bao  giờ phải  nghe những lời như vậy. Tôi không hề biết tí gì về những thứ hèn hạ, đê tiện. Thật may mắn vì trước giờ tôi chỉ gặp toàn những người tử tế.

Nhưng giờ thì tôi lại bị quẳng vào giữa một đám người thật lỗ mãng, vì khi ấy một phần của văn phòng tạm thời là các cửa hàng và trụ sở của những người điều hành hàng hoá, những người gác phanh và cứu hoả. Tất cả họ đều làm việc trong cùng một phòng với quản lý Scott và tôi, và họ đã tận dụng căn phòng ấy. Đó là một thế giới hoàn toàn khác lạ so với thế giới quen thuộc trước kia của tôi. Tôi không hề cảm thấy không vui về việc này. Lần đầu tiên, tôi biết tới cái tốt và cái xấu, đây cũng là điều cần thiết. Tuy nhiên, tôi còn có gia đình, một môi trường thật ngọt ngào và tinh khiết, nơi chưa từng diễn ra bất kỳ điều gì xấu xa hay lỗ mãng, và ngoài ra, còn có một thế giới khác, ở đó tôi và bạn bè mình được sát cánh cùng nhau, tất cả đều là những thanh niên tốt đang nỗ lực hoàn thiện mình để trở thành những công dân được kính trọng. Tôi trải qua giai đoạn này của cuộc đời lòng ghét cay ghét đắng những gì xa lạ với bản chất của tôi hay những gì khác với những điều tôi được dạy dỗ. Nhưng có lẽ kinh nghiệm mà tôi có được khi ở cùng những con người lỗ mãng đó không phải là không có ích bởi nó giúp tôi biết khinh ghét việc nhai hoặc hút thuốc lá, chửi thề hoặc dùng những thứ ngôn ngữ chợ búa. Thật may là cả đời tôi đã căm ghét những điều đó.

Tôi không muốn nói rằng những người mà tôi nhắc tới thực sự là những kẻ hạ cấp và xấu xa. Thời đó, thói quen chửi thề, ăn nói lỗ mãng, nhai, hút hay hít thuốc lá phổ biến hơn ngày nay và không bị coi là điều gì ghê gớm lắm. Ngành đường sắt mới ra đời, đã thu hút nhiều con người lỗ mãng như vậy từ ngành đường sông chuyển sang.  Tuy  nhiên,  trong  số  ấy,  vẫn  có  nhiều  người  là những thanh niên tử tế cố gắng sống sao để được đời tôn trọng và được giao cho những trọng trách. Và tôi cũng phải nói rằng hầu hết họ đều tử tế đối với tôi. Cuối cùng, cũng đã có một sự thay đổi khi ông Scott có phòng riêng, nơi tôi và ông cùng làm việc.

Ông Scott nhanh chóng cử tôi đi Altoona để nhận các bảng tiền lương và các tấm séc của công ty. Khi ấy, đoạn đường sắt qua núi Allegheny vẫn chưa hoàn thành và tôi đã  phải  băng  qua  những đoạn đường  dốc. Điều  này khiến cho chuyến đi lần đó trở nên đáng nhớ đối với tôi.

Altoon khi ấy cũng mới chỉ có một vài căn nhà do công ty xây dựng. Các cửa hàng vẫn đang trong quá trình hoàn thành và lúc đó vẫn chưa có chút bóng dáng nào của một thành phố lớn như ngày nay. Chính tại đó lần đầu tiên, tôi đã được gặp một con người vĩ đại của ngành đường sắt ‐ Tổng quản lý Lombaert. Thư ký của ông lúc đó là bạn tôi, Robert Pitcairn, người mà tôi đã tìm giúp được một công việc trong ngành đường sắt, để “Davy”, “Bob” và “Andy” vẫn được làm cùng ngành với nhau. Ba chúng tôi đều đã rời Công ty điện báo để chuyển sang Công ty Đường sắt Pennsylvania.

Ông Lombaert khác xa so với ông Scott; ông ta không dễ gần mà khá nghiêm khắc và cứng rắn. Các bạn thử tưởng tượng xem Robert và tôi đã ngạc nhiên đến mức nào khi sau một vài lời trao đổi với tôi, ông Lombaert đã nói thêm rằng: “Cậu phải tới uống trà với chúng tôi tối nay đấy”. Tôi lắp bắp câu gì đó để trả lời đồng ý và chờ đến giờ hẹn với sự bồn chồn cao độ. Cho tới bây giờ, tôi vẫn coi đó là một lời mời vinh dự nhất mà tôi từng nhận được. Bà Lombaert vô cùng tốt bụng, và ông Lombaert đã giới thiệu tôi với bà rằng: “Đây là cậu Andy của ông Scott”. Tôi rất đỗi tự hào khi được công nhận là người của ông Scott.

Một sự cố xảy ra trong chuyến đi đó suýt nữa đã làm tiêu tan sự nghiệp của tôi. Vào sáng ngày hôm sau, tôi lên đường đi Pittsburgh, mang theo các bảng tiền lương và những tấm séc, mà tôi cứ tưởng đã nằm an toàn bên dưới chiếc áo gi‐lê của tôi. Gói đồ đó quá lớn, không bỏ vừa vào túi áo hay túi quần. Khi ấy tôi là một người mới bước vào ngành đường sắt, vẫn còn tràn đầy nhiệt tình và thích ngồi trên phía đầu máy. Tôi lên phía đầu máy của chuyến tàu tới Hollidaysburgh, nơi hệ thống đường sắt của bang đã được nối xuyên qua núi. Quãng đường thực sự dằn xóc. Đi được một đoạn đường, tôi bỗng hoảng hốt khi phát hiện ra rằng do đường xóc nên gói đồ đã rơi ra khi nào không hay. Tôi đã đánh mất nó! Tôi sẽ khó mà tránh khỏi một thực tế rằng việc đó sẽ huỷ hoại đời tôi. Được cử đi lĩnh các bảng lương và séc cho  công  ty  nhưng  tôi  lại đánh  mất.  Một  công  việc đáng lẽ ra đem lại niềm vinh dự cho tôi thì giờ đây lại trở thành một cơn ác mộng. Tôi gọi người kỹ sư và nói với ông ta rằng chắc hẳn gói đồ bị rơi ra trong vòng vài dặm trước đó. Ông ta có chịu cho tàu chạy lùi lại để tôi tìm nó không? Ông thật tốt bụng khi làm thế. Tôi quan sát đường tàu và nhìn thấy gói đồ đang nằm trên bờ một  dòng  suối  lớn,  chỉ  cách  mép  nước  có  vài  chục phân. Tôi hầu như không thể tin vào mắt mình. Tôi chạy  xuống  và  vồ lấy  nó.  Gói đồ vẫn  nguyên  vẹn.

Không cần phải nói hẳn các bạn cũng đoán được tôi đã không  rời  tay  khỏi  nó  một  phút  nào  cho  tới  khi  tới Pittsburgh an toàn. Chỉ có người kỹ sư và người lính cứu hoả là biết về sự bất cẩn của tôi và đã hứa sẽ giữ bí mật về việc đó.

Mãi sau này tôi mới dám kể cho mọi người nghe câu chuyện đó. Giả sử gói đồ bị văng ra thêm một quãng nữa và bị dòng suối cuốn trôi đi thì không biết tôi phải mất bao nhiêu năm cống hiến trung thành mới có thể xoá mờ được tì vết do một phút bất cẩn đó để lại. Nếu như vận may không mỉm cười với tôi thì tôi đã không còn được tin tưởng nữa, điều không thể thiếu nếu tôi muốn thành công.  Từ  đó,  tôi  không  bao  giờ  đồng  ý  về việc  quá nghiêm khắc với những người trẻ, ngay cả khi họ phạm phải một vài sai lầm chết người; và tôi đã luôn cố gắng làm như vậy khi nghĩ tới sự khác biệt sẽ xảy đến với sự nghiệp của tôi nếu như trong sự cố đó tôi không tìm lại được gói đồ đã đánh rơi bên bờ suối cách Hollidaysburgh mấy dặm. Đến giờ, tôi vẫn có thể dễ dàng tìm lại được đúng chỗ đó, và mỗi lần đi qua chặng đường ấy bao giờ tôi như vẫn nhìn thấy gói đồ màu nâu nhạt còn nằm trên bờ suối. Nó như  đang nói với tôi: “Được rồi, chàng trai của tôi! Chúa Trời tốt bụng đã giúp cậu, nhưng đừng bao giờ lặp lại chuyện đó!”

Khi còn trẻ tôi là người kịch liệt phản đối chế độ nô lệ và nhiệt liệt hoan nghênh cuộc họp toàn quốc đầu tiên của Đảng Cộng hoà ở Pittsburgh, ngày 22 tháng 2 năm 1856, mặc dù lúc đó tôi chưa được phép bỏ phiếu vì còn quá trẻ. Tôi dõi theo những người đàn ông lỗi lạc đó khi họ  đi  trên  phố và  lòng  tràn  ngập  sự ngưỡng  mộ các Thượng nghị sĩ Wilson, Hale và những người khác. Trước đó, tôi đã từng tổ chức một câu lạc bộ gồm một trăm nhân viên làm trong ngành đường sắt cho tờ Diễn đàn hàng tuần New York và thỉnh thoảng mạo muội viết những bài  báo  ngắn  gửi  cho  biên  tập  viên  nổi  tiếng  Horace Greeley, người đã có nhiều đóng góp trong việc khuyến khích mọi người hành động về vấn đề sống còn này.

Lần đầu tiên nhìn thấy bài báo của mình được đăng trên  diễn đàn tự do đó,  một  diễn đàn đầy  chất  lửa, đương nhiên đã để lại một dấu ấn trong sự nghiệp của tôi. Tôi đã giữ tờ báo đó trong nhiều năm. Giờ đây, khi nhìn lại, người ta không thể không xót xa trước cái giá quá đắt  mà  Cuộc  Nội  chiến đã  giải  thoát đất  nước chúng ta khỏi thảm hoạ, nhưng không chỉ có chế độ nô lệ là thứ cần bãi bỏ. Hệ thống liên bang lỏng lẻo, các bang được trao  quá  nhiều  quyền hạn là  những điều chắc chắn sẽ ngăn cản, hoặc ít nhất là trì hoãn trong thời gian dài, việc thành lập  một chính quyền trung ương vững mạnh với đầy đủ quyền lực. Tư tưởng của các bang miền Nam có xu hướng ly khai. Ngày nay, xu hướng đó đã chuyển sang hướng tâm, tất cả đều hướng về chính quyền trung ương dưới sự thống nhất chung về quyền lực của Toà án Tối cao với cơ chế ra quyết định rất hợp lý, một phần dựa trên các phán quyết của các  luật  sư,  một  phần  dựa  theo  quyết định  của  các chính khách. Sự thống nhất trong nhiều lĩnh vực chắc chắn được bảo đảm. Hôn nhân, ly dị, phá sản, giám sát đường sắt, quản lý các tập đoàn, và một số bộ phận khác dù bằng cách này hay bằng cách khác đều nên chịu sự quản lý chung.

Không lâu sau đó, Công ty Đường sắt đã xây dựng tuyến điện  tín  riêng  của  mình.  Chúng  tôi  phải  tuyển dụng các điện tín viên. Hầu hết họ đều được đào tạo tại các văn phòng của chúng tôi ở Pittsburgh. Bộ phận kinh doanh điện tín tiếp tục phát triển với tốc độ đáng kinh ngạc. Chúng tôi hầu như không đáp ứng kịp trang thiết bị. Cần phải xây dựng thêm các văn phòng điện tín mới.

Cậu bé chuyển điện cùng tôi ngày nào, “Davy” McCargo, đã được tôi chỉ  định làm quản lý bộ phận điện tín vào ngày  11  tháng  3  năm  1859.  Người  ta  nói  với  tôi  rằng “Davy” và tôi vinh dự được coi là những người đầu tiên tại Mỹ tuyển dụng nữ thanh niên vào làm điện tín viên trong ngành đường sắt và có lẽ là đầu tiên với cả các ngành khác. Theo kinh nghiệm của chúng tôi, các điện tín viên trẻ là nữ thanh niên còn đáng tin cậy hơn các nam thanh niên. Trong số các công việc mới mà phụ nữ tham gia vào, tôi không thấy công việc nào phù hợp đối với họ hơn là công việc làm điện tín viên…

Tự Truyện Andrew Carnegie

Nguồn: Internet

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here