Chắc hẳn bạn đã không còn xa lạ gì với thuật ngữ “bản đồ tư duy” (mindmap). Ngày nay, chỉ cần bước vào một hiệu sách bất kỳ, chúng ta cũng sẽ tìm được vô số những cuốn sách hướng dẫn về kỹ thuật ghi chép cực kỳ thông minh này. Nhưng bạn đã thực sự học được những gì từ vô vàn các cuốn sách đó?

Một trong những vấn đề lớn mà các sách về bản đồ tư duy thường gặp phải là không đi sâu vào chi tiết. Những cuốn sách luôn nói rằng chúng ta có thể vận dụng bản đồ tư duy theo rất nhiều cách, nhưng lại không nói chúng ta biết phải vận dụng như thế nào. Ngay cả khi họ đưa ra hướng dẫn, những chỉ dẫn cũng rất chung chung, chưa đủ để người học tiện áp dụng vào những tình huống thực tế cũng như trong công việc học tập hàng ngày. Bạn và tôi, chúng ta buộc phải tự tìm con đường chinh phục “bản đồ tư duy” cho riêng mình.

Chính vì thế, cuốn sách “Ứng dụng bản đồ tư duy trong học tập” được thực hiện để trang bị cho bạn những chỉ dẫn cụ thể và chi tiết nhất để bạn có thể dễ dàng ứng dụng trong học tập và thi cử. Không chỉ thế, cuốn sách còn cung cấp những phương án tiếp cận và sử dụng bản đồ tư duy hiệu quả theo sở thích, nhu cầu và mục tiêu của riêng cá nhân bạn. Hãy tự tin đọc và áp dụng ngay các bí quyết được trình bày trong cuốn sách nhỏ gọn nhưng rất thực tế này, và bạn sẽ thấy kết quả học tập của mình tiến bộ từng ngày!

Trích đoạn sách hay

TỐI ƯU HÓA BẢN ĐỒ TƯ DUY

1. Xác định cách thức thiết lập bản đồ tư duy phù hợp

Về cơ bản, bạn có thể lập bản đồ tư duy bằng cách vẽ tay, dùng các chương trình hỗ trợ ghi chép như Microsoft Word, ứng dụng hỗ trợ vẽ và thiết kế như Paint hay Photoshop, hoặc phần mềm cung cấp dịch vụ lập bản đồ tư duy chuyên biệt; tất cả tùy thuộc vào việc bạn thấy cách thức nào phù hợp với bản thân nhất.

Trên thực tế, có rất nhiều phần mềm và ứng dụng lập bản đồ tư duy mà bạn có thể cài đặt cho máy tính, máy tính bảng và cả điện thoại thông minh. Trong phần này, chúng ta sẽ thảo luận về ưu điểm và khuyết điểm của hai cách thức lập bản đồ tư duy phổ biến là vẽ tay và dùng phần mềm/ứng dụng chuyên biệt. Sau đó, chúng ta sẽ cùng xem xét một số phần mềm/ứng dụng phổ biến.

So sánh cách lập bản đồ tư duy bằng tay và bằng máy

Lập bản đồ tư duy bằng phần mềm và ứng dụng khác hoàn toàn so với việc vẽ tay. Mỗi cách thức sử dụng một quá trình suy nghĩ khác nhau, cung cấp phương án trình bày khác nhau và có thể ứng dụng theo nhiều cách khác nhau. Mặc dù cơ sở lập bản đồ tư duy tương đồng với nhau, nhưng chọn cách vẽ tay hay dùng máy lại đưa bạn đến kết quả cuối cùng với hiệu ứng rất khác biệt. Chúng ta cần nhắc lại rằng, mỗi lựa chọn đều là quyết định rất cá nhân, tùy thuộc vào việc ai là người lập bản đồ tư duy và bản đồ tư duy sẽ được sử dụng như thế nào.

Quá trình

Đối với hầu hết học sinh sinh viên, vẽ là một quá trình rất trực quan. Chúng ta tập vẽ từ khi nhỏ xíu, khi chúng ta nhận được cây bút màu đầu tiên. Bởi vì lập bản đồ tư duy bằng tay là một hình thức vẽ, bạn sẽ cần đến kỹ năng và quá trình luyện tập tương đối lâu dài nếu bạn mong muốn sản phẩm cuối cùng nổi bật và đặc sắc. Nhưng như chúng ta đã nói trong những phần trước, vì bản đồ tư duy được lập ra để phục vụ cho riêng bạn, nên cũng chẳng có vấn đề gì nếu bạn vẽ không giỏi. Bạn không cần thiết phải băn khoăn về kỹ năng vẽ của mình; thay vào đó, hãy cứ thoải mái trình bày bản đồ tư duy theo ý nghĩ và trí tưởng tượng của bản thân. Thêm nữa, lập bản đồ tư duy bằng tay sẽ không đòi hỏi bạn phải suy nghĩ khi thao tác, bạn chỉ cần vẽ mà thôi.

Trái ngược với những ưu thế đó, lập bản đồ tư duy bằng máy buộc chúng ta phải dừng lại và suy nghĩ. Không nhiều người có thể kiểm soát chuột máy tính thuần thục như dùng bút vẽ. Một số khác lại gặp khó khăn khi sử dụng một chương trình hay ứng dụng máy tính mới. Cần phải nói thêm rằng, quá trình sử dụng chương trình máy tính thường đòi hỏi nhiều khu vực trong não bộ hoạt động luân phiên chuyển tiếp. Đổi từ điều khiển chuột vi tính (trực quan/cảm giác vận động) sang gõ bàn phím (ngôn ngữ/cảm giác vận động) sẽ ảnh hưởng tới sự tập trung suy nghĩ của chúng ta. Chính vì thế, thiết lập bản đồ tư duy bằng máy sẽ phức tạp hơn bằng tay.

Các phương án trình bày

Khi lập bản đồ tư duy bằng tay bạn dễ bị giới hạn trong một số ít các chọn lựa. Thông thường, bản đồ tư duy vẽ tay chỉ bao hàm chữ viết và khung hình. Bạn có thể thêm tranh ảnh, nhưng điều này đòi hỏi bạn thêm nhiều thời gian để phác họa hoặc cắt dán. Bạn cũng không thể bổ sung những tệp tin điện tử như tài liệu, bài nghe, đoạn phim và liên kết web. Mặc dù bạn có thể sao chụp lại bản đồ tư duy dạng này lên máy tính, nhưng chỉnh sửa hay chia sẻ cũng chẳng dễ dàng gì.

Trong khi đó, các chương trình vẽ bản đồ tư duy có thể cung cấp cho bạn rất nhiều phương án trình bày. Bạn có thể chọn lựa đủ loại màu sắc và kích thước nhánh. Nhiều chương trình còn hỗ trợ bạn với kho hình ảnh và biểu tượng để bạn đưa vào bản đồ dễ dàng. Hơn thế, hầu hết các chương trình này đều cho phép bạn đính kèm tài liệu hay dẫn liên kết tới các trang web để phục vụ mục đích bổ trợ hoặc tra cứu thông tin. Bản đồ tư duy vẽ trên máy không chỉ giúp bạn lưu trữ đơn giản mà còn sao chép, chia sẻ dễ dàng với bất cứ ai sử dụng phần mềm tương thích. Đây là một trong những lợi thế nổi bật của quá trình lập bản đồ tư duy trên máy tính.

Chỉnh sửa

Bản đồ tư duy vẽ tay là một quá trình tĩnh và sản phẩm cuối cùng không dễ gì sửa đổi. Nếu bạn muốn chỉnh sửa, bạn cũng bị giới hạn rất nhiều trong việc bổ sung ý tưởng mới, xóa bỏ ý cũ, hoặc phải lập một bản đồ mới hoàn toàn. Đối với nhiều người, họ ưa thích bản chất tĩnh vốn có của quá trình vẽ bản đồ tư duy bằng tay bởi họ có thể tập trung triển khai nội dung và ý tưởng thay vì tiêu phí thời gian vơ vẩn với màu sắc, bố cục, trình bày, v.v… Một số khác lại thấy tái lập bản đồ tư duy từ “bản đồ nháp” sẽ giúp họ nhớ lâu hơn và thu được góc nhìn mới mẻ hơn.

Khi thiết lập bản đồ tư duy bằng máy, bạn sẽ thấy việc chỉnh sửa và thay đổi dễ dàng hơn rất nhiều. Bạn có thể di dời hoặc tái sắp xếp cấu trúc, thay đổi kích thước và màu sắc các nhánh, chuyển đổi kiểu và cỡ chữ, và nhiều lợi ích khác. Một số phần mềm và ứng dụng lưu trữ nhiều phiên bản của bản đồ tư duy bạn lập, vì thế bạn có thể khôi phục bản cũ để làm lại lần nữa. Một số khác còn cho phép bạn chuyển đổi định dạng bản đồ tư duy thành danh sách hoặc ghim vào trang web. Có thể nói, với bản đồ tư duy vẽ bằng máy, bạn có thể mau chóng tìm lại và dễ dàng thay đổi bất cứ lúc nào bạn muốn.

Cần phải nhắc lại rằng, quyết định lựa chọn lập bản đồ tư duy bằng tay hay bằng máy hoàn toàn tùy thuộc vào sở thích cũng như yêu cầu của bạn về quá trình, phương án lựa chọn và khả năng ứng dụng. Hãy nhớ, quan trọng là cách thức nào phù hợp nhất với bạn và việc học tập của bạn.

Một số phần mềm/ứng dụng lập bản đồ tư duy phổ biến

Dùng cho máy tính

Phần mềm lập bản đồ tư duy cho máy tính rất đa dạng và khả dụng với nhiều hệ điều hành khác nhau, miễn phí hoặc có tính phí. Bạn có thể tìm mua và sử dụng cho máy tính hệ điều hành Windows, Mac, Linux, v.v…

Chúng ta có thể điểm tên một số phần mềm miễn phí nổi tiếng như MindMeister, XMind (phiên bản thường), FreeMind. Một trong những phần mềm tính phí thuộc loại đắt đỏ nhất là MindManager. Giao diện của phần mềm này tương tự như của Microsoft Office, vì thế người dùng có thể học tập và sử dụng dễ hơn.

Dùng cho máy tính bảng và điện thoại

Ứng dụng lập bản đồ tư duy dành cho máy tính bảng và điện thoại có thể chia thành hai loại: Hoạt động trên hệ điều hành iOS (Ipad và Iphone) và trên hệ điều hành Android.

Có rất nhiều ứng dụng lập bản đồ tư duy cho các sản phẩm sử dụng hệ điều hành iOS như iPad và iPhone. Một số ứng dụng có thể cung cấp cho bạn một dãy dài các chức năng và tùy biến ấn tượng, trong khi một số khác lại vô cùng cơ bản. Một số ứng dụng cho phép bạn chia sẻ dễ dàng và phân quyền sử dụng cho nhiều người, trong khi một số khác thì không. Chúng ta có thể điểm tên một số ứng dụng lập bản đồ tư duy phổ biến dùng cho hệ điều hành iOS như iThoughts, MindMeister, MindNode và Maptini.

Ứng dụng cung cấp dịch vụ thiết lập bản đồ tư duy trên hệ điều hành Android có vẻ kém phong phú hơn trên hệ điều hành iOS. Tuy nhiên, vẫn có rất nhiều ứng dụng lập bản đồ tư duy nổi bật như Mindjet, Mindomo, iMindMap và MindMeister.

Nhìn chung, có khá nhiều lựa chọn phần mềm hoặc ứng dụng lập bản đồ tư duy mà bạn có thể lựa chọn. Nhưng cũng như bạn chọn cách vẽ tay hoặc dùng máy, việc bạn lựa chọn phần mềm hoặc ứng dụng nào hoàn toàn tùy thuộc vào yêu cầu cá nhân hoặc sở thích riêng của bạn. Vì thế, dù bạn dùng phần mềm máy tính hay ứng dụng cho điện thoại/máy tính bảng, hãy lựa chọn phần mềm phù hợp với bạn nhất.

2. Thời điểm thích hợp để sử dụng bản đồ tư duy

Bạn có thể sử dụng bản đồ tư duy khi nào? Đây là câu hỏi phổ biến mà những người mới bắt đầu sử dụng cách thức ghi chú thú vị này thường băn khoăn. Đáp án hết sức đơn giản: BẤT CỨ KHI NÀO bạn có thể.

Một lời khuyên nhỏ dành cho bạn: Hãy đảm bảo trong suốt thời gian lập bản đồ tư duy, bạn không gặp gián đoạn vì điều này sẽ cắt ngang mạch suy nghĩ và sáng tạo của bạn.

3. Biến bản đồ tư duy trở thành công cụ học tập hằng ngày của bạn

Như mọi kỹ năng trong cuộc sống, bản đồ tư duy có hiệu quả nhất đối với bạn khi và chỉ khi bạn ứng dụng được cách ghi chép thông minh này vào học tập và cuộc sống hằng ngày. Càng luyện tập lập bản đồ tư duy nhiều, bạn càng nhanh chóng làm chủ được quá trình, từ đó thu hoạch được kết quả cao hơn.

Chọn lựa và vận dụng các kỹ thuật lập bản đồ tư duy còn giúp bạn phát triển một phương pháp học tập vô cùng phù hợp với nhu cầu cá nhân và khả năng của riêng bạn.

Khi mới bắt đầu lập bản đồ tư duy, bạn có thể rơi vào cảnh phải vật lộn với việc lập sao cho nhanh và chất lượng. Những người mới bắt đầu thường có xu hướng kìm nén và hạn chế dòng chảy suy nghĩ tự nhiên của bản thân vì một loạt những băn khoăn như “Mình làm thế này chuẩn chưa?” hay “Hình minh họa của mình trông có ngớ ngẩn không nhỉ?”, v.v… Họ thậm chí còn bỏ dở tấm bản đồ đang lập để vẽ lại từ đầu hàng chục lần cho tới khi thu được sản phẩm mà họ hài lòng.

Tất cả những điều này sẽ làm hỏng mục đích của quá trình lập bản đồ tư duy vốn được tạo ra để giúp bạn suy nghĩ tự do và không chịu bất cứ gò bó hay giới hạn nào.

Như mọi công việc hay hoạt động khác, bạn sẽ thấy chưa quen và khó khăn khi mới bắt đầu. Nhưng dần dần, nếu luyện tập và cố gắng mỗi ngày, bạn sẽ không chỉ phát triển được những kỹ năng độc đáo cho riêng mình mà còn ngày càng thành thạo hơn trong việc lập bản đồ tư duy.

Hãy dành thời gian thực hành lập bản đồ tư duy hằng ngày. Bạn có thể tự nhắc nhở bản thân về việc thiết lập, xem xét, chỉnh sửa bản đồ tư duy thường xuyên bằng cách đặt những đồ văn phòng phẩm bạn cần cho quá trình này ở những vị trí dễ tiếp cận. Chẳng hạn như, hãy để giấy, bút và sách trên mặt bàn học; dán tấm bản đồ tư duy những nội dung khó mà bạn cần nhớ ở những nơi bạn dễ thấy nhất trong nhà; đặt bản đồ tư duy bài học trong cặp vào ngày có môn học đó; v.v… Bằng cách này, bạn sẽ nhớ tới việc đọc, lập và xem xét bản đồ tư duy bất cứ khi nào bạn có thời gian rảnh rỗi.

Mỗi ngày dành ra 15 phút là đủ để bạn triển khai và xử lý ý tưởng, đồng thời phát triển kỹ năng và kỹ thuật lập bản đồ tư duy. Bản đồ tư duy là công cụ hữu dụng, hiệu quả nhưng dễ bị lơ là và quên ứng dụng vào thực tiễn.

Toàn bộ quá trình này sẽ dần trở thành bản năng thứ hai của bạn. Và chúng ta có thể hoàn toàn tin tưởng rằng lợi ích của quá trình này sẽ to lớn hơn rất nhiều những khó khăn có thể xảy ra khi bạn học hỏi và luyện tập.

Mách nhỏ: 7 bí quyết rèn thói quen lập bản đồ tư duy

1. Luyện tập, luyện tập và luyện tập;

2. Bắt đầu từ đơn giản đến phức tạp;

3. Đừng quá lo lắng;

4. Đừng bỏ dở hay ngừng lại giữa chừng;

5. Đặt dụng cụ bạn thường dùng ở những nơi dễ lấy;

6. Đặt bản đồ tư duy ở những nơi dễ thấy;

7. Hãy vui vẻ và sáng tạo trong suốt quá trình lập bản đồ.

4. Tăng tốc lập bản đồ tư duy

Nhiều chuyên gia, những người sử dụng bản đồ tư duy như một công cụ quý giá giúp họ tổ chức và sắp xếp ý tưởng, thường xuyên đặt câu hỏi làm thế nào để họ có thể tăng tốc lập bản đồ tư duy, từ đó biến quá trình này trở nên nhanh chóng và hiệu quả hơn.

Trên thực tế, có nhiều cách thức khác nhau có thể áp dụng tùy thuộc yêu cầu và thời gian của bạn. Nhìn chung, bạn có thể tăng tốc lập bản đồ tư duy theo những hướng dẫn sau:

Dùng một màu

Dù rằng nhiều màu sắc đa dạng sẽ biến quá trình lập bản đồ tư duy trở nên đầy hứng khởi và nhiều thích thú, đồng thời giúp bạn kết nối và phân biệt các ý tưởng ở nhiều thể loại và cấp bậc dễ dàng hơn, nhưng chỉ dùng một màu khi lập bản đồ sẽ tiết kiệm cho bạn nhiều thời gian hơn hẳn.

Bạn sẽ không mất công vào những việc nhỏ nhặt như đổi từ bút màu này sang bút màu khác hoặc đóng mở nắp bút. Không những thế, bạn còn có thể tiết kiệm nhiều năng lượng vì không phải ngắt ngang dòng ý tưởng để tính toán xem nên dùng màu nào.

Một lợi ích to lớn nữa khi chỉ dùng một màu để lập bản đồ tư duy là bạn có thể dễ dàng và mau chóng lập bản đồ tư duy ở bất cứ đâu mà không phải lo lắng bản thân đã mang đủ dụng cụ chưa.

Đừng lo lắng vì bạn hoàn toàn có thể quay lại và bổ sung màu sắc vào các nhánh khi bạn xem xét và hiệu chỉnh nội dung trong bản đồ.

Dùng bút đánh dấu

Bởi màu sắc đóng một vai trò quan trọng trong phân tách và kết nối các ý tưởng trong bản đồ tư duy nên chúng ta sẽ thảo luận xem phương án lên màu nào trong bản đồ sẽ tiết kiệm thời gian nhất.

Thông thường, chúng ta lập bản đồ tư duy với các nhánh có độ dày từ lớn đến nhỏ tùy theo cấp bậc thông tin. Khi dùng bút chì màu hoặc bút dạ màu, bạn sẽ phải đầu tư thời gian vào việc tô phần bên trong nhánh, hình ảnh hoặc ký họa mà bạn đưa vào bản đồ. Mọi việc sẽ dễ dàng và nhanh chóng hơn hẳn nếu bạn dùng bút đánh dấu với ngòi bút lớn. Bạn có thể tạo nhánh dày và mỏng chỉ với vài đường bút.

Vẽ những hình ảnh và ký hiệu đơn giản

Mặc dù bản đồ tư duy thiết kế kỳ công nhìn rất hấp dẫn, nhưng nếu quỹ thời gian của bạn eo hẹp, đừng quá mức đầu tư và tỉ mẩn vào việc vẽ hình hay ký hiệu minh họa. Đặc biệt trong trường hợp bạn đang phải chuẩn bị gấp gáp cho kịp hạn nộp bài luận trên lớp, bài kiểm tra sắp tới hoặc kỳ thi hết học kỳ, quá sức chú trọng vào việc trình bày sao cho đẹp mắt sẽ khiến bạn lãng phí rất nhiều thời gian. Nói cho cùng, một tấm bản đồ đầy tính mỹ thuật cũng không quan trọng bằng những nội dung bạn ghi nhớ trong đầu.

Đừng quên mục đích chúng ta lập bản đồ tư duy: Học và hiểu thông tin ở cấp độ sâu chứ không phải để thu được một bản vẽ đẹp mắt. Vì thế, hãy thoải mái vẽ những ký hiệu và hình ảnh đơn giản hay nguệch ngoạc, miễn là bạn có thể trình bày thông tin giúp bản thân dễ hiểu và dễ nhớ.

Đừng vẽ bản đồ tư duy mọi thứ

Bản đồ tư duy là công cụ vô giá giúp bạn phát triển những ý tưởng phức tạp và sâu sắc, thể hiện mối quan hệ tương quan hoặc tương phản, đồng thời tổ chức sắp xếp những thông tin đa dạng. Chính vì thế, bản đồ tư duy hiệu quả nhất khi bạn ứng dụng trong việc tìm hiểu, tổng hợp và phát triển ý tưởng phức tạp.

Theo đó, một số thông tin bạn cần nhớ sẽ quá đơn giản nên không thích hợp để lập bản đồ tư duy. Trong trường hợp này, bạn chỉ cần dùng thẻ học hoặc áp dụng phương pháp ghi chú truyền thống.

Không phải mọi điều bạn cần học hoặc nhớ đều cần vẽ bản đồ tư duy. Vì thế, khi bạn đọc hay nghiên cứu, hãy tự hỏi phần nào bạn thật sự cần tổ chức hoặc ghi nhớ thông tin. Nếu không, rất có khả năng bạn sẽ kết thúc với một bản đồ tư duy như hình dưới đây:

a

Dùng giấy khổ lớn

Bạn có lẽ đã quen với việc dùng giấy A4, nhưng nếu có thể, hãy sử dụng giấy khổ A3.

Giấy khổ A3 sẽ cho bạn nhiều không gian để lập bản đồ tư duy cho bất cứ một chủ đề nào, dù chủ đề đó lớn hay nhỏ. Trái lại, giấy khổ A4 sẽ dễ khiến bạn cảm thấy thiếu chỗ để trình bày toàn bộ thông tin cần thiết và có nguy cơ phải ghép nhiều tờ lại với nhau để tạo nên một bản đồ tổng thể đầy đủ.

5. Xem xét và hiệu chỉnh bản đồ tư duy

Đến đây, chúng ta đã hiểu biết rõ ràng về bản chất, giá trị và hiệu quả của bản đồ tư duy; cách ứng dụng bản đồ tư duy vào từng lĩnh vực cụ thể để phục vụ việc học tập của bạn; cách phát triển kỹ năng và rèn luyện thói quen lập bản đồ tư duy. Nhưng tất cả sẽ là không đủ nếu bạn không xem xét và hiệu chỉnh những bản đồ bạn đã lập.

Chúng ta đã thống nhất trong những phần trước rằng bạn rất nên dành ra nhiều khoảng trống trong bản đồ tư duy của bạn để thuận tiện bổ sung hoặc sửa đổi sau này. Như mọi điều khác trong cuộc sống, kiến thức bạn học trong trường lớp hoặc ngoài xã hội luôn phát triển và mở rộng, vì thế bạn nên thường xuyên xem xét bản đồ tư duy để có thể cập nhật thông tin, mở rộng những ý còn hạn hẹp, xóa bỏ những ý đã không còn hợp lý, bổ sung thêm nhánh hoặc chú thích nếu cần, v.v…

Bạn có thể tái xem xét các bản đồ tư duy sau khi bạn làm các bài tập lớn, hoặc sau các bài kiểm tra hoặc kì thi, vào giữa kì, cuối kì, hoặc cuối năm học. Bản đồ tư duy sẽ giúp đỡ bạn hiệu quả nhất nếu bạn thường xuyên xem xét và hiệu chỉnh những bản đồ bạn đã lập. Quá trình này không chỉ giúp bạn hiểu và nhớ kiến thức rõ hơn, lâu hơn mà còn tạo cho bạn động lực mạnh mẽ để tiến bước.

6. Tăng hiệu quả sử dụng bản đồ tư duy từ môi trường học tập

Thời gian học tập

Trước hết, bạn cần biết được thời điểm nào trong ngày bạn học tập có hiệu quả nhất; nói cách khác, tìm ra thời điểm nào tốt nhất trong ngày để học tập. Nhiều người học tập và làm việc hiệu quả nhất vào buổi sáng, một số khác thì buổi chiều hoặc đêm. Người duy nhất giải đáp được câu hỏi này là bạn. Khi nào bạn làm việc hiệu quả nhất? Khi nào bạn dễ học nhất? Bạn thường tập trung hơn vào buổi sáng hay buổi tối? Đây là những câu hỏi quan trọng bạn cần tự hỏi bản thân. Nếu bạn thật sự muốn học hiệu quả và nhanh hơn, bạn cần phải biết lúc nào hiệu quả nhất trong ngày.

Tương tự, bạn nên lên kế hoạch học tập cho các khoảng thời gian này khi bạn tập trung nhất. Nếu bạn biết được bạn học hiệu quả và tập trung nhất vào buổi tối, hãy chắc chắn rằng bạn sắp xếp thời gian trống để học vào buổi tối. Điều này không chỉ cho phép bạn học hiệu quả hơn, mà nó cũng tăng khả năng gợi nhớ lại nội dung học sau này nếu bạn cần tới.

Địa điểm học tập

Khi ở trường

Nhiều nghiên cứu về tư thế học tập đã chỉ ra rằng nếu bạn ngồi thẳng lưng, đầu hơi ngả về trước và cầm sẵn bút trong tay, não bộ của bạn sẽ phản ứng lại nhiều hơn với kiến thức. Nói cách khác, bạn sẽ học được nhiều hơn. Sở dĩ như vậy vì cơ thể của chúng ta không thể cùng lúc vừa tiến hành hoạt động tiếp nhận thông tin vừa rơi vào trạng thái thư giãn được. Bạn chỉ có thể tập trung vào một việc ở một thời điểm cụ thể. Chính vì thế, sẽ không phải lựa chọn thông minh khi ngồi cạnh những người thiếu động lực học tập và dễ khiến bạn mất tập trung. Tốt hơn hết, bạn hãy ngồi gần những người quan tâm đến bài học và có thể giải thích vấn đề với bạn hoặc tạo động lực cho bạn.

Cụ thể hơn, trong lớp học, vị trí ngồi tốt nhất là ngồi giữa một trong những hàng đầu tiên. Tại vị trí này, bạn sẽ dễ nhìn bảng và nghe giảng. Chỗ ngồi ở hàng đầu của lớp học cũng giúp bạn ít bị phân tâm hoặc gây gián đoạn sự tập trung hơn. Bên cạnh đó, như một quy luật, đây thường là chỗ ngồi của những học sinh có nhiều động lực học tập nhất. Chỗ ngồi ở cuối lớp là tệ nhất vì không chỉ khiến bạn dễ bị lơ đãng mà có thể còn gây khó khăn khi theo dõi bài giảng hoặc đọc nội dung giáo viên viết. Nếu nghe giảng và đọc nội dung trên bảng còn không rõ, bạn làm sao có thể lập được bản đồ tư duy?

Khi tự học

Về lý thuyết, chẳng có sự khác biệt nào giữa việc bạn học ở nhà, ở thư viện, phòng học lớn, hay phòng học nhóm, miễn là bạn có thể học tập hiệu quả. Hay chính xác hơn là, địa điểm học tập tốt nhất là nơi bạn có động lực và có thể làm việc với sự tập trung và không bị gián đoạn. Nơi lý tưởng sẽ là nơi mà bạn không muốn rời đi, nơi việc học cảm thấy tự nhiên và là nơi mà yếu tố phân tán được giảm thiểu hết cỡ hoặc bạn có khả năng bỏ qua chúng.

Không gian

Hãy lựa chọn địa điểm mà bạn có thể làm việc thoải mái và dễ chịu nhất đồng thời tránh xa khỏi các yếu tố gây gián đoạn. Hãy chọn những nơi chỉ dành riêng cho việc học. Bằng cách này, trong tiềm thức của bạn sẽ hình thành một kết nối giữa vị trí học tập và việc học tập. Bạn sẽ “dạy” cho bộ não của bạn hiểu rằng mỗi khi bạn ngồi vào góc học tập, tức là bạn đã sẵn sàng học tập. Nếu học bên bàn bếp, nơi hầu như chỉ liên quan tới ăn uống, bạn sẽ thường ăn vặt khi học. Tương tự vậy, mối liên hệ mật thiết giữa giường ngủ và việc nghỉ ngơi sẽ khiến bạn khó tập trung học tập khi ngồi trên giường, đồng thời mau chóng sinh cảm giác mệt mỏi và buồn ngủ. Bạn cũng nên tránh học trên ghế sô pha (trừ khi bạn đang xem xét lại hoặc chuẩn bị đi ngủ) vì bạn không chỉ học tập kém hiệu quả hơn ở chỗ này mà còn nhanh chóng trở nên thoải mái quá mức và ngủ thiếp đi mất.

Ánh sáng

Ánh sáng tự nhiên là một trong những nhu cầu cơ bản của con người. Trên thực tế, tình trạng suy giảm cường độ ánh sáng trong mùa đông dễ khiến tâm trạng của một vài người đi xuống và được đặt tên khoa học là chứng Rối Loạn Tình Cảm Theo Mùa. Hội chứng này thường được điều trị bằng liệu pháp ánh sáng. Bất cứ khi nào có thể, bạn hãy chọn vị trí học tập có nhiều ánh sáng tự nhiên thay vì ánh sáng nhân tạo. Địa điểm học tập lý tưởng nhất gần cửa sổ lớn, nơi có nhiều ánh sáng tự nhiên. Nếu buộc phải sử dụng đèn điện, hãy dùng bóng đèn vàng thay vì bóng đèn trắng và bố trí đèn tại vị trí có thể tỏa ánh sáng hài hòa chứ không gây chói. Bằng cách này, bạn sẽ đỡ bị mỏi mắt và từ đó nâng cao hiệu suất học tập của bạn.

Nhiệt độ

Chỗ học tập của bạn nên có nhiệt độ dễ chịu: Không quá nóng cũng không quá lạnh.

Tổ chức sắp xếp không gian

Chúng ta đều biết rằng càng sắp xếp không gian học tập và làm việc có tổ chức, hiệu quả học tập và làm việc càng cao. Vì thế, bạn hãy đặt đồ dùng và dụng cụ học tập bạn thường xuyên sử dụng như giấy, bút, tẩy, máy tính, bút nhớ dòng, v.v… tại vị trí bạn dễ lấy nhất và sắp xếp gọn gàng nhất. Nếu bạn cứ liên tục phải dừng việc học tập để đứng dậy đi tìm hết đồ nọ đến đồ kia, bạn sẽ vô tình lãng phí thời gian và mất tập trung học tập.

Thêm một điều nữa, não bộ của chúng ta phản hồi tích cực với các yếu tố tự nhiên trong môi trường mà chúng ta sinh sống. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng công việc được thực hiện trong sự tĩnh lặng của tự nhiên thì đạt hiệu quả cao hơn nhiều so với khi làm việc trong môi trường hoàn toàn nhân tạo. Trong góc học tập tại nhà, bạn hãy đặt một hoặc hai chậu cây cảnh nhỏ gần bàn học. Bằng cách này, bạn sẽ gần gũi với thiên nhiên hơn và học tập tốt hơn.

Khả năng sẵn sàng

Không gian học của bạn nên sẵn sàng bất cứ lúc nào bạn cần. Nếu chỗ học hiện tại của bạn không đáp ứng được yêu cầu này, hãy tìm cho mình địa điểm học tập thay thế.

Tư thế học tập

Khi ngồi học, bạn nên ngồi thẳng lưng, hai chân để thoải mái, tầm mắt cách mặt bàn từ 25cm tới 30cm. Hãy nhớ rằng bộ bàn ghế học tập bạn đang dùng nên có độ cao phù hợp với cơ thể bạn. Thêm một lưu ý, bạn nên chọn một chiếc ghế có phần tựa lưng thoải mái để học trong khoảng thời gian tối thiểu 45 phút. Ghế có tay vịn sẽ giúp bạn thư giãn cẳng tay và giữ thẳng cổ tay khi bạn viết hoặc đánh máy. Khi dùng máy tính, màn hình máy tính nên được đặt ở độ cao tương đương với tầm mắt bạn và cách bạn khoảng 50 cm, bàn phím cũng phải nằm ở độ cao phù hợp với tay bạn.

7. Tăng hiệu quả sử dụng bản đồ tư duy qua phương thức học tập

Quản lý năng lượng thể chất và tinh thần

Là học sinh sinh viên, một trong những kỹ năng quan trọng nhất để bạn có thể thành công trong học tập và cuộc sống là khả năng quản lý năng lượng tinh thần và thể chất. Quản lý năng lượng tốt là thấu hiểu không chỉ cảm giác thể chất mà cả tinh thần. Bạn có từng để ý rằng khi cơ thể mệt mỏi, bạn rất khó tập trung học tập hay không? Làm sao bạn học được khi mà mắt không thể mở nổi? Trong trường hợp này, bạn tốt nhất nên nghỉ ngơi khoảng 10 phút và làm gì đó để tăng năng lượng thay vì tiếp tục rút cạn năng lượng của bản thân.

Dưới đây là một vài ý tưởng để đẩy nhanh năng lượng:

• Đi dạo một vòng quanh khu nhà.

• Nghe một đoạn nhạc sôi động và nhún nhảy theo điệu nhạc.

• Uống một cốc nước và ăn chút đồ ăn nhẹ.

• Dành từ 5 đến 10 phút tập các động tác thể dục liên hoàn: Đứng lên, ngồi xuống, nhảy lên hoặc các bài tập tương tự.

• Ngủ một giấc ngắn khoảng 15 phút.

Nuôi dưỡng động lực học tập

Động lực có thể coi như nguồn gốc phát sinh và duy trì hành động, là khát khao hoặc nhu cầu để đạt được một mục tiêu cụ thể. Nói cách khác, động lực là mức độ bạn mong muốn một điều gì đó. Nếu bạn thực sự muốn học tập tốt, vậy thì bạn có rất nhiều động lực học tập.

Tại sao động lực lại quan trọng? Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, giữa động lực thực hiện hành động và kết quả hành động có mối liên hệ mật thiết với nhau. Chúng ta học tập và làm việc tốt nhất khi có động lực. Động lực thôi thúc bạn định hướng hành động và cố gắng.

Động lực bên trong và bên ngoài

Các nhà tâm lý học chia động lực thành hai loại, bao gồm động lực bên trong và động lực bên ngoài. Nếu một hoạt động tự thân đã là mục tiêu, đó là động lực từ bên trong, ví dụ như một người đá bóng bởi vì người đó thích. Khi phần thưởng nằm ngoài hoạt động, đó là động lực bên ngoài, chẳng hạn như một người chơi bóng chỉ vì muốn khỏe mạnh.

Những người học tập bởi vì họ thích học hoặc nghĩ rằng kiến thức đó thú vị, họ có động lực từ bên trong. Học sinh, sinh viên cảm thấy vui vẻ, tích cực khi họ làm tốt cũng là những người có động lực từ bên trong. Nhiều người hoặc chỉ có động lực một phần từ bên trong và một phần từ bên ngoài, hoặc chỉ hoàn toàn đến từ bên ngoài.

Tin tốt là, việc bạn thôi thúc chính mình như thế nào không quan trọng bằng mức độ động lực bạn tạo ra. Vậy làm thế nào để bạn tạo dựng và nuôi dưỡng động lực cho bản thân? Dưới đây là một số gợi ý cho bạn.

• Thay đổi thái độ học tập: Hãy để tâm tới những gì bạn đang học, cố gắng tìm hiểu giá trị thực sự của việc học, từ đó thay đổi thái độ học tập.

• Đặt mục tiêu: Đây là bước tạo dựng động lực bên trong phổ biến nhất và hiệu quả nhất. Hãy đặt ra mục tiêu lớn lao cho chính bạn, một mục tiêu mà bạn thực sự quan tâm và yêu thích. Chúng ta sẽ bàn kỹ hơn ở phần dưới đây.

• Nghĩ về những cảm giác tích cực: Cảm giác tích cực đi liền với cảm giác làm chủ. Thành thạo một môn học đầy thách thức nào đó sẽ đem lại cho bạn sự thỏa mãn to lớn.

• Trao thưởng cho chính mình: Điều này sẽ làm bạn cảm thấy việc học tập trở nên vui hơn, thú vị hơn.

• Tìm ra bản năng cạnh tranh của bạn: Hầu hết chúng ta đều có bản năng cạnh tranh. Cạnh tranh khuấy động tinh thần chúng ta, tăng nỗ lực và sáng tạo đồng thời mang lại ý nghĩa cho các hoạt động. Nếu bạn có thể thức tỉnh bản năng cạnh tranh trong mình, nó có thể tiếp sức to lớn cho việc học của bạn. Hãy cạnh tranh trong học tập với bạn học và với chính mình. Chẳng hạn, thử xem bạn có thể học lâu hơn ngày hôm qua hay không, thử xem bạn có thể đạt điểm trung bình ở học kỳ này cao hơn kỳ trước hay không.

Khi động lực đi xuống

Bạn sẽ làm gì khi động lực đi xuống? Chúng ta đều có những ngày tồi tệ đến mức nghi ngờ liệu nỗ lực của mình có mang lại kết quả ta hằng mơ ước hay không. Trong những ngày đó, đừng quá khắt khe với bản thân. Bạn có thể lên một kế hoạch để ngày hôm đó dễ chịu hơn, nhưng sẽ thông minh hơn nếu làm điều gì đó có khả năng tiếp sức cho bạn. Bạn có thể đọc lại các phần của cuốn sách này, hoặc lập một danh sách những lý do tại sao bạn nên học các môn học đang học, hoặc lên danh sách những lợi ích khi trở thành học viên xuất sắc trong học tập.

Nếu bạn có thể gia tăng động lực học tập, bạn sẽ đạt được nhiều ích lợi. Khi đó, việc học không khiến bạn cảm thấy nặng nề, đồng thời sự kiên trì, tập trung và nỗ lực của bạn sẽ tăng lên. Động lực giống như nhiên liệu cần thiết cho một chiếc xe. Càng có nhiều, bạn càng đi được dài.

Xác định rõ ràng mục tiêu học tập

Con người hiếm khi có động lực để làm điều gì không có ích cho họ. Tâm lý này hoàn toàn đúng khi bạn học tập. Nếu bạn thấy môn học không có ý nghĩa với bản thân, bạn sẽ khó có động lực học tập. Trái lại, khi bạn tìm được lợi ích cá nhân trong đó, mong muốn và khát khao thành công sẽ thúc đẩy bạn cố gắng hết mức.

Về bản chất, hầu hết những người thành công nhất trên hành tinh này sở hữu động lực phi thường. Vì sao vậy? Vì họ tính toán được những gì hữu ích cho họ; nói cách khác, họ hiểu được TẠI SAO cần làm điều đó. Còn bạn, bạn có muốn tìm ra nhiều động lực hơn để theo đuổi việc học không? Nếu có, bạn cần trả lời được câu hỏi TẠI SAO. Câu hỏi TẠI SAO càng rõ ràng, câu trả lời LÀM THẾ NÀO càng dễ trả lời.

Bạn có thể tìm kiếm câu hỏi TẠI SAO ẩn sau mỗi môn học để tạo động lực học tập cho chính mình. Bạn có thể đặt ra những câu câu hỏi như:

• Tại sao môn này quan trọng?

• Tại sao tôi cần phải học môn này?

• Làm thế nào tôi có thể ứng dụng kiến thức này vào đời sống hằng ngày?

• Học thế nào để có thể cải thiện được bản thân?

• Học môn này có lợi ích gì?

Tạo động lực khó, nhưng giữ được động lực học tập còn nhiều thách thức hơn. Bạn có thể phải học những môn bạn không hề muốn. Trong trường hợp này, hãy cố gắng nhìn vào bức tranh tổng thể: Bạn cần phải học tốt đều các môn để nhận được bảng điểm đẹp mắt, tấm bằng tốt nghiệp xuất sắc để theo đuổi nghề nghiệp mơ ước hay tiến vào môi trường làm việc yêu thích. Hãy cố gắng bám theo chỉ dẫn ẩn sau câu hỏi TẠI SAO trong mỗi môn học. Ba yếu tố thành công của một học sinh là có mục tiêu học tập, nỗ lực thực hiện mục tiêu và kiên trì theo đuổi mục tiêu.

Trước khi bạn ngồi xuống học tập, hãy đặt ra mục tiêu cho bản thân. Mục tiêu đó không chỉ là hoàn thành nhiệm vụ được giao trên lớp mà còn là tự phát triển năng lực cá nhân nữa. Nếu bạn không có mục tiêu rõ ràng, rất có thể bạn sẽ không thực hiện được. Mục tiêu học tập nên cụ thể và đo lường được. Hãy nhớ, mục tiêu càng rõ ràng và cụ thể, cơ hội để bạn hoàn thành mục tiêu càng cao.

Hãy rèn luyện và duy trì thói quen tự thiết lập mục tiêu không chỉ trong học tập mà cả trong cuộc sống. Bằng cách tự đặt và trả lời những câu hỏi tại sao, bạn sẽ nhìn thấy đích đến của cả hành trình, từ đó dễ dàng áp dụng phương pháp và cách thức thích hợp để tiến tới đích đó.

Một quy tắc hiệu quả và dễ nhớ để bạn có thể đặt được mục tiêu tốt là quy tắc SMART (THÔNG MINH), trong đó mỗi chữ cái đại diện cho một đặc điểm cần có của mục tiêu:

a

Ví dụ của những mục tiêu THÔNG MINH:

• Đạt điểm trung bình môn Toán 8.7 hoặc cao hơn kỳ trước

• Đặt điểm A cho bài luận sắp tới

• Đạt điểm A trong môn giải phẫu học

• Đi giao lưu sinh viên ở Malaysia vào năm sau và học tiếng Anh đủ tốt để có thể tự tin giao tiếp khi ở đó.

Còn đây là ví dụ của những mục tiêu không THÔNG MINH:

• Học tốt Toán

• Học nhiều nhất có thể trước kỳ thi

• Đạt được điểm số cao nhất có thể

• Hoàn thành các bằng cử nhân cùng lúc và đạt điểm A trong tất cả các môn học

Những mục tiêu kể trên không THÔNG MINH bởi chúng không cụ thể, không đo lường được, không có thời hạn cũng như chẳng thực tế chút nào.

Thêm một điều cần chú ý nữa, bạn có thể sẽ cần phải điều chỉnh mục tiêu trong suốt quá trình. Vì rất có thể vào thời điểm đặt mục tiêu, bạn không có cái nhìn đầy đủ về môn học. Nếu khoảng cách giữa khả năng thực hiện và mục tiêu quá xa, bạn nên hạ mục tiêu xuống. Ngược lại, nếu bạn quá dễ dàng đạt được mục tiêu, bạn nên nâng mục tiêu lên.

Như đã nói, điều quan trọng là hãy chuẩn bị cho mọi kết quả để bạn không rơi vào vòng xoáy tự chỉ trích hay cảm thấy tiêu cực khi không đạt được mục tiêu.

Quản lý thời gian

Thời gian là một nguồn tài nguyên quý giá, đặc biệt là với học sinh sinh viên. Bởi vì thời gian có giới hạn, nên việc quản lý và sử dụng thời gian khôn ngoan là rất quan trọng.

Như đa phần học sinh sinh viên, bạn dễ rơi vào tình trạng thiếu thực tế khi ước lượng xem bạn có bao nhiêu thời gian và mất bao lâu để làm xong việc nào đó. Chẳng hạn như, bạn nghĩ rằng mình có thể đọc mỗi chương sách Kinh tế học vi mô (khoảng 30 trang) trong một giờ, nhưng thực ra lại tốn hơn một giờ mới đọc xong. Vì thế, hãy ngồi xuống và xem xem bạn cần bao nhiêu thời gian để làm gì và thực có bao nhiêu thời gian dành cho việc đó.

Mỗi tuần có 7 ngày, mỗi ngày có 24 giờ, tức là bạn có tổng cộng 168 giờ. Hãy bắt đầu từ con số này rồi trừ đi thời gian bạn cần cho các hoạt động cá nhân như ngủ nghỉ, ăn uống, giải trí… Nếu bạn ngủ trung bình 8 giờ mỗi đêm, vậy tổng thời gian ngủ của bạn là 56 giờ. Nếu bạn dành trung bình 2 giờ một ngày cho việc ăn uống, vậy bạn cần trừ đi 14 giờ nữa. Tiếp tục như vậy, chúng ta sẽ có bảng như sau:

a

Nếu chúng ta giả sử rằng bạn nghỉ ngơi vào tất cả các ngày cuối tuần, như vậy bạn chỉ còn bốn ngày để tự học. Nếu bạn có bốn môn học, bạn có 5 giờ cho mỗi môn trong suốt một tuần. Như thế không tính là nhiều thời gian.

Vậy đấy, chúng ta không có nhiều thời gian nên điều quan trọng là sử dụng thời gian hiệu quả. Nếu bạn thường dành nhiều thời gian để chuẩn bị cho bữa sáng, xem Ti vi, lang thang mạng Internet… hãy cắt giảm những hoạt động này để tận dụng thêm được chút thời gian mỗi ngày.

Một lời khuyên hữu ích khác dành cho bạn: Hãy tính xem những hoạt động quan trọng nhất với bạn cần bao nhiêu thời gian. Nếu bạn cần đọc bốn trang sách giáo trình, hãy tính thời gian và chia cho bốn để biết mỗi trang bạn nên đọc trong bao lâu. Bạn có thể xem mình dành bao nhiêu thời gian để ghi chú từ giáo trình hay làm bài tập. Hãy tưởng tượng rằng nếu bạn cần hai giờ để ghi chép và ba giờ để hoàn thành bài tập, như vậy bạn cần khoảng một giờ để đọc qua ghi chép của bài giảng.

Nếu bạn ghép tất cả ba hoạt động này với nhau, bạn sẽ thấy mất tới 2+3+1, tức là sáu giờ. Nếu bạn chỉ có tối đa năm giờ cho môn học như ví dụ trên, bạn sẽ thấy rằng kế hoạch này quá phi thực tế. Vì vậy, bạn phải đặt ra sự ưu tiên.

Thời gian học tập tiêu chuẩn

Thông thường, chúng ta cần khoảng 20 phút mới có thể tập trung hoàn toàn vào nội dung học. Mặc dù vậy, độ dài thời gian học lý tưởng thường phụ thuộc vào mỗi cá nhân. Một số có thể học hiệu quả sau nửa giờ hoạt động với cường độ cao, trong khi một số khác lại cần tới khoảng hai giờ mới có thể toàn tâm toàn ý học tập.

Về nguyên tắc, không có giới hạn chuẩn cho thời gian học tập; thay vào đó, tất cả tùy thuộc vào khả năng tập trung của bạn. Khi bạn bắt đầu cảm thấy mệt mỏi và đầu óc nặng nề, hãy đặt sách vở qua một bên và nghỉ ngơi một chút. Nếu bạn đã ngồi học liên tục suốt năm tiếng đồng hồ nhưng vẫn tràn đầy năng lượng và hiệu quả, vậy tại sao phải dừng lại? Nếu bạn đau đầu, gặp phải chuyện buồn, cảm thấy thiếu động lực, sẽ khôn ngoan hơn nếu bạn dành thời gian cho việc gì đó khác. Bạn được phép có một ngày tồi tệ mà!

Giải lao trong thời gian học

Giải lao là thời điểm quan trọng cho phép bộ não có thời gian hấp thụ và xử lý kiến thức. Giải lao đóng góp rất lớn trong việc duy trì sự tập trung của chúng ta. Đó chính là lý do luôn có các khoảng giải lao xen kẽ giữa các tiết học trong trường. Bạn đã bao giờ thắc mắc rằng tại sao phần lớn các trường sắp xếp tiết học kéo dài từ 45 tới 60 phút rồi mới tới giờ giải lao chưa?

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, đó là quãng thời gian lý tưởng để học viên học tập tốt nhất. Nếu những giờ giảng ngắn hơn, bạn sẽ không kịp “quen” với trạng thái học tập. Nếu giờ giảng dài hơn, bạn sẽ bắt đầu rơi vào trạng thái mất tập trung. Nhưng dù 45-60 phút là thời gian lý tưởng cho một tiết học trên trường, điều đó không có nghĩa là thời gian này luôn luôn lý tưởng khi bạn tự học. Quy luật thời gian này không phải lúc nào cũng phù hợp với những môn học khó, tình trạng của học sinh và một số những yếu tố khác. Nếu bạn áp dụng quy luật thời gian này và mọi thứ diễn biến tốt đẹp, vậy bạn chưa cần nghỉ ngơi. Nhưng nếu bạn bắt đầu mất tập trung, đã đến lúc cho cơ thể nghỉ ngơi. Quy luật này cũng có thể thay đổi tùy theo tình hình học tập và độ khó của kiến thức bạn học. Nếu bạn đang nghiên cứu nội dung khó, bạn thường chóng mệt mỏi hơn và cần giải lao thường xuyên hơn. Khoảng thời gian giải lao thích hợp thường diễn ra sau mỗi 15 phút một lần hay 2 giờ một lần.

Ứng Dụng Bản Đồ Tư Duy Trong Học Tập

Nguồn: Internet

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here