Cùng các Bạn trẻ,

Tôi có cám tưởng rằng đời mỗi người là một cuộc thám hiểm và khi ta bước chân vào đường đời, tâm trạng, tình cách của ta cũng từa tựa tâm trạng, tình cách của một nhà thám hiếm – chẳng hạn của Magellan.

Ngày 20-9-1519, Magellan chỉ huy năm chiếc tàu, rời hải cảng Séville để tiến ra khơi. Ông đã dự bị trong hai năm cuộc hành trình đó: sắm tàu, mộ thủy thủ, mua các khí giới, đồ dùng và thức ăn để mang theo… Nhờ nhiều cuộc phỏng vấn những người ở Ấn Độ, Mã Lai và nhờ công tra khảo trong các sách Ý Đại Lợi, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, ông biết rằng trái đất tròn, và từ Séville cứ đi về phương Tây sẽ tới châu Mỹ mà Christophe Comlomb đã tìm ra hơn hai chục năm trước, rồi theo bờ biến Nam Mỹ mà kiếm thì thế nào cũng thấy một eo biến đưa qua phương Đông, qua những xứ Trung Hoa, Ma Lai, Ân Độ, nơi sản xuất vàng, lụa, hương liệu; sau cùng lại từ Ma Lai, Ấn Độ, tiến hoài về phương Tây thì sẽ trớ về Séville được. Ồng chỉ biết đại cương cái hướng
phải theo, còn đường đi thì ông chưa biết. Eo biển ớ chỗ nào, có ở xa về phương Nam không hay chỉ ớ dưới Ba Tây một chút? Rồi đại dương ớ bên kia châu Mỹ ra sao? Rộng lắm không? Sóng gió nhiều không? Đi mấy tháng thì tới? Những điều đó còn là hoàn toàn bí mật.

Hồi mới ra trường, chúng ta không có cảm tưởng bắt đầu một cuộc phiêu lưu ghê gớm như vậy và tôi biết, nhiều người, bình tăm, thản nhiên, chẳng suy nghĩ, lo tính gì cả, mặc cho đời đưa tới đâu thì đưa; ngay cá với những ké đó, đời vẫn là một cuộc phiêu lưu, mặc dầu họ không nhận thấy.

(Trích Lời tựa)

Trích đoạn sách hay

Làm được một con người lương thiện, nuôi được gia đình, dạy dỗ con cái cho nên người, cũng đã là khá rồi. Nhưng như tôi đã nói, đó chỉ là cái bổn phận tối thiểu của chúng ta. Ngoài ra ta còn phải làm thêm những việc gì không vì tư lợi, mà vì cái lợi của người khác, và giá trị của ta cao hay thấp ở chỗ ta có làm nhiều việc như vậy hay không. Mà những việc đó ai cũng có thể làm được. Tôi đã trích một bài của Hồ Thích để bạn thấy rằng mỗi hành vi của ta đều có ảnh hưởng xa hay gần tới người khác; tôi lại diễn ra nhiều thí dụ để chứng thực rằng những việc rất tầm thường như trồng một cây, ca một bài cũng có ích lợi lớn đến nhiều người mà ta không hay.
Vậy thì ai cũng có cơ hội và đủ khả năng để giúp đời. Ta không có tài làm được một bài thơ hay thì ta an ủi một em nhỏ, ta không có tài phát minh một thuyết mới thì ta đem kinh nghiệm ra giúp những người trẻ tuổi và nếu ta không làm được việc gì khác thì ít nhất cũng có thể trồng một cây chuối, một cây me ở bên đường cho người khác hưởng bóng mát và ăn trái. Một ông anh tôi hồi nhỏ, có lần đang đi thăm ruộng, nổi cơn đau, ôm bụng vội vã về nhà, tới khỏi cổng xóm, thấy một cành chà gai nằm ở bên đường, cũng rán cúi xuống lượm lên gài nó vào trong bụi để cho người đi sau trong đêm tối khỏi giẫm phải. Một cụ già thấy vậy khen là người tốt. Trong đời sống hằng ngày luôn luôn có những việc nhỏ như vậy cho ta làm; và xã hội nào có nhiều người như vậy là xã hội đó văn minh. Ăn mặc lố lăng, la cà những trà thất và quán cà phê, lớn tiếng chửi đời là vô nghĩa lý, là đáng buồn mữa, hoặc khoanh tay than rằng nhân loại sắp đến lúc tiêu diệt, không có gì đáng làm, chỉ là tỏ ra một thái độ trốn tránh trách nhiệm. Bọn người đó, bắt họ cầm cuốc để khẩn hoang hoặc cầm súng để dẹp giặc thì chỉ trong sáu tháng, sẽ hiểu ngay ý nghĩa của cuộc đời.

NGHỈ NGƠI VÀ TIÊU TIỀN

Trong cuốn L’importance de vivre Lâm Ngữ Đường chê người Mỹ không biết nghệ thuật sống. Ông bảo:
“Ba tật lớn của người Mỹ là tính làm việc có hiệu năng, tính đúng giờ và tính muốn thành công. Những tính đó làm cho họ rất khổ sở và rất quạu quọ. Nó ăn cắp của họ cái quyền không thể nhượng được là quyền thơ thẩn và làm cho họ mất những buổi chiều nhàn rỗi tuyệt thú.”
Nhưng ít hàng sau ông lại nhận rằng những tính xấu đó không phải là không có lợi cho người khác, chẳng hạn cho chính ông:
“Tôi đồng ý rằng nhờ tính làm việc có hiệu năng mà chúng ta có được những vật chế tạo rất kỹ lưỡng, khéo léo. Bao giờ tôi cũng tin những cái vòi nước chế tạo ở Mỹ hơn là những cái vòi chế tạo ở Trung Hoa vì những vòi nước Mỹ không dỉ nước. Từ hồi xưa đã có người khuyên rằng hết thảy chúng ta phải là người có ích, làm việc đắc lực, thành những công chức và có quyền lực, nhưng từ hồi xưa cũng đã có người trả lời rằng ở đời không khi nào thiếu những kẻ ngu dại muốn được thành người có ích, bận việc và có quyền lực, và dù làm cách này hay cách khác thì việc đời cũng làm xong. Chỉ có một điều cần hỏi: là kẻ thơ thẩn với kẻ cặm cụi, thì kẻ nào khôn hơn. Chúng ta trách cách làm việc có hiệu năng không phải ở chỗ tính đó giúp ta làm nên việc, mà ở chỗ nó ăn cắp thì giờ của ta, không cho ta được rảnh rang để hưởng đời, làm cho thần kinh của ta căng thẳng vì chỉ đau đáu muốn làm cho được những vật hoàn toàn.”

Ai đọc tác phẩm đó của ông – tôi muốn nói cuốn L’importance de vivre – cũng nhận rằng trong non 350 trang ông gom lại nhiều bài tiểu luận hóm hỉnh, sâu sắc, giọng nhiều chỗ nửa đùa nửa thật. Muốn đả đảo một cái tệ, ông phải nói quá một chút, đưa ra một cực đoan, nên ta không thể theo đúng lời của ông được. Làm việc mà không muốn cho đắc lực, không đúng giờ, không cần sự thành công thì tôi e rằng sẽ bị đào thải rồi bị cơ cực chớ có đâu được an nhàn mà hưởng thú? Nhưng nếu sống cái đời đa số các nhà kinh doanh Âu Mỹ, nhất là Mỹ, suốt năm chỉ đau đáu lo thành công, lúc nào cũng tìm cách tăng năng suất, công việc gì cũng dự tính hàng tháng trước, không hề trễ một giờ, phí một phút, không có thì giờ để xả hơi nữa thì dù có thành công cũng chết sớm vì bệnh đau gan, đau tim, đau bao tử, đau thận và các bệnh thần kinh. Thái độ luộm thuộm “xính-xái” được thế nào hay thế nấy, ở thời này tất nhiên không hợp mà thái độ của người Mỹ “đặt hành động lên trên con người”, coi hành động trọng hơn con người, cũng không phải là khôn.
Phải biết dung hòa, khi làm việc thì phải làm cho đắc lực, phải phác họa chương trình, dự tính thời giờ, và rán theo chương trình, được đến đâu hay đến đó; và ngoài giờ làm việc phải nghỉ ngơi, di dưỡng tính tình. Nghỉ ngơi cũng cần thiết như làm việc vì có nghỉ ngơi rồi mới làm việc được; cho nên tôi có thể nói rằng nghỉ ngơi là một cách làm việc.

***

Thực ra chỉ trong những lúc ngủ, ta mới được nghỉ ngơi hoàn toàn. Những lúc thức thì dù không làm việc gì óc ta cũng suy nghĩ. Một người thợ mộc ngừng tay bào để hút điếu thuốc, nhưng trong lúc nghỉ đó, óc vẫn hướng về công việc, tính trước bào xong miếng đó sẽ làm gì, lưỡi bào đã phải mài lại chưa, chỗ ván nào dày quá hoặc chưa nhẵn, còn phải bào thêm… Những người làm việc tinh thần cũng vậy: ngừng cây bút để đọc một mục báo, một trang sách thì tuy nói là nghỉ mà đâu có được nghỉ; nếu ra vườn nhổ cỏ hay cuốc vườn thì chân tay lại phải vận động. Vậy ngủ mới thực là nghỉ ngơi và giấc ngủ là quan trọng nhất. Những người thần kinh yếu cần ngủ nhiều hơn những người bình thường. Trung bình phải bảy, tám giờ một ngày mới đủ. Một giấc ngủ trưa rất ngắn, nửa giờ hay mười lăm phút cũng có lợi nhiều cho sức khỏe. Nếu không ngủ được thì duỗi tay duỗi chân, nằm trong chỗ tối, không cử động, rán đừng suy nghĩ tới cái gì, rồi thở đều đều, nhè nhẹ.
Một điều bạn nên nhớ nữa là đừng đợi tới lúc thật mệt rồi mới nghỉ; sắp thấy mệt thì nghỉ trong năm mười phút rồi lại tiếp tục làm, như vậy năng suất cao hơn là làm một hơi cho thật mệt rồi nghỉ lâu. Các nhà chuyên môn về cách tổ chức công việc đã thí nghiệm và khuyên ta như vậy. Các nhà kinh doanh, các chính khách phải làm việc nhiều cũng thường áp dụng cách đó: họ để bên cạnh chỗ làm việc một cái ghế dài, lâu lâu họ ngã lưng một chút.
Dale Carnegie trong cuốn Quẳng gánh lo đi và vui sống đã chứng thực rằng sự chán nản làm cho ta sinh ra mệt mỏi. Một bà cô của tôi không biết có bị bệnh đau tim hay không, có bác sĩ nói có, có bác sĩ lại bảo không, hễ hơi vận động một chút như quét nhà, làm bếp là kêu mệt; nhưng có hồi đánh tứ sắc suốt ngày, hết tháng này qua tháng khác mà không thấy mệt, sức khoẻ có phần lại dồi dào lên.

Vậy đã phải làm công việc nào thì dù không thích nó cũng rán kiếm cách làm cho nó vui; rán mà không được thì bỏ quách nó đi, bỏ không được thì thay đổi công việc, nghĩa là tạm ngưng nó lại trong một lúc để làm công việc khác. Thay đổi công việc không phải là nghỉ ngơi, nhưng đó là một cách làm cho ta vui, nhờ vui mà khỏe mạnh. Cho nên tôi chủ trương rằng ai cũng nên có một nghề thứ nhì để tiêu khiển.

Nhà giáo dạy học chán rồi có thể viết sách; nhà văn có thể dạy học thêm, có chút khiếu thì có thể học nhạc, và bất kỳ ai có một miếng đất nhỏ cũng có thể làm vườn, nuôi gà vịt.
Cái lợi sẽ rất lớn, trước hết, như tôi đã nói, đời sống của ta vui lên nhờ thay đổi công việc, ta lại có thể tiết kiệm được một số tiền dùng vào những tiêu khiển khác như coi hát, đánh bi da. Nhiều khi nghề thứ nhì còn giúp ta kiếm thêm được tiền và tôi biết nhiều người đã đổi nghề thứ nhì thành nghề chính; sau cùng, tập một nghề thứ nhì là luyện thêm những khả năng của ta.

Tương Lai Trong Tay Ta

Nguồn: Internet

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here